Οι εντατικοί ή/και υπερεντατικοί ελαιώνες στο στόχαστρο του βακτηρίου Pseudomonas savastanoi pv. Savastanoi

Στους εντατικούς ή/και στους υπερεντατικούς ελαιώνες, κυρίως εξαιτίας της αύξησης των πληγών στα κλαδιά και στους κλαδίσκους που προκαλούνται από τα συστήματα εκμηχάνισης καλλιεργητικών πρακτικών (κλάδεμα, συγκομιδή) και στη μη χρήση σκευασμάτων για την κάλυψη των πληγών (πάστας, εφαρμογή βορδιγάλειου πολτού) και μη απολύμανσης των εργαλείων, από δένδρο σε δένδρο, δημιούργησε ιδανικές συνθήκες για την είσοδο του παθογόνου Pseudomonas savastanoi pv. Savastanoi.

Η ασθένεια που προκαλείται από αυτό το βακτήριο είναι γνωστή ως καρκίνωση ή φυματίωση της ελιάς. Η παρουσία του παθογόνου επεκτάθηκε εξαιτίας των παραπάνω αιτιών με αποτέλεσμα την αναζήτηση ποικιλιών που παρουσιάζουν ανεκτικότητα ή/και ανθεκτικότητα στο συγκεκριμένο βακτήριο. Οι διαθέσιμες πληροφορίες που σχετίζονται με την ανθεκτικότητα ή/και ανεκτικότητα στο παθογόνο αυτό, παρουσιάζουν αρκετά κενά ή/και συγχύσεις, σύμφωνα με τους Trapero Ramirez C., Roca Castillo L. F., Trapero Casas A. (2024).

Το επίπεδο προσβολής και η αντίστοιχη εμφάνιση συμπτωματολογίας ποικίλλει σύμφωνα με το επίπεδο μόλυνσης, αλλά δύναται να προκαλέσει σοβαρές απώλειες τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα της καλλιέργειας. Η εντατικοποίηση της καλλιέργειας, με τα νέα συστήματα συγκομιδής που χρησιμοποιούν, έχουν αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των πληγών στα κλαδιά και στους κλαδίσκους και κατά συνέπεια, τη συχνότητα εμφάνισης της ασθένειας. Αν στην εξίσωση αυτή προστεθεί και η υψηλή ευαισθησία στο παθογόνο Pseudomonas savastanoi pv. Savastanoi των κυρίαρχων ποικιλιών που χρησιμοποιούνται στην εντατική καλλιέργεια καθώς η επιθυμία για πρώιμη συγκομιδή (αύξηση των πληγών εξαιτίας της εφαρμογής μηχανικής συγκομιδής σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη συγκρατητική δύναμη των καρπών), έχουμε τη δημιουργία  ευνοϊκού περιβάλλοντος για την εισαγωγή του παθογόνου.

Σύμφωνα με τους  Trapero Ramirez C., Roca Castillo L. F., Trapero Casas A. (2024), οι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την ευαισθησία των ποικιλιών στην καρκίνωση της ελιάς είναι ελάχιστες και βασίζονται σε παρατηρήσεις πεδίου που αφορούν τη συγκομιδή και τις συγκριτικές δοκιμές ποικιλιών, οι οποίες έχουν δημιουργήσει μεγάλη σύγχυση, διότι βασίζονται σε διαφορετικές αγρονομικές και κλιματικές συνθήκες. Από τις 1.250 καταγεγραμμένες ποικιλίες, πληροφορίες σχετικά με την ευαισθησία την ασθένεια της καρκίνωσης ή/και φυματίωσης είναι διαθέσιμες μόνο 237 ποικιλίες και σε πολλές περιπτώσεις, η ίδια ποικιλία κατατάσσεται σε διαφορετικό επίπεδο ευαισθησίας (υψηλή, μέτρια, χαμηλή). Οι διαφορές αυτές θα μπορούσαν να επιλυθούν με τεχνητό εμβολιασμό των ελαιόδεντρων υπό ελεγχόμενες συνθήκες, αλλά γενικά δεν έχουν πραγματοποιηθεί επαναλαμβανόμενα αποτελέσματα και συνήθως δεν αντιστοιχούν σε παρατηρήσεις πεδίου. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει την πολυπλοκότητα και τη δυσκολία διαχείρισής του υπό ελεγχόμενες συνθήκες.

