Αυξημένη συχνότητα και ένταση των κατολισθητικών φαινομένων: «Η κλιματική κρίση επιδρά καταλυτικά

Αυξημένη συχνότητα και ένταση παρουσιάζουν τους τελευταίους μήνες τα κατολισθητικά φαινόμενα σε αρκετές περιοχές της χώρας, με εντονότερα περιστατικά σε Ήπειρο, Ιόνιο, Ηλεία και Μεσσηνία.

Σύμφωνα με ερευνητές της Ελληνικής Αρχής Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, η ένταση και η συχνότητα των κατολισθητικών φαινομένων που εκδηλώνονται το τελευταίο διάστημα στην ελληνική επικράτεια αναδεικνύουν μια νέα πραγματικότητα, ότι «η κλιματική κρίση επιδρά καταλυτικά στο πολυσχιδές μορφολογικό ανάγλυφο, καθιστώντας την έγκαιρη επιστημονική παρέμβαση κρίσιμο παράγοντα για την πολιτική προστασία».

Κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ έχουν ήδη μεταβεί και επιχειρούν σε Ήπειρο, Ζάκυνθο, Κέρκυρα, Ηλεία, Μεσσηνία, Μετέωρα, Νάξο, προγραμματίζοντας παρεμβάσεις καθώς όπως εξηγούν στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων «τα κατολισθητικά φαινόμενα που έχουν προκληθεί στην παρούσα φάση είναι αρκετά σοβαρά και χρήζουν λήψης μέτρων».

Σύμφωνα με τις καταγραφές των επιστημόνων της ΕΑΓΜΕ, η έξαρση των γεωδυναμικών φαινομένων που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα είναι αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης φυσικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Στη βάση του προβλήματος, όπως τονίζει ο γενικός διευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης, βρίσκεται η ιδιαίτερη γεωλογική δομή της χώρας, με την κυριαρχία εδαφικών σχηματισμών που παρουσιάζουν χαμηλή συνεκτικότητα και υψηλή ευπάθεια στην αποσάθρωση. «Το έντονο μορφολογικό ανάγλυφο με τις απότομες κλίσεις των πρανών δημιουργεί συνθήκες φυσικής αστάθειας, οι οποίες πλέον ενεργοποιούνται βίαια από την κλιματική κρίση. Οι έντονες και παρατεταμένες βροχοπτώσεις οδηγούν σε ταχύ κορεσμό του εδάφους και αύξηση των πιέσεων του πόρου των υδάτων, με αποτέλεσμα την υπέρβαση των ορίων διατμητικής αντοχής των πετρωμάτων και την εκδήλωση κατολισθήσεων και καθιζήσεων μεγάλης κλίμακας», σημειώνει ο κ. Γκούτης.

«Υπάρχει μία αλυσιδωτή αντίδραση»

Από την πλευρά του, ο καθηγητής Τηλεανίχνευσης και Μορφοτεκτονικής, διευθυντής του εργαστηρίου Τηλεανίχνευσης, στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ, Μανώλης Βασιλάκης, επισημαίνει ότι υπάρχει μία αλυσιδωτή αντίδραση, η οποία ξεκινάει από τις πυρκαγιές του καλοκαιριού, τις πλημμύρες αμέσως μετά -που επηρεάζουν πολύ περισσότερο τις περιοχές οι οποίες έχουν καεί, καθώς και τις κατολισθήσεις, οι οποίες έπονται μετά την αύξηση της παρουσίας του νερού στα πετρώματα. «Αυτή είναι μία αλυσιδωτή αντίδραση και είναι λογικό όπου έχουμε πυρκαγιά το καλοκαίρι ή είχαμε πυρκαγιά κάποια προηγούμενα καλοκαίρια σιγά σιγά να έρθουμε στην κατάσταση να έχουμε πλημμύρες και κατολισθήσεις. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ξέρουμε λοιπόν τη μελλοντική εξέλιξη. Άρα από τη στιγμή που ξεσπούν οι πυρκαγιές το καλοκαίρι, αμέσως θα πρέπει η Πολιτεία να προβεί σε έργα τα οποία να προλάβουν τις κατολισθήσεις», σημειώνει  ο κ. Βασιλάκης.

Όπως εξηγεί υπάρχουν πάρα πολλοί τύποι κατολισθήσεων και βραχωδών καταπτώσεων.

«Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες. Άλλοι είναι οι παράγοντες οι οποίοι ευνοούν κατολισθήσεις, για παράδειγμα στην περιοχή της Ηπείρου, όπου εκεί υπάρχει ένας ιδιαίτερος λιθολογικός σχηματισμός, που λέγεται φλύσχης, με εναλλαγές κάποιων στρωμάτων τα οποία έχουν από τη γένεσή τους κάποιες κακές ιδιότητες. Με την αύξηση της περιεκτικότητας σε νερό, αρχίζουν και χαλάνε πάρα πολύ, γίνονται πάρα πολύ άσχημες οι ιδιότητές τους, χάνουν την αντοχή τους και κατά συνέπεια είναι πολύ επιδεκτικά σε κατολισθήσεις. Σε άλλες περιπτώσεις, όταν έχουμε βράχο, ο βράχος, αν είναι κι αυτός κακής ποιότητας, με πάρα πολλές ασυνέχειες, με πάρα πολλές ρωγματώσεις, όταν έχουμε έντονα και ακραία καιρικά φαινόμενα, τότε το νερό πάλι βοηθάει αυτούς τους βράχους να αποκολληθούν». Επιπλέον, όπως τονίζει, συμβάλλει και το γεγονός αν αυτές οι αποκολλήσεις είναι μέσα σε σεισμικά ενεργές περιοχές, οι οποίες, όπως επισημαίνει «μπορούν να δώσουν κάποιες δονήσεις μικρές, ώστε να χαλαρώσουν οι βράχοι αυτοί και μετά με τα ακραία καιρικά φαινόμενα να ευνοηθεί πάλι η κατάπτωσή τους». Τέτοιες περιπτώσεις συναντάμε, όπως αναφέρει στη Ζάκυνθο και γενικά στην περιοχή του Ιόνιου Πελάγους, όπου η σεισμικότητα είναι πάρα πολύ αυξημένη.

