Nεο-οθωμανικές προκλήσεις κι Ερντογανικοί ηγεμονιστικοί αφιονισμοί

Αν είχαμε έστω την ανατολική Μικρά Ασία θα ήμασταν εικοσιπέντε εκατομμύρια σε πληθυσμό, ενώ όποτε  την είχαμε στην ιστορία μας ήμασταν αυτοκρατορία, αποφαινόταν αφοριστικά ο καθηγητής μου της Ιστορίας στην έκτη Κλασσικού στο  Παγκύπριο, Υπουργός Παιδείας μάλιστα, την εποχή εκείνη, Φρίξος Πετρίδης. Το πρώτο τμήμα της απόφανσης αφορούσε, βέβαια, τον εξαιρετικό πλούτο της περιοχής, στα ανατολικά της οποίας η Βίβλος τοποθέτησε τον Παράδεισο, ενώ το δεύτερο υπεδείκνυε και την εξαιρετική γεωπολιτική θέση της χώρας, κυρίαρχο κλειδί ανάμεσα σε δυο ηπείρους και τρεις θάλασσες. 

Τελευταίος ηγεμόνας της Μικράς Ασίας η Τουρκία, ως οθωμανική αυτοκρατορία για τους πρώτους τρεις αιώνες την παρουσίας της στον χώρο, και με «νεοθωμανικές» ηγεμονιστικές τώρα ονειρώξεις, υπό τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.  Ηγεμονικές φιλοδοξίες του νεοΣουλτάνου και όνειρα του για την αναβίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και προβολή του εαυτού του ως ενός νέου Σουλεϊμαν του Μεγαλοπρεπούς που εγκλείουν κι επαπειλούν καταστροφικές συνέπειες για την ευρύτερη περιοχή και τον κόσμο συνολικά, ήδη περιγραφόμενες ως τέτοιες από ιστορικούς και ακαδημαϊκούς αναλυτές των ημερών μας. 

Μεταξύ άλλων, σε πρόσφατη ανάλυσή του στο περιοδικό Time, ο Allan Michael, καθηγητής ιστορίας στο διάσημο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Yale, ξεκινά με τις πρόσφατες κινήσεις του Ερντογάν, από την μετατροπή της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας σε τζαμιά έως την ανακοίνωση της ανακάλυψης καταθέσεων και πόρων της αντιπροσωπείας της Χαμάς στην Άγκυρα. «Όλες αυτές οι κινήσεις», υποδεικνύει ο Αμερικανός καθηγητής,  «προβάλλουν το όραμα του Ερντογάν για ανάδειξη σε ισλαμική δύναμη στον πλανήτη. Η αποκατάσταση του Ισλάμ μέσα στην Τουρκία συμβαδίζει με την επιδίωξη εξασφάλισης φυσικών πόρων [που έχουν ανακαλυφθεί στην Ανατολική Μεσόγειο] και την ενίσχυση της τουρκικής εξουσίας στο εξωτερικό, αλλά και με την καταστολή στο εσωτερικό." Οι Δημοκρατικοί στην Τουρκία, στην  Μέση Ανατολή και ο κόσμος ολόκληρος πρέπει να ανησυχούν. 

Μια ανοιχτά επιθετική πολιτική εφαρμόζεται συστηματικά από την Τουρκία εναντίον των αντιπάλων που θεωρεί αδύναμους, φροντίζοντας με καλά σχεδιασμένη μακροπρόθεσμη διπλωματική πίεση για να κερδίσει το έδαφος, θέτοντας ζητήματα όπως μειονότητες ή συνοριακές διαφορές και γκριζάροντας τα «επίδικα». Θα περιγράφαμε αυτήν την πολιτική επέκτασης της Τουρκίας ως στρατηγική για το καυτό αέριο. Μια σταθερή διαστολική πίεση έως ότου συναντηθεί ένα συμπαγές τοίχωμα, μια σκληρή αντίσταση. Ενάντια σε αυτούς τους ήπιους γείτονες, η Τουρκία επιδιώκει μια επιθετική τακτική, αλλά χωρίς να αναλάβει σημαντικούς κινδύνους, εκτός εάν είναι σίγουρη για την επιτυχή έκβαση των ενεργειών της, καθώς είχε προετοιμάσει τα πράγματα στην Κύπρο το 1974 ή με τη Συρία υπό αποσύνθεση τώρα. Η Τουρκία συμπεριφέρεται επιθετικά απέναντι στην Ελλάδα (Θράκη, Αιγαίο, Κύπρος), την Αρμενία και το Ιράκ, όπου φαίνεται να εποφθαλμιά τους πετρελαϊκούς πόρους στο Κιρκούκ, ίσως δημιουργώντας ένα προτεκτοράτο, ένα τουρκοκυπριακό κράτος-«συνοριακό φυλάκιο», ‘prison post’, όπως τα ονόμασε ο καθ. Βασίλης Φούρκας στο βιβλίο του «Zones of Conflict». 

*Ο Τίτος Χριστοδούλου είναι Φιλόσοφος, Δημοσιογράφος και Συγγραφέας