Πικάσο

       Το πολύ ενδιαφέρον ζήτημα της κλοπής τον Γενάρη του 2012  των πινάκων της Εθνικής Πινακοθήκης και  κυρίως του μοναδικού πίνακα του Picaso, που εκτός από την καλλιτεχνική αξία  έχει για μας  και εθνική σημασία, γιατί είναι προσφορά του διάσημου ζωγράφου στον ηρωικό ελληνικό λαό για τον αγώνα του ενάντια στον φασισμό, επανήλθε και πάλι στην επικαιρότητα  με πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν στα ΜΜΕ, ότι η Αστυνομία  βρίσκεται στα ίχνη των δύο αλλοδαπών  δραστών της κλοπής και του υπεράνω υποψίας προσώπου, που τους έδωσε την εντολή κλοπής και που στα χέρια του βρίσκεται ο πίνακας, που πιθανολογείται ότι δεν έχει εξαχθεί στο εξωτερικό  και ότι επίκειται η σύλληψη του και η ανεύρεση του πίνακα, ώστε στα προσεχή εγκαίνια της Νέας Εθνικής Πινακοθήκης στις 24 Μαρτίου  να βρίσκεται ο πίνακας στη θέση του. Φαίνεται όμως  μέχρις της στιγμής που γράφονται οι γραμμές αυτές δεν συνέβη το ποθούμενο, αλλά υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις, ότι τελικά ο πίνακας θα ανακτηθεί.

      Μόλις έγινε γνωστή η κλοπή των πινάκων  με την ιδιότητα μου ως Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης, που επόπτευε όλο τον δημόσιο τομέα, διέταξα έρευνα με επιθεωρητές του γραφείου μου, και με το πόρισμα που συντάξαμε τάχιστα εντός δύο μηνών, διαπιστώθηκε, ότι η διοίκηση της Πινακοθήκης δεν είχε επιδείξει επιμέλεια για την αποτροπή τυχόν διάρρηξης ή κλοπής με τη λήψη επαρκών μέτρων φυλάξεως και ανέκυψαν πειθαρχικές ευθύνες.

     Το 1983 κλάπηκαν από το Μουσείο της Βουδαπέστης  επτά αναγεννησιακοί πίνακες ζωγραφικής της συλλογής Εστερχάζυ μεταξύ των οποίων ένας πασίγνωστος πίνακας του Ραφαήλ, που το 1984 βρέθηκαν οι έξη τυλιγμένοι σε τσουβάλι στο προαύλιο του μοναστηριού  της Παναγίας της Τρυπητής στο Αίγιο και επιστράφηκαν στο Μουσείο. Για τη κλοπή αυτή κατηγορήθηκε έλληνας επιχειρηματίας από την Άμφισσα, ότι οργάνωσε και χρηματοδότησε τη κλοπή για να δωρίσει τους πίνακες σε ξένο ηγέτη, δικάσθηκε δε από το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών στη σύνθεση του οποίου μετείχα σαν εφέτης ,αλλά  απαλλάχθηκε με μειοφηφία δικιά μου. Το μυθιστόρημα του Κώστα Τσαρουχά το «Ασημένιο δηνάριο» , που ήταν το συνθηματικό για την συναλλαγή, έχει ως  θέμα  την ιστορία της κλοπής και της  δίκης αυτής  ,που αποτέλεσε  επίσης το  θέμα της ομώνυμης τηλεοπτικής σειράς (1991).

     Το 1991 ο διάσημος ζωγράφος Χατζηκυριάκος Γκίκας νοσηλεύετο στο Λονδίνο, η δε  σερβικής καταγωγής οικιακή βοηθός νομίζοντας, ότι δεν θα επιστρέψει ζωντανός πούλησε όλους τους πίνακες του περίπου 50 και άλλα έργα τέχνης, που είχε στο σπίτι του σε ένα πλούσιο συλλέκτη. Ο ζωγράφος όμως επέζησε και όταν επέστρεψε βρήκε το σπίτι του άδειο, η αστυνομία βρήκε τους περισσότερους πίνακες και έργα τέχνης , που στη συνέχεια ο ζωγράφος τα κληροδότησε μαζί με το σπίτι του επί της οδού Κριεζώτου στο Μουσείο Μπενάκη, που λειτουργεί ως μουσείο. Η οικιακή βοηθός και ο συλλέκτης καταδικάσθηκαν  πρωτόδικα από το Τριμελές Εφετείο, στη σύνθεση του οποίου μετείχα, σε φυλάκιση έξη ετών για κλοπή και αποδοχή προϊόντων εγκλήματος.

