Η επόμενη ημέρα των εκλογών θα κριθεί πριν ανοίξουν οι κάλπες

Η χώρα έχει ήδη εισέλθει σε μια μακρά προεκλογική περίοδο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξακολουθεί να διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων, επιλέγοντας τον χρόνο των εκλογών με αποκλειστικό γνώμονα το κομματικό συμφέρον και τις πολιτικές ισορροπίες. Την ίδια στιγμή, ένα σημαντικό μέρος της προοδευτικής αντιπολίτευσης αναλώνεται σε έναν ατελείωτο εμφύλιο για τη δεύτερη θέση, δίνοντας την εικόνα πολιτικών δυνάμεων που ενδιαφέρονται περισσότερο για την εσωτερική τους κατάταξη παρά για την κυβερνητική προοπτική της χώρας.

Αυτό ακριβώς είναι το μεγαλύτερο δώρο προς τη Νέα Δημοκρατία. Γιατί η κοινωνία δεν αναζητά απλώς μια πιο δυνατή αντιπολίτευση. Αναζητά μια αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνηση.

Στο πολιτικό σκηνικό εμφανίζεται πλέον και η παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά και όσων κινούνται γύρω από αυτόν. Ο στόχος αυτής της στρατηγικής δεν είναι η ανατροπή της σημερινής πολιτικής κατεύθυνσης, αλλά η διατήρησή της χωρίς τον Κυριάκο Μητσοτάκη, εφόσον οι εξελίξεις το επιβάλουν. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα σχέδιο ανασύνθεσης της ίδιας πολιτικής, με διαφορετικό διαχειριστή και πιθανές ευρύτερες κοινοβουλευτικές συμμαχίες. Δεν προτείνεται αλλαγή πορείας· προτείνεται απλώς ένας διαφορετικός τρόπος εφαρμογής της ίδιας συνταγής.

Το κρίσιμο στοιχείο των επόμενων εκλογών, ωστόσο, δεν θα είναι μόνο τα ποσοστά των κομμάτων. Θα είναι η συμμετοχή των πολιτών. Αυτή θα καθορίσει τους πραγματικούς συσχετισμούς.

Η εμπειρία των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων είναι αποκαλυπτική. Η αυξημένη αποχή λειτούργησε ως ο μεγαλύτερος σύμμαχος της Νέας Δημοκρατίας. Όσο μεγαλύτερη είναι η απογοήτευση, τόσο ευκολότερα συντηρείται ο σημερινός πολιτικός συσχετισμός. Αντίθετα, μια μαζική συμμετοχή μπορεί να ανατρέψει τις προβλέψεις και να δημιουργήσει νέα δεδομένα.

Εάν η συμμετοχή κινηθεί στα επίπεδα των ευρωεκλογών, η Νέα Δημοκρατία διατηρεί σοβαρές πιθανότητες να παραμείνει κυρίαρχη, είτε με αυτοδυναμία είτε ως βασικός κορμός μιας κυβέρνησης συνεργασίας, ανεξάρτητα από το ποιος θα ηγείται τότε του κόμματος. Γι’ αυτό ακριβώς η προοπτική συνεργασιών στον προοδευτικό χώρο δεν αποτελεί επικοινωνιακή πολυτέλεια. Είναι πολιτική αναγκαιότητα.

Οι πολίτες χρειάζονται λόγο για να επιστρέψουν στις κάλπες. Και αυτός ο λόγος δεν μπορεί να είναι η εναλλαγή προσώπων ούτε η μάχη για την πρωτοκαθεδρία στην αντιπολίτευση. Πρέπει να είναι ένα συνεκτικό πρόγραμμα κυβερνητικής αλλαγής.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ των προοδευτικών κομμάτων οφείλει να μεταφερθεί από τις προσωπικές αντιπαραθέσεις στις προγραμματικές προτάσεις. Πώς θα αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας; Πώς θα ενισχυθεί η δημόσια υγεία και η παιδεία; Πώς θα αντιμετωπιστεί η στεγαστική κρίση, η δημογραφική συρρίκνωση και η εγκατάλειψη της περιφέρειας; Πώς θα αποκτήσει η ελληνική παραγωγή πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες και στα χρηματοδοτικά εργαλεία; Πώς θα επιστρέψει η χώρα σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική που θα αξιοποιεί τη γεωπολιτική της θέση ως παράγοντα ανάπτυξης και σταθερότητας;

Εκεί πρέπει να δοθεί η πολιτική μάχη. Όχι στις προσωπικές φιλοδοξίες.

