Το ΠΑΣΟΚ απαιτεί εθνικό σχέδιο για τον λαγοκέφαλο πριν καταρρεύσει η παράκτια αλιεία

Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων κατατέθηκε από την Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ με πρωτοβουλία της Βουλευτή Λασιθίου του ΠΑΣΟΚ, Κατερίνα Σπυριδάκη, προς τους Υπουργούς Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με αντικείμενο τη ραγδαία εξάπλωση του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες, τις καταστροφικές συνέπειες για την παράκτια αλιεία, αλλά και την ανάγκη άμεσης εφαρμογής ενός ολοκληρωμένου, κοστολογημένου και δεσμευτικού εθνικού σχεδίου.

Η Ερώτηση αποτελεί συνέχεια αλλεπάλληλων κοινοβουλευτικών παρεμβάσεων για το ίδιο ζήτημα, καθώς ήδη από το 2023 είχαν αναδειχθεί οι σοβαρές οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της εξάπλωσης των χωροκατακτητικών ξένων ειδών, ενώ ακολούθησαν νέες Ερωτήσεις το 2025 και το 2026 για τις αποζημιώσεις των αλιέων, την εφαρμογή προγράμματος στοχευμένης αλίευσης και την αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων.

Όπως χαρακτηριστικά τονίζεται: «Το ζήτημα της ραγδαίας εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στα ελληνικά ύδατα και ιδίως στην Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τη Νότια Πελοπόννησο δεν είναι νέο. Είναι όμως πλέον υπαρξιακό για την παράκτια αλιεία.»

Η νέα κοινοβουλευτική παρέμβαση ασκεί σαφή κριτική στις μέχρι σήμερα απαντήσεις της Κυβέρνησης, οι οποίες περιορίστηκαν σε εκτενείς αναφορές στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, σε κανονισμούς, μελέτες, διαβουλεύσεις και τηλεδιασκέψεις, χωρίς όμως να δίνουν συγκεκριμένες και δεσμευτικές απαντήσεις για το ύψος των αποζημιώσεων, το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής των μέτρων, την αποκατάσταση των καταστροφών στον αλιευτικό εξοπλισμό και την πραγματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων.

Όπως επισημαίνεται: «Παρά την πληθώρα αναφορών σε κανονισμούς, μελέτες, διαβουλεύσεις και τηλεδιασκέψεις, καμία σαφής δέσμευση δεν δόθηκε στις απαντήσεις σας: ούτε για το ύψος της αποζημίωσης ανά κιλό, ούτε για το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, ούτε για πλήρη αποζημίωση των καταστραμμένων αλιευτικών εργαλείων, ούτε για τα ακριβή ποσά ευρωπαϊκών πόρων που έχουν απορροφηθεί και πού κατευθύνθηκαν.»

Η Ερώτηση αποτυπώνει με συγκεκριμένα στοιχεία το μέγεθος της οικονομικής ζημίας που υφίστανται οι επαγγελματίες αλιείς, ιδίως στην Κρήτη. Σύμφωνα με τη μελέτη του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, κάθε επαγγελματικό αλιευτικό σκάφος στην Κρήτη υφίσταται μέση ετήσια ζημία περίπου 6.500 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 30% του ετήσιου εισοδήματός του, ενώ στη νότια Κρήτη η ζημία φτάνει ακόμη και τις 8.000 ευρώ ανά σκάφος. Μόνο το κόστος αντικατάστασης των κατεστραμμένων αλιευτικών διχτυών εκτιμάται σε περίπου 2.000 ευρώ ετησίως ανά αλιέα.

Παράλληλα, οι ίδιοι οι αλιείς καταγγέλλουν ότι εμπορεύσιμα είδη, όπως μπαρμπούνια, κουτσομούρες, χταπόδια, σουπιές και καλαμάρια, έχουν μειωθεί δραστικά ή έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από συγκεκριμένες αλιευτικές ζώνες. Εξορμήσεις που στο παρελθόν απέδιδαν 20 ή 30 οκάδες αλιευμάτων, σήμερα μπορεί να καταλήγουν σε μόλις ένα ή δύο ψάρια.

Όπως αναφέρεται στην Ερώτηση: «Ο λαγοκέφαλος δεν περιορίζεται στην καταστροφή του εξοπλισμού, αλλά καταναλώνει τα ήδη παγιδευμένα αλιεύματα, μειώνοντας δραστικά την παραγωγή και οδηγώντας ακόμη και σε εγκατάλειψη παραδοσιακών ψαρότοπων λόγω της αυξημένης παρουσίας του είδους.»