       Και σε άλλα ελληνικά μουσεία έχουν συμβεί κλοπές πινάκων, όπως στη Λέσβο στα μουσεία Τεριάντ  και Θεόφιλου  , από το σπίτι του Ιόλα και από άλλα με το χαρακτηριστικό ότι τα κλοπιμαία, που έχουν καταγραφεί  τελικά ανακτώνται σε διάφορους χρόνους κυρίως όταν προσφέρονται προς πώληση με κάποιες απώλειες ή φθορές που μπορεί να αποκατασταθούν, αλλά και κάποια καταστρέφονται. Οι πίνακες που κλέπτονται από τα μουσεία δεν είναι δυνατόν να πουληθούν στην ελεύθερη διεθνή αγορά τέχνης ,γιατί προστατεύονται από τις διεθνείς  συνθήκες της UNESCO,  τη σύμβαση  UNIDROIT και στη χώρα μας με τον ν.3028/2002 και έτσι δεν χάνεται ποτέ η κυριότητα με την πάροδο του χρόνου, ούτε αποκτώνται με έκτακτη χρησικτησία και επιφέρουν  ποινικές κυρώσεις στους δράστες και κατόχους  για κλοπή και  κλεπταποδοχή. Βάση των παραπάνω διεθνών συνθηκών τα κλεμμένα έργα τέχνης ,όταν εντοπιστούν ,επιστρέφονται στο δικαιούχο με ειδικές  διαδικασίες, που καθυστερούν και η επιστροφή τους αποτελεί είδηση. Εάν τα έργα τέχνης κλαπούν για να διατεθούν στη μαύρη αγορά τέχνης σε κάποια φάση της διαδρομής τους εντοπίζονται και κατάσχονται, γεννιέται όμως πρόβλημα όταν περιέλθουν στη κατοχή κάποιου ζάμπλουτου , που τα θέλει για ιδία τέρψη και τα κρύβει σε ένα κελάρι, πιθανόν αυτό συμβαίνει και με τον πίνακα του Picaso, γιατί  δεν κυκλοφόρησε στην αγορά προς πώληση.

       Οι κλοπές έργων τέχνης  από πολύ καλά φυλασσόμενα μουσεία διεθνώς και διαχρονικά αποτελούν συχνό φαινόμενο και παγκόσμια είδηση και θέμα πολλών κινηματογραφικών ταινιών. Οι διασημότερες κλοπές πινάκων είναι της Μόνα Λίζα από το Μουσείο του Λούβρου  και της κραυγής του Εντβαρτ Μούνχ από το Μουσείο του Όσλο, δύο φορές,  οι πίνακες όμως  ανακτήθηκαν, πράγμα που δεν συνέβη σε άλλες κλοπές διάσημων πινάκων, που αναζητούνται ακόμα. Η μεγαλύτερη όμως λεηλασία έργων τέχνης έγινε από  τους Nazi στη κατεχομένη Ευρώπη, που πολλά αναζητούνται ακόμη και κατά καιρούς ανακαλύπτονται. Συνήθως τα έργα τέχνης ασφαλίζονται, οπότε στην αναζήτηση τους εμπλέκεται και η ασφαλιστική εταιρεία. Πολλές φορές  προκηρύσσονται και   δίνονται αμοιβές για την εύρεση τους ή καταβάλλονται λύτρα, υπάρχουν δε ειδικοί κυνηγοί κλεμμένων έργων τέχνης. Η Εθνική  Πινακοθήκη δεν είχε ασφαλίσει το πίνακα του Picaso, γιατί τα μουσεία δεν ασφαλίζουν τις μόνιμες συλλογές τους , αλλά μόνο τα έργα τέχνης που δανείζονται για εκθέσεις.

*Ο Λέανδρος Τ.Ρακιντζής είναι αρεοπαγίτης ε.τ.