Παραδοσιακά κρητικά κοσμήματα

Το παραδοσιακό κρητικό κόσμημα αποτυπώνει την μακραίωνη ιστορία και παράδοση της Κρήτης μέσα από τα περίτεχνα σχέδια του και την τεχνογνωσία της δημιουργίας του που φτάνουν πίσω στην Μινωική εποχή. Από τις φιγούρες που αποτυπώνονται στις μινωικές τοιχογραφίες μέχρι τις παραδοσιακές ενδυμασίες των Κρητικών, το κόσμημα δεσπόζει με την πολυτέλεια, την ομορφιά και την λάμψη του φανερώνοντας την εξέχουσα σημασία που ανέκαθεν κατείχε στην κρητική παράδοση.

Οι Κρήτες έμποροι ταξίδευαν στην Ανατολική Μεσόγειο για να προμηθευτούν χρυσό, χαλκό, ελεφαντόδοντο και ως αντάλλαγμα προσέφεραν λάδι, κρασί, αρωματικά έλαια. Τα ανακτορικά εργαστήρια επεξεργάζονταν με εξαιρετική προσοχή τα υλικά αυτά, δημιουργώντας έργα τέχνης αξεπέραστα από πλευράς ποιότητας και τεχνικής.

Τα κοσμήματα κατασκευάζονταν από ένα πλήθος υλικών: από χρυσάφι εισηγμένο από την Ασία ή την Αφρική, από άλλους πολύτιμους ή ημιπολύτιμους λίθους, όπως άργυρο, αχάτη, αμέθυστο, ορεία κρύσταλλο, ήλεκτρο, lapis lazuli κ.α., οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν, από οστό ιπποποτάμου η ελέφαντα. Οι σταγονόσχημες, αμυγδαλωτές ή σφαιρικές χάντρες («ψήφοι») κατασκευάζονταν από τα παραπάνω υλικά αλλά και από φαγεντιανή και μια γαλάζια υαλόμαζα, που ως φθηνότερο υλικό μπορούσαν να υποκαταστήσουν το χρυσό, κυρίως μετά το 13ο αι. π.Χ.

Οι καλλιτέχνες εμπνέονταν τα σχέδια από φυτά, ζώα της θάλασσας και της ξηράς, θρησκευτικά σύμβολα. Τα αγαπημένα διακοσμητικά θέματα ήταν κεφάλι ταύρου («βουκράνιο»), λέοντες, αίγαγροι, έντομα, μικρά φυτά, άνθη ή καρποί, αλλά και παραστάσεις με σκηνές θρησκευτικού χαρακτήρα. Όλα αυτά αντιπροσωπεύονται με αριστουργηματικό τρόπο στην κοσμηματική χρυσοχοία.

Την προανακτορική εποχή, από ανασκαφές που έγιναν στις αρχές του 20ού αιώνα από τον αμερικανό αρχαιολόγο Ρίτσαρντ Σίγκερ, και στη δεκαετία του 1970 από τον αρχαιολόγο Κωστή Δαβάρα, βρέθηκαν τάφοι, πλουσιότεροι σε χρυσά κοσμήματα απ’ όλη τη μινωική Κρήτη. Η πλούσια κοινότητα εμπόρων και ναυτικών που κατοίκησε εδώ εξασκούσε το διαμετακομιστικό εμπόριο ανάμεσα στην ανατολική Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου, τις χώρες της Μικράς Ασίας και της Ανατολής.

Ανάμεσα στα πλούσια χρυσά κοσμήματα που βρέθηκαν ως κτερίσματα στους τάφους είναι τα χρυσά φύλλα ελιάς, που είναι η αρχαιότερη εικαστική απεικόνιση φύλλων ελιάς στην Κρήτη.

Πρόκειται για χρυσά περίτμητα κοσμήματα της κόμης, με διακόσμηση έκτυπων στιγμών και με μίσχο. Όμοια χρυσά φύλλα προέρχονται και από τους προανακτορικούς τάφους της Μονής Οδηγήτριας, της Λεβήνας και της Αγίας Τριάδας. Βρίσκονται στα Αρχαιολογικά Μουσεία του Ηρακλείου και του Αγίου Νικολάου, και στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Τα φύλλα στερεώνονταν μόνα τους ή σε δέσμες με μίσχο από χρυσό σύρμα πάνω σε στενή χρυσή ταινία, που στερεωνόταν με χρυσό σύρμα πάνω στα μαλλιά.

Ως αναπόσπαστο στοιχείο της κρητικής φύσης, η ελιά αποτέλεσε προσφιλές θέμα για τις εικαστικές εκφράσεις των Μινωιτών. Η μινωική τέχνη υπηρετεί τη θρησκεία και τη λατρεία και εξυμνεί τη μητέρα φύση. Πιθανόν η ελιά ήταν ιερό δέντρο των Μινωιτών.

Την μεταβυζαντινή εποχή και συγκεκριμένα από το 1500 και μετά τα κοσμήματα που φορούσαν οι γυναίκες της Κρήτης, ήταν διαφόρων ειδών, ενώτια (σκουλαρίκια) ,μανίνια (βραχιόλια) , δαχτυλίδια, χρυσές καδένες γύρω από το λαιμό και από τη μέση, μποτόνια (χρυσές χάντρες), ακόμα και μαργαριτάρια.

Οι γυναίκες λιγότερο οικονομικής αντοχής φορούσαν κι αυτές κοσμήματα, κατασκευασμένα όμως είτε από ασήμι είτε από χαλκό «περιχρυσωμένα».

Εκτός από αυτά, οι Κρητικές φορούσαν αμπρακάμους και μιρμίδια. Οι αμπρακάμοι ήταν κολαϊνες από αμφικωνικές χρυσές χάντρες και είχαν πάντοτε ένα σταυρό με σχέδια συρματερά που συνήθως τον κοσμούσαν πολύτιμοι λίθοι. Ήταν το ποιο γνωστό και διαδεδομένο κόσμημα.

Εξαίρετης τεχνικής κόσμημα που περιέβαλε το λαιμό των γυναικών ήταν τα μιρμίδια αυτά που είπανε επί τουρκοκρατίας γιορντάνια . Τα γιορντάνια ήταν περιδέραια που φορούσαν στο λαιμό και έπιανε σε επιφάνεια όλο το στήθος της γυναίκας.

Αυτά ήταν ένα σύνολο από ρομβοειδείς ή στρογγυλές μικρές πλάκες με έκτυπα σχέδια σταυρούς, πουλάκια, καρδούλες, τα οποία ήταν συνδεδεμένα μεταξύ τους με μικρούς κρίκους απ’ όπου κρέμονταν μικροί σταυροί καρδούλες, ή φύλλα. Αυτό το φορούσαν αρχικά όλες οι γυναίκες Τούρκικης καταγωγής στολίδι νυφικής ενδυμασίας, αλλά σιγά σιγά καθώς είχαμε 400 χρόνια σκλαβιάς πέρασε και στον Ελληνικό πληθυσμό.

Την ενδυμασία τους την συμπλήρωναν, τα κρικέλια ή βέργες (σκουλαρίκια), τα μανίνια (βραχιόλια), τα δακτυλίδια και στο λαιμό τα μανιάκια (περιλαίμια). Άς μην ξεχάσουμε να αναφέρουμε, το ασημένιο μαχαιράκι , το λεγόμενο αργυρομπουνιαλάκι, το οποίο φορούσαν οι νύφες στη μέση τους, συμβολικό δώρο του αρραβωνιαστικού.

ΠΗΓΗ: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ, / ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ./ Μυθοι και Θρύλοι της Κρήτης