Οι Βουλευτές υπογραμμίζουν ότι το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο αλιευτικό ή περιβαλλοντικό. Αφορά τη δημόσια υγεία, την ασφάλεια των λουομένων, την εικόνα των ελληνικών προορισμών και την ανταγωνιστικότητα του τουριστικού προϊόντος. Τα περιστατικά εμφάνισης ή τραυματισμών από λαγοκέφαλους δημιουργούν εύλογη ανησυχία σε κατοίκους και επισκέπτες και, όταν δεν συνοδεύονται από έγκυρη ενημέρωση και σαφές σχέδιο πρόληψης, μπορούν να προκαλέσουν δυσφήμιση σε περιοχές που στηρίζουν την οικονομία τους στη θάλασσα και στον παράκτιο τουρισμό.

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται: «Η θάλασσα, οι παραλίες και η αίσθηση ασφάλειας που απολαμβάνουν οι λουόμενοι αποτελούν βασικά συγκριτικά πλεονεκτήματα του ελληνικού τουριστικού προϊόντος. Η εξάπλωση του λαγοκέφαλου, σε συνδυασμό με τη δημοσιότητα που λαμβάνουν περιστατικά εμφάνισης ή τραυματισμών λουομένων, δημιουργεί εύλογη ανησυχία στους επισκέπτες και μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την εικόνα των ελληνικών προορισμών.»

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο πιλοτικό πρόγραμμα ύψους 1,5 εκατ. ευρώ για την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, με επιδότηση 5,33 ευρώ ανά κιλό λαγοκέφαλου. Η Ερώτηση αναγνωρίζει ότι πρόκειται για ένα πρώτο θετικό βήμα, επισημαίνει όμως ότι ήρθε με μεγάλη καθυστέρηση και ότι δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα που έχει πλέον επεκταθεί και σε άλλες πληττόμενες περιοχές, όπως η Αττική, η Εύβοια και η Νότια Πελοπόννησος.

Όπως τονίζεται: «Οι πρόσφατες ανακοινώσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για την έναρξη του πιλοτικού προγράμματος επιδότησης της εξαλίευσης του λαγοκέφαλου στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο αποτελούν αναμφίβολα μια θετική εξέλιξη, αλλά με μεγάλη καθυστέρηση.»

Η Ερώτηση αναδεικνύει ότι η πρόταση για οικονομική επιβράβευση της στοχευμένης αλίευσης δεν αποτελεί νέα κυβερνητική σύλληψη, αλλά περιλαμβανόταν ήδη στο Σχέδιο Δράσης που είχε παραδώσει το ΕΛΚΕΘΕ από το 2024. Παράλληλα, η Περιφέρεια Κρήτης είχε ήδη από το 2021 χρηματοδοτήσει επιστημονικές μελέτες, είχε συγκροτήσει το μοναδικό Περιφερειακό Συμβούλιο Αλιείας στη χώρα και από τον Ιούλιο του 2025 είχε καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση πιλοτικού προγράμματος.

Συνεπώς, όπως αναφέρεται: «Η εφαρμογή του σημερινού πιλοτικού προγράμματος δεν συνιστά μια αιφνίδια καινοτομία, αλλά την καθυστερημένη υλοποίηση μιας τεκμηριωμένης επιστημονικής πρότασης, η οποία παρέμενε ανενεργή επί σειρά ετών, παρά τη συνεχή επιδείνωση του προβλήματος και τις ολοένα αυξανόμενες οικονομικές απώλειες των επαγγελματιών αλιέων.»

Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι και το επιχειρησιακό σκέλος του προγράμματος, το οποίο, σύμφωνα με την Ερώτηση, παραμένει απολύτως ασαφές. Δεν έχει παρουσιαστεί ένα πλήρες πρωτόκολλο για τη συλλογή, την παραλαβή, τη ζύγιση, την πιστοποίηση, την προσωρινή αποθήκευση, την ψύξη, τη μεταφορά και την τελική καταστροφή των αλιευμένων λαγοκέφαλων.

Οι Βουλευτές θέτουν συγκεκριμένα ερωτήματα: Σε ποια σημεία θα παραδίδουν οι αλιείς τα αλιεύματα; Ποιος θα πιστοποιεί τις ποσότητες; Πού θα γίνεται η ψύξη και η αποθήκευση, ιδιαίτερα στα μικρά νησιά; Ποιοι αδειοδοτημένοι κλίβανοι θα χρησιμοποιούνται; Με ποια οχήματα θα μεταφέρονται τα τοξικά και μη εμπορεύσιμα αλιεύματα; Ποιος θα καλύπτει το κόστος μεταφοράς, αποθήκευσης και καταστροφής;

Όπως υπογραμμίζεται: «Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί κανένα ολοκληρωμένο πρωτόκολλο που να καθορίζει την εν λόγω διαδικασία.»