Το παρελθόν, άλλωστε, προσφέρει χρήσιμα διδάγματα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, παρά τις σφοδρές συγκρούσεις της εποχής του, απέφυγε να μετατρέψει τα άλλα κόμματα του προοδευτικού χώρου σε βασικό αντίπαλο. Επέμεινε στη σύγκρουση με τη συντηρητική παράταξη, ασκούσε πολιτική κριτική όταν διαφωνούσε, αλλά άφηνε τελικά τον ελληνικό λαό να κρίνει. Δεν επένδυσε στον εμφύλιο της αντιπολίτευσης.

Η χώρα, την επόμενη ημέρα των εκλογών, θα χρειαστεί κυβέρνηση. Αυτό είναι αυτονόητο. Το ζητούμενο όμως δεν είναι οποιαδήποτε κυβέρνηση. Είναι μια κυβέρνηση με σαφή πολιτική κατεύθυνση και κοινωνική νομιμοποίηση.

Γι’ αυτό οι ηγεσίες των προοδευτικών κομμάτων οφείλουν να καταστήσουν απολύτως καθαρό ότι επιδιώκουν προγραμματική συνεργασία για αλλαγή πολιτικής, με τη Νέα Δημοκρατία στην αντιπολίτευση. Αντίθετα, κυβερνήσεις «ειδικού σκοπού», μεταβατικά σχήματα ή λύσεις που θα στηρίζονται στην ψήφο της ΝΔ δεν απαντούν στο κοινωνικό αίτημα για πολιτική αλλαγή. Απλώς παρατείνουν το σημερινό μοντέλο εξουσίας με διαφορετικούς πρωταγωνιστές.

Τα εκλογικά ποσοστά ασφαλώς θα καθορίσουν τους συσχετισμούς. Δεν μπορούν όμως να αποτελέσουν άλλοθι πολιτικής αδράνειας. Η λογική «οι άλλοι φταίνε, άρα εμείς θα αρκεστούμε στον ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης» εξυπηρετεί τελικά μόνο όσους επιδιώκουν τη διαιώνιση του σημερινού πολιτικού συστήματος.

Η ελληνική κοινωνία έχει ήδη αλλάξει. Νέες κοινωνικές ομάδες, νέες ανάγκες και νέες παραγωγικές προκλήσεις διαμορφώνουν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο της προηγούμενης δεκαετίας. Η ανασυγκρότηση της περιφέρειας, η παραγωγική αναβάθμιση, η τεχνολογική μετάβαση, η αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων κάθε περιοχής και η αντιμετώπιση του δημογραφικού δεν μπορούν να περιμένουν.

Τα πολιτικά κόμματα οφείλουν να συνδεθούν ξανά με αυτές τις κοινωνικές διεργασίες και να εγκαταλείψουν τις μεταγραφές στελεχών, τους μηχανισμούς ισορροπιών και τις προσωπικές στρατηγικές επιβίωσης. Η κοινωνία ενδιαφέρεται για λύσεις, όχι για ανακατατάξεις κορυφής.

Η εποχή των μονοκομματικών αυτοδυναμιών δείχνει να ολοκληρώνει τον ιστορικό της κύκλο. Η εποχή των συνεργασιών βρίσκεται μπροστά μας. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν συνεργασίες. Είναι ποιον θα υπηρετούν: τις ανάγκες της κοινωνίας ή την αναπαραγωγή της εξουσίας.

Σε δεύτερο χρόνο, ασφαλώς, η χώρα θα χρειαστεί ένα περισσότερο αναλογικό και σταθερό εκλογικό σύστημα, που θα ευνοεί τις προγραμματικές συγκλίσεις και όχι τις τεχνητές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.

Αν όμως οι δυνάμεις της προοδευτικής αντιπολίτευσης αποτύχουν να συμφωνήσουν έστω σε ένα ελάχιστο κοινό πλαίσιο πολιτικών στόχων και θεσμικών αλλαγών, τότε θα έχουν οι ίδιες αναλάβει την ευθύνη για την επιστροφή μιας ισχυρής δεξιάς διακυβέρνησης, είτε άμεσα είτε ύστερα από μια περίοδο ασταθών κυβερνήσεων συνεργασίας.

Η δημοκρατία πράγματι δεν γνωρίζει αδιέξοδα. Τα πολιτικά αδιέξοδα, όμως, τα δημιουργούν οι πολιτικές ηγεσίες όταν αδυνατούν να σταθούν στο ύψος των κοινωνικών αναγκών και της ιστορικής συγκυρίας.

*Ο Χάρης Τσιόκας είναι Π Βουλευτής -πολιτικό στέλεχος