Όπως έχει αποδειχθεί, στους τεχνητούς εμβολιασμούς, το χρησιμοποιούμενο στέλεχος βακτηρίων μπορεί να είναι καθοριστικός παράγοντας της ευαισθησίας ή/και της ανθεκτικότητας των αντίστοιχων ποικιλιών. Ένας άλλος παράγοντας που δεν έχει αξιολογηθεί σχεδόν καθόλου και ο οποίος θα μπορούσε να μεταβάλλει το αποτέλεσμα είναι ο τύπος-είδος του τραυματισμού. Συνήθως δημιουργείται πληγή στα κλαδιά πριν από τον εμβολιασμό του φυτού, δεν έχουν αξιολογηθεί διαφορετικά μεγέθη, θέσεις και βάθη αυτών των πληγών, συνεπώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις στη μη έκφραση των μηχανισμών άμυνας ή/και επούλωσης του φυτού.

Επιπλέον, η υψηλή ευαισθησία ορισμένων ποικιλιών στο κρύο μπορεί να οδηγήσει σε ψευδή ευαισθησία στο παθογόνο βακτήριο. Το παθογόνο, επίσης, δε δρα μόνο του, αλλά συνδέεται με μια κοινοπραξία μικροοργανισμών, βακτηρίων, επιφυτικών και ενδοφυτικών μυκήτων, οι οποίοι καθορίζουν τη σοβαρότητα των λοιμώξεων και των συμπτωμάτων στα ελαιόδεντρα.

Όλοι αυτοί οι εμπλεκόμενοι παράγοντες που επιδρούν στη μόλυνση και αλληλεπιδρούν με το ελαιόδεντρο, συγκαλύπτουν την πραγματική αντίσταση γενετικής φύσης. Για ασφαλή συμπεράσματα κρίνεται απαραίτητη η αξιολόγηση ποικιλιών και γονότυπων ελιάς με δοκιμές πεδίου ή/και σε συλλογές βλαστικού υλικού υπό τις ίδιες αγρονομικές και περιβαλλοντικές συνθήκες ή/και σε εμβολιασμούς υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Η έλλειψη αξιολογήσεων σε μεγάλες και ομοιογενείς συλλογές ποικιλιών, καθώς και οι δυσκολίες των τεχνητών εμβολιασμών στην ασθένεια αυτή, έχουν εμποδίσει μέχρι στιγμής την ύπαρξη μιας οριστικής ταξινόμησης των ποικιλιών ελιάς σε κατηγορίες ευαισθησίας.

Πραγματοποιούνται αξιολογήσεις στην Παγκόσμια Τράπεζα Γενετικού Πλάσματος Ελιάς (BGMO) στην Κόρδοβα, σε συνδυασμό με τις βελτιώσεις στον εμβολιασμό υπό ελεγχόμενες συνθήκες, με τη χρήση ιδιαίτερα επιλεκτικών βακτηριακών στελεχών, οδεύουν προς το στόχο αν και ύπάρχουν δυσκολίες που χρήζουν επίλυση. «Μέσω των αξιολογήσεων καθίσταται δυνατό ο εντοπισμός μεταξύ των νέων γονότυπων που προέρχονται από τη γενετική βελτίωση, ορισμένων που θα φέρουν υψηλό επίπεδο ανθεκτικότητας στο συγκεκριμένο παθογόνο. Ο εντοπισμός αυτών θα έχει μεγάλη αξία για την καταπολέμηση της ασθένειας σε συνθήκες πολύ ευνοϊκές για την ανάπτυξή της, ειδικά σε εντατικούς ή/και υπερεντατικούς ελαιώνες

Πηγή:

Ramos C., Matas I.M., Bardaji L., Aragon I.M. and Murillo J., (2012). Pseudomonas savastanoi pv. savastanoi: some like it knot. MOLECULAR PLANT PATHOLOGY (2012) 13(9), 998–1009, DOI: 10.1111/J.1364-3703.2012.00816.X
Phytoma.com
bladmineerders.nl
Μετάφραση, επιμέλεια και παρουσίαση  του άρθρου από τον ΥΔ Σώτηρα Μάριο-Ιωάννη MSc Γ.Π.Α.