Η Ερώτηση ασκεί σαφή πολιτική κριτική για τη διαχρονική αδράνεια της Πολιτείας. Για περισσότερο από μία δεκαετία υπήρχαν επιστημονικές προειδοποιήσεις, διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, πρωτοβουλίες της Περιφέρειας Κρήτης και συνεχείς εκκλήσεις των επαγγελματιών αλιέων. Παρ’ όλα αυτά, δεν διαμορφώθηκε εγκαίρως ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Η εξέλιξη αυτή αποδεικνύει ότι η Πολιτεία ακολούθησε τις εξελίξεις αντί να τις προλάβει.»

Και συνεχίζει: «Αντί να περιοριστεί το πρόβλημα όταν ακόμη εντοπιζόταν σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές, η Πολιτεία επέτρεψε να εξελιχθεί σε ζήτημα πανελλαδικής κλίμακας, με αποτέλεσμα σήμερα να απαιτούνται πολλαπλάσιοι πόροι και πολύ πιο σύνθετες παρεμβάσεις.»

Με την Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων, οι Βουλευτές του ΠΑΣΟΚ καλούν τους αρμόδιους Υπουργούς να απαντήσουν στα παρακάτω κρίσιμα ερωτήματα:

1. Ποιο είναι το πλήρες, κοστολογημένο και δεσμευτικό Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης του λαγοκέφαλου και των λοιπών χωροκατακτητικών ξένων ειδών, ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής του και ποιοι είναι οι ποσοτικοί στόχοι που έχουν τεθεί για τον περιορισμό του πληθυσμού τους;

2. Πότε ακριβώς θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το πιλοτικό πρόγραμμα επιδότησης της αλίευσης του λαγοκέφαλου, ποιος είναι ο συνολικός προϋπολογισμός του, ποιοι επαγγελματίες αλιείς θα μπορούν να συμμετάσχουν και με ποια διαδικασία θα πραγματοποιούνται οι πληρωμές;

3. Με βάση ποια επιστημονική και οικονομοτεχνική τεκμηρίωση καθορίστηκε το ύψος της επιδότησης των 5,33 ευρώ ανά κιλό και ποια είναι η εκτίμηση των Υπουργείων ως προς την αποτελεσματικότητα του μέτρου για τον ουσιαστικό περιορισμό του πληθυσμού του λαγοκέφαλου;

4. Προτίθεται η Κυβέρνηση, μετά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της πιλοτικής εφαρμογής, να επεκτείνει το πρόγραμμα στις περιοχές που ήδη πλήττονται από την εξάπλωση του λαγοκέφαλου, όπως η Αττική, η Εύβοια και η Νότια Πελοπόννησος, και ποιο είναι το σχετικό χρονοδιάγραμμα;

5. Προτίθεται η Κυβέρνηση να θεσπίσει μόνιμο μηχανισμό αποζημίωσης των επαγγελματιών αλιέων για τις αποδεδειγμένες ζημιές που προκαλεί ο λαγοκέφαλος στα αλιευτικά εργαλεία, στα αλιεύματα και στο εισόδημά τους, ανεξάρτητα από την επιδότηση της αλίευσής του;

6. Ποια συγκεκριμένα μέτρα λαμβάνονται για τη συστηματική επιστημονική παρακολούθηση της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου, την ασφαλή διαχείριση και καταστροφή των αλιευόμενων ατόμων, καθώς και για την ενημέρωση των πολιτών, των λουομένων και των τουριστικών επιχειρήσεων στις πληττόμενες περιοχές;

7. Ποιες συγκεκριμένες δράσεις έχουν μέχρι σήμερα χρηματοδοτηθεί από το ΠΑΛΥΘ 2021-2027 ή από άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για την αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου και των λοιπών χωροκατακτητικών ξένων ειδών, ποιο είναι το συνολικό ύψος των σχετικών πόρων που έχουν δεσμευθεί και ποιο το ποσοστό απορρόφησής τους;

8. Δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον επισήμως τον λαγοκέφαλο ως διακρατική απειλή για τη Μεσόγειο και επιβεβαιώνει την ύπαρξη διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, ποιες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες έχει αναλάβει η ελληνική κυβέρνηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τη Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) για την εξασφάλιση πρόσθετων ευρωπαϊκών πόρων και τον συντονισμό κοινών δράσεων αντιμετώπισης;

9. Δεδομένου ότι η Περιφέρεια Κρήτης έχει δηλώσει πως ήδη από το 2025 είχε ολοκληρώσει την απαιτούμενη επιστημονική και διοικητική προετοιμασία για την εφαρμογή πιλοτικού προγράμματος, ενώ η πρόταση για οικονομική επιβράβευση της αλίευσης περιλαμβανόταν ήδη στο Σχέδιο Δράσης του ΕΛΚΕΘΕ, για ποιους λόγους καθυστέρησε επί σειρά ετών η υλοποίηση των σχετικών μέτρων και ποιοι παράγοντες εμπόδισαν την έγκαιρη εφαρμογή τους;

