Η παγίδα του συναισθήματος

Η ελληνική πολιτική σκηνή βρίσκεται για άλλη μια φορά μπροστά σε ένα παράδοξο φαινόμενο, που αν και δείχνει πρωτοφανές, κουβαλάει μαζί του όλες τις παθογένειες της μεταπολιτευτικής μας ιστορίας. Η πρόθεση της κ. Καρυστιανού να μετατρέψει τον Σύλλογο Συγγενών Θυμάτων Τεμπών σε πολιτικό σχηματισμό δεν είναι απλώς μια κίνηση διαμαρτυρίας, αλλά η συμπύκνωση της συλλογικής μας απογοήτευσης. Όμως, πίσω από τον ιερό και απόλυτα σεβαστό πόνο μιας μάνας, ελλοχεύει ένας κίνδυνος που η χώρα έχει πληρώσει ακριβά στο πρόσφατο παρελθόν. Η υποκατάσταση της πολιτικής από το καθαρό συναίσθημα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κ. Καρυστιανού διαθέτει μια ηθική υπεροχή που λείπει από το τρέχον πολιτικό προσωπικό. Η φωνή της είναι η φωνή της συνείδησής μας. Ωστόσο, η πολιτική, στην ιστορική και πρακτική της διάσταση, δεν είναι μια άσκηση ηθικής δικαίωσης. Είναι η τέχνη της διαχείρισης του εφικτού μέσα σε ένα χαώδες περιβάλλον. Μια χώρα δεν διοικείται με «κραυγές» για δικαιοσύνη, όσο δίκαιες κι αν είναι αυτές. Διοικείται με δημοσιονομική πολιτική, αναπτυξιακούς σχεδιασμούς, διπλωματικούς ελιγμούς και θεσμικές μεταρρυθμίσεις.

Όταν ο πολιτικός λόγος περιορίζεται σε έννοιες όπως η «κάθαρση» ή η «συλλογική ευτυχία», διολισθαίνει σε μια επικίνδυνη απλούστευση. Η διοίκηση ενός κράτους απαιτεί εμπειρία, τεχνοκρατική επάρκεια και, κυρίως, πολιτική παρακαταθήκη. Το να ισχυρίζεται κανείς ότι μπορεί να κυβερνήσει μια χώρα επειδή υπέστη μια αδιανόητη αδικία, είναι σαν να ισχυρίζεται ότι μπορεί να χειρουργήσει επειδή υπήρξε θύμα ιατρικού λάθους. Η ενσυναίσθηση είναι απαραίτητη, αλλά η γνώση των μηχανισμών είναι ζωτική. Η Ηθική Νομιμοποίηση δεν είναι Πολιτικό Πρόγραμμα.

Η ιστορία είναι ο καλύτερος δάσκαλος για όσους θέλουν να τη διαβάσουν. Η Ελλάδα έχει ζήσει ξανά την εποχή όπου η αγανάκτηση έγινε το μοναδικό εισιτήριο για την εξουσία. Τα κινήματα των «αγανακτισμένων» και η ανάδειξη «μαθητευόμενων μάγων» στο τιμόνι της χώρας οδήγησαν σε οδυνηρές συνέπειες που όλοι θυμόμαστε, με κοινωνικό διχασμό, οικονομική κατάρρευση και διεθνή απομόνωση.

Σήμερα, σε ένα παγκόσμιο status quo που χαρακτηρίζεται από πρωτοφανή αστάθεια – με τον πόλεμο στην ευρωπαϊκή γειτονιά και την ενεργειακή κρίση να απειλούν τα θεμέλια της ΕΕ και την επιρροή των «νέο-βασιλείων» σε παγκόσμιο επίπεδο να δημιουργούν γενικότερη αστάθεια – η Ελλάδα δεν έχει το περιθώριο για νέα κοινωνικά πειράματα. Όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει. Η χώρα χρειάζεται στιβαρό τιμόνι και όχι άλλες πειραματικές διαδρομές στο άγνωστο με οδηγό την οργή.

