Ο πιο διάσημος θρησκευτικός πίνακας του Σαλβαδόρ Νταλί: Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού

Το 1951, τη χρονιά που γεννήθηκα, ο Σαλβαδόρ Νταλί ζωγράφισε έναν από τους σημαντικότερους πίνακες του, μια ελαιογραφία μεγάλων διαστάσεων 205x116cm.

Το έργο ανήκει στο Μουσείο Τέχνης Kelvingrove στη Γλασκώβη. Προσφέρθηκε προς πώληση σε μια γκαλερί του Λονδίνου στις 12.000 λίρες και αγοράστηκε το 1952 για 8.200 λίρες από τον επιμελητή του μουσείου (Tom Honeyman), γεγονός που προκάλεσε διαμάχη από την πλευρά των σύγχρονων Σκωτσέζων καλλιτεχνών που βρήκαν την τιμή εξωφρενική ισχυριζόμενοι  ότι τα χρήματα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν για την προώθηση της τοπικής σύγχρονης τέχνης…Σήμερα, εκτός από τα έσοδα που έχει το μουσείο από το ένα εκατομμύρια επισκέπτες, η αξία του υπολογίζετα σε πάνω από 60 εκατομμύρια λίρες. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι ο πίνακας δεν κόστισε στην πόλη ούτε μια δεκάρα – αγοράστηκε με τα χρήματα ενός ταμείου που δημιουργήθηκε από τα κέρδη της Διεθνούς Έκθεσης Kelvingrove του 1901 με σκοπό την  αγορά έργων τέχνης για τα μουσεία της Γλασκώβης.

Κι όμως, αυτό το καταπληκτικό έργο δεν κατάφερε να αποτρέψει τους βανδάλους.

Η πρώτη επίθεση έγινε το μεσημέρι του Σαββάτου, 22 Απριλίου 1961, όταν ένας ψυχασθενής επισκέπτης του προκάλεσε ζημιά με μια κοφτερή πέτρα.

1951: Ο ζωγράφος Σαλβαδόρ Νταλί ξυπνά με το μυαλό του έτοιμο να εκραγεί. Απλά, την προηγούμενη νύχτα είδε ένα πολύ εμπνευσμένο όνειρο. Η μορφή του Χριστού, του εμφανίστηκε από μια εντελώς νέα οπτική γωνία... Ακριβώς είναι αυτό που του έδωσε την ιδέα ενός απολύτως επαναστατικού πίνακα!

Ωστόσο,  το θέμα είναι μάλλον κλασικό. Είναι μια σταύρωση, μια απεικόνιση του Ιησού στο σταυρό. Με άλλα λόγια, ένα από τα πιο ζωγραφισμένα και ξαναζωγραφισμένα θέματα στην ιστορία της δυτικής τέχνης!

Σχεδόν σε όλους τους προηγούμενους πίνακες από δεκάδες γνωστούς καλλιτέχνες,  ο Χριστός γενικά δεν είναι στην καλύτερη του φόρμα. Ο θεατής, σαν να παρακολουθεί το μαρτύριο, τον βλέπει εθυεία μπροστά ή από κάτω προς τα πάνω. Αλλά ο Νταλί, φυσικά, δεν κάνει τίποτα όπως όλοι οι άλλοι. Η άποψή του, όπως και στο όνειρό του, είναι πολύ πιο εκπληκτική: είμαστε κυριολεκτικά πάνω από το κεφάλι του Ιησού! Με μια τέτοια γωνία, η σταύρωση του φαίνεται πολύ μοντέρνα…ή σχεδόν.

Η αρχική του προοπτική, μέχρι τότε άγνωστη στη δυτική τέχνη, ήταν εμπνευσμένη από ένα μυστικιστικό σχέδιο του St Jean de la Croix από το 1577, το οποίο βρίσκεται στο Μοναστήρι της Ενσάρκωσης στην Άβιλα.

Η τεχνική ικανότητα του Νταλί, η ευκολία του στη ζωγραφική, τα προσόντα του στην κατανομή των στοιχείων πάνω στον καμβά, καθώς και του καταπληκτικού κολορίστα  που ήταν, εκρήγνυνται πάνω στο πολύτιμο αυτό έργο. Όλα φαίνονται παιδικά απλά, στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι πιο σύνθετο. Ο καλλιτέχνης εξηγεί ότι δημιούργησε αυτό το αριστούργημα ακολουθώντας «ένα κοσμικό όνειρο», όπου ο Χριστός του εμφανίστηκε ως «η ενότητα του Σύμπαντος». Ο Χριστός του είναι τοποθετημένος σε ανεστραμμένο τρίγωνο. Το τοπίο είναι αυτό του χωριού Port-Lligat όπου έζησε ο Dali, ενώ οι ψαράδες θυμίζουν έναν πίνακα του Le Nain.

Μια απέραντη ανθρώπινη ζεστασιά πηγάζει από τον Χριστό, που αναπαρίσταται απλά. Κοντά μαλλιά, φαίνεται αρκετά χαλαρός. Δε φαίνεται τραυματισμένος, δεν είναι καρφωμένος στον σταυρό, δε βλέπουμε ούτε αγκάθινο στεφάνι ούτε καρφιά. Φαίνεται να κυματίζει στο διάστημα, σαν να είναι κολλημένος στο σταυρό. Χωρίς διακοσμητικά στοιχεία, τίποτα που να εμποδίζει τη όραση του θεατή. Η σχέση που δημιουργεί ο τελευταίος με τον πίνακα είναι άμεση. Είναι ένας πίνακας βαθιάς ανθρωπιάς, σεμνός, με ένα δραματικό θέμα: τη σταύρωση.

Τρία επίπεδα ανάγνωσης του πίνακα είναι απαραίτητα: στο επάνω μέρος  ο σταυρός και ο Ιησούς, από κάτω τα σύννεφα και τέλος, στο χαμηλότερο μέρος, το Πόρτ Λιγκάτ (Port-Lligat) με τις βάρκες, τη θάλασσα και τους αμαρτωλούς που μπορούμε να μεταφράσουμε με: τον Ουρανό-Παράδεισο απρόσιτος στους ζωντανούς, τα ενδιάμεσα σύννεφα και τη γη με τους ανθρώπους. Τα χρωματιστά περάσματα είναι πνευματικής, έντονης γλυκύτητας. Τίποτα βίαιο, τίποτα επιθετικό σε αυτό το υπερβατικό όραμα του Χριστιανισμού. Αντίθετα, ένα είδος ήρεμης καλοσύνης.

Ο Νταλί πήρε ως μοντέλο του έναν κασκαντέρ του Χόλιγουντ, τον Ράσελ Σάντερς. Αυτό που έχει σημασία για τον ζωγράφο είναι να εκφράσει τη μεταφυσική ομορφιά του Ιησού: «Το κύριο μέλημά μου ήταν να ζωγραφίσω έναν Χριστό τόσο όμορφο όσο ο Θεός που ενσαρκώνει».|

ΚΑΛΗ ΛΑΜΠΡΗ!

*Ο Γιάννης Κουκουφίκης εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας, είναι ένας πολύ σημαντικός Μελετητής Τέχνης.