10.Προτίθεται η Κυβέρνηση να εξετάσει τη δημιουργία μόνιμου εθνικού μηχανισμού διαχείρισης των χωροκατακτητικών ξένων ειδών στις ελληνικές θάλασσες, ώστε η αντιμετώπιση του λαγοκέφαλου να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής στρατηγικής για τα εισβολικά είδη και όχι μια αποσπασματική παρέμβαση περιορισμένης χρονικής διάρκειας;

11.Ποιες συγκεκριμένες δράσεις έχουν αναλάβει τα συναρμόδια Υπουργεία για την προστασία της εικόνας των ελληνικών τουριστικών προορισμών, την έγκυρη ενημέρωση των λουομένων και των επισκεπτών και την αποτροπή της δημιουργίας κλίματος ανασφάλειας που μπορεί να προκαλέσει δυσφήμιση των παράκτιων και νησιωτικών περιοχών της χώρας λόγω της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου;

11. Ποιο είναι το αναλυτικό επιχειρησιακό πρωτόκολλο εφαρμογής του πιλοτικού προγράμματος ως προς τη συλλογή, παραλαβή, ζύγιση, πιστοποίηση, προσωρινή αποθήκευση, μεταφορά και τελική καταστροφή των αλιευμένων λαγοκέφαλων, ποιοι φορείς είναι αρμόδιοι για κάθε στάδιο της διαδικασίας και ποια χρηματοδότηση έχει προβλεφθεί για την κάλυψη των σχετικών δαπανών;

12. Ποιες ειδικές προβλέψεις έχουν ληφθεί για την εφαρμογή του προγράμματος στις νησιωτικές περιοχές, ιδίως στα μικρά νησιά, όπου δεν υπάρχουν οργανωμένες υποδομές παραλαβής, ψύξης, μεταφοράς και καταστροφής των αλιευμένων λαγοκέφαλων;

Παρακαλείσθε όπως καταθέσετε στη Βουλή:

i. Το πλήρες και τελικό Σχέδιο Δράσης του ΕΛΚΕΘΕ για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου και των λοιπών χωροκατακτητικών ξένων ειδών, όπως παραδόθηκε στον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και στα συναρμόδια Υπουργεία.

ii. Την οικονομοτεχνική μελέτη ή κάθε άλλο έγγραφο βάσει του οποίου καθορίστηκε το ύψος της επιδότησης των 5,33 ευρώ ανά κιλό.

iii. Την πρόσκληση, την απόφαση ένταξης, τον οδηγό εφαρμογής και κάθε σχετικό έγγραφο του πιλοτικού προγράμματος επιδότησης της αλίευσης του λαγοκέφαλου.

iv. Το σύνολο της αλληλογραφίας μεταξύ των συναρμόδιων Υπουργείων, του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α., του ΕΛΚΕΘΕ και της Περιφέρειας Κρήτης σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος.

v. Το σύνολο της αλληλογραφίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τις αρμόδιες Γενικές Διευθύνσεις (DG MARE, DG ENV), τη Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο (GFCM) και κάθε άλλο ευρωπαϊκό φορέα σχετικά με τη χρηματοδότηση και τη διαχείριση του λαγοκέφαλου.

vi. Αναλυτικά στοιχεία για τις πιστώσεις που έχουν δεσμευθεί και απορροφηθεί από το ΠΑΛΥΘ 2021-2027 και κάθε άλλο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για δράσεις αντιμετώπισης του λαγοκέφαλου και των λοιπών χωροκατακτητικών ξένων ειδών.

Οι ερωτώντες και αιτούντες  Βουλευτές Σπυριδάκη Αικατερίνη, Χνάρης Εμμανουήλ, Χριστοδουλάκης Εμμανουήλ, Αποστολάκη Μιλένα, Αχμέτ Ιλχάν, Βατσινά Ελένη, Γιαννακοπούλου Κωνσταντίνα (Νάντια), Γιαννακούρας Ευάγγελος, Γρηγοράκου Παναγιώτα (Νάγια), Θρασκιά Ουρανία (Ράνια), Λιακούλη Ευαγγελία, Μουλκιώτης Γεώργιος, Μπιάγκης Δημήτριος, Νικολαΐδης  Αναστάσιος, Πάνας Απόστολος, Παπανδρέου Γεώργιος, Παππάς Πέτρος, Παρασύρης Φραγκίσκος, Πουλάς Ανδρέας, Σταρακά Χριστίνα