Η ανάδυση τέτοιων κινήσεων, βέβαια, δεν γίνεται σε κενό αέρος. Είναι το αποτέλεσμα μιας παταγώδους αποτυχίας του πολιτικού συστήματος. Αφενός η σημερινή ανυπαρξία μιας σοβαρής, προγραμματικής αντιπολίτευσης έχει αφήσει ένα τεράστιο κενό εκπροσώπησης. Αφετέρου οι πολίτες αισθάνονται πολιτικά «ορφανοί», βλέποντας μια κυβέρνηση που συχνά διολισθαίνει στην ασυδοσία και τη θεσμική αλαζονεία, στερούμενη τον απαραίτητο έλεγχο.

Το έλλειμμα πολιτικής ποιότητας και ευθιξίας είναι αυτό που τρέφει τον αντισυστημικό λόγο. Όταν η ανάληψη πολιτικής ευθύνης καταντά ένα κενό περιεχομένου τελετουργικό και η αξιοκρατία θυσιάζεται για χάρη της κομματικής πειθαρχίας, τότε η κοινωνία στρέφεται σε πρόσωπα που συμβολίζουν την αντίσταση, ακόμα κι αν αυτά δεν διαθέτουν το απαραίτητο πολιτικό βάθος και βάρος.

Η λύση στην κρίση που διανύουμε δεν είναι η δημιουργία «κομμάτων -συμβόλων» που εξαντλούνται σε ένα και μόνο αίτημα. Η δικαιοσύνη για τα Τέμπη πρέπει να αποδοθεί και οι ένοχοι πρέπει να τιμωρηθούν παραδειγματικά. Αυτό όμως είναι έργο της Δικαιοσύνης και μιας Πολιτείας που λειτουργεί θεσμικά, όχι ενός κόμματος που θα χρησιμοποιήσει την τραγωδία ως πλατφόρμα και εφαλτήριο πολιτικής διαδρομής.

Τα πρόσωπα έχουν αξιακό χαρακτήρα που εκδηλώνεται μέσα από τις πράξεις, τις αντιδράσεις και τις πεποιθήσεις τους, αλλά και με τη στάση, τη συμπεριφορά και τις τοποθετήσεις τους να αποτελούν τα ορατά σημάδια της βαθύτερης ουσίας του χαρακτήρα τους, δηλαδή του «ποιοι είναι», σε αντίθεση με την προσωπικότητα που είναι το «πώς φαίνονται» στον κόσμο, με τα δύο να αλληλοεπηρεάζονται στενά.

Η χώρα χρειάζεται μια νέα πολιτική σύνθεση. Την ηθική της ευθυξίας μαζί με την ικανότητα της διακυβέρνησης. Χρειάζεται πολιτικούς που δεν φοβούνται να αναλάβουν το κόστος των αποφάσεων και ένα σύστημα που δεν θα χρειάζεται «μεσσίες» για να λειτουργήσει το αυτονόητο. Αν επιτρέψουμε στο συναίσθημα να γίνει ο μοναδικός γνώμονας της πολιτικής μας ζωής, κινδυνεύουμε να χάσουμε την ουσία της δημοκρατίας, η οποία απαιτεί ορθολογισμό, διάλογο και πάνω απ' όλα, γνώση της πραγματικότητας. Η Ελλάδα δεν αντέχει άλλα «πειράματα». Αντέχει μόνο την αλήθεια και τη σοβαρότητα.

* Ο Γιώργος Καφφετζάκης είναι MSc Δ. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., πρ.Πρόεδρος της Ν.Ε. Λασιθίου ΤΕΕ/ΤΑΚ, πρ.Σύμβουλος Τ.Υ. της ΔΕΠΑΝΑΛ, πρ.Δημοτικός Σύμβουλος Αγίου Νικολάου, Σύμβουλος Δημάρχου Αγίου Νικολάου και Μέλος Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων Νομών Ηρακλείου & Λασιθίου.