Μερικές σκέψεις για την Οδική Ασφάλεια: Από την καταστολή, στη λογική της πρόληψης και της τοπικής ευθύνης

Η οδική ασφάλεια στην Ελλάδα παραμένει μια από τις μεγάλες πληγές της ελληνικής κοινωνίας.  Όπως αποδεικνύεται στην πράξη, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην εφαρμογή των θεσπισμένων κανόνων κυκλοφορίας, αντιθέτως αποτελεί ζήτημα ποιότητας ζωής, δημόσιας υγείας και σύγχρονης διακυβέρνησης. Κάθε χρόνο, τα τροχαία αφήνουν πίσω τους απώλειες ζωών, σοβαρούς τραυματισμούς και ένα τεράστιο κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα. Παρά τις αυστηροποιήσεις του νομοθετικού πλαισίου, το βασικό πρόβλημα παραμένει: η συστηματική και αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων.

Με σύμμαχο πια την τεχνολογία, η εγκατάσταση συστημάτων αυτόματης καταγραφής παραβάσεων —όπως οι κάμερες σε φανάρια, σε επικίνδυνα σημεία και σε βασικές διασταυρώσεις— αποτελεί πλέον διεθνή πρακτική, ενώ οι μελέτες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, καταδεικνύουν ότι τέτοια συστήματα περιορίζουν σε μεγάλο ποσοστό τα σοβαρά και θανατηφόρα ατυχήματα. Πάρα ταύτα, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η επιτήρηση, αλλά η αλλαγή συμπεριφοράς των οδηγών γι’ αυτό και η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται θεσμικό πλαίσιο, διαφάνεια και κοινωνική νομιμοποίηση. Ο νέος ΚΟΚ (Ν. 5209/2025) ήδη προβλέπει ψηφιακή βεβαίωση παραβάσεων και ηλεκτρονική επίδοση, καθιστώντας εφικτή τη λειτουργία τέτοιων συστημάτων. Παράλληλα, η προστασία προσωπικών δεδομένων είναι αδιαπραγμάτευτη: καταγραφή μόνο της πινακίδας, περιορισμένος χρόνος αποθήκευσης και πλήρης συμμόρφωση με τον GDPR και τις οδηγίες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συζήτηση μετατοπίζεται από την απλή επιβολή ποινών, σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο πρόληψης, και τοπικής ευθύνης. Μια ουσιαστική καινοτομία στην κατεύθυνση αυτή θα ήταν η απευθείας απόδοση των εσόδων από τις ηλεκτρονικές κλήσεις, στους δήμους όπου σημειώθηκε η παράβαση. Αυτό θα μετέτρεπε έναν «μηχανισμό επιβολής ποινής» σε μηχανισμό βελτίωσης των τοπικών υποδομών για την οδική ασφάλεια: καλύτερα πεζοδρόμια, φωτισμός, ασφαλείς διαβάσεις, έξυπνη σήμανση και προσβασιμότητα για ΑμεΑ. Οι δήμοι, αντί να ασφυκτιούν οικονομικά, θα αποκτούσαν σταθερούς πόρους για τέτοιου είδους έργα. Ταυτόχρονα, η χώρα, επιβάλλεται να αξιοποιήσει κάθε δυνατότητα χρηματοδότησης, αναφορικά με τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το CEF , το Horizon Europe, καθώς και το UN Road Safety Fund, για επενδύσεις σε έξυπνα συστήματα, εκπαίδευση οδηγών και έρευνα συμπεριφοράς. Ένα Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας, με συμμετοχή κράτους, δήμων και ασφαλιστικών εταιρειών, θα μπορούσε να χρηματοδοτεί μόνιμα δράσεις πρόληψης.

Η κοινή παραδοχή ότι τελικά, η οδική ασφάλεια δεν είναι μόνο θέμα αστυνόμευσης αλλά θέμα παιδείας, θεσμικής αντιμετώπισης και τοπικής ευθύνης, κρίνεται αναγκαία. Αν θέλουμε λιγότερα θύματα και καλύτερες πόλεις, χρειάζεται ένα μοντέλο που σώζει ζωές, ενισχύει την υπευθυνότητα στην οδηγική συμπεριφορά και δίνει πραγματική δύναμη στην τοπική αυτοδιοίκηση για σχετικές πρωτοβουλίες. Γι’ αυτό και το κύριο ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε περισσότερους κανόνες, αλλά αν είμαστε διατεθειμένοι να εφαρμόσουμε ουσιαστικές και σύγχρονες λύσεις.

*Ο Χάρης Μαμουλάκης είναι Τομεάρχης Οικονομικών & Ανάπτυξης Κ.Ο. ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Βουλευτής Ηρακλείου - Πολιτικός Μηχανικός BEng MSc