«Είνα πολυπαραμετρική η όλη κατάσταση», υπογραμμίζει και προσθέτει ότι η «σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι, είναι η αύξηση του νερού». «Όταν έχουμε περάσει μία περίοδο παρατεταμένης ξηρασίας, το έδαφος δεν έχει τη δυνατότητα να απορροφήσει το νερό, το οποίο πρέπει να το κάνει σιγά-σιγά. Έτσι, λοιπόν, γίνονται υπέρκορα και κορεσμένα τα ανώτερα στρώματα του εδάφους και των πετρωμάτων. Και αν αυτά έχουν ήδη κακές ιδιότητες αντοχής, τότε παθαίνουν αυτή την αποκόλληση που οδηγεί σε κατολισθήσεις, οι οποίες μπορεί να είναι είτε εκτεταμένες είτε περιορισμένες. Πάντα είχαμε κατολισθήσεις και πάντα θα εξακολουθήσουμε να έχουμε κατολισθήσεις. Ο συνδυασμός όμως αυτών των παραγόντων μπορεί να οδηγεί σε μεγαλύτερα φαινόμενα», σημειώνει ο κ. Βασιλάκης συμπληρώνοντας ότι το νερό δεν μπορεί να κατεισδύσει, να συναντήσει δηλαδή τον υδροφόρο ορίζοντα, κάτι το οποίο θα μπορούσε να γίνει σιγά σιγά.

«Η αντιμετώπιση των γεωκινδύνων απαιτεί μετάβαση από τη διαχείριση της κρίσης στην πρόληψη» – Η «Task Force» της ΕΑΓΜΕ ως ασπίδα προστασίας στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης

Όπως επισημαίνεται από την ΕΑΓΜΕ, που αποτελεί θεσμικό τεχνικό σύμβουλο της Πολιτείας, η αντιμετώπιση των γεωκινδύνων απαιτεί μετάβαση από τη διαχείριση της κρίσης στην πρόληψη.

«Το επιστημονικό δυναμικό της ΕΑΓΜΕ εργάζεται αδιάλειπτα για τη μετατροπή της γεωλογικής πληροφορίας σε ”ασπίδα” πολιτικής προστασίας. Η επιστημονική τεκμηρίωση και η εγκυρότητα των δεδομένων μας αποτελούν τη μοναδική ασφαλή βάση για τον σχεδιασμό ανθεκτικών υποδομών, διασφαλίζοντας την προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών» υπογραμμίζει ο γενικός γιευθυντής της ΕΑΓΜΕ, Διονύσιος Γκούτης.

Όπως αναφέρει ο κ. Γκούτης, η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης (ΟΑΠ) της ΕΑΓΜΕ, έπειτα από μνημόνιο συνεργασίας που έχει συνάψει η ΕΑΓΜΕ με την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη διαχείριση κρίσεων.

Εξηγώντας τις ενέργειες στις οποίες προχωρούν ο κ. Γκούτης τονίζει ότι «με ταχύτατα αντανακλαστικά, τα μέλη της ΟΑΠ επεμβαίνουν στο σημείο της καταστροφής, αναλύοντας τη δυναμική των γεωλογικών φαινομένων και καθοδηγώντας τις Αρχές με συγκεκριμένες οδηγίες για την προστασία των πολιτών. Με εκατοντάδες παρεμβάσεις τα τελευταία έτη, η Ομάδα Άμεσης Παρέμβασης της ΕΑΓΜΕ αποδεικνύει ότι η διαυγής επιστημονική γνώση είναι το πλέον απαραίτητο εργαλείο για την ασφάλεια του πολίτη και την προστασία του δημόσιου συμφέροντος απέναντι στις φυσικές καταστροφές».

Το αντικείμενο των Ομάδων Άμεσης Παρέμβασης της ΕΑΓΜΕ περιλαμβάνει τεχνικογεωλογικές αναγνωρίσεις σε περιπτώσεις εκδήλωσης σοβαρών καταστροφικών φαινομένων (κατολισθήσεις, σεισμοί, εδαφικές υποχωρήσεις, κ.ά.). Με τις τεχνικογεωλογικές αναγνωρίσεις γίνεται καταγραφή των φαινομένων, αποτίμηση των επιπτώσεων και της μελλοντικής συμπεριφοράς τού φαινομένου και δίνονται οι πρώτες οδηγίες για την ορθή αντιμετώπισή του και τον περιορισμό των περαιτέρω επιπτώσεων.

«Με τη λειτουργία της ομάδας άμεσης παρέμβασης – ως μιας επιστημονικής και άμεσης ”task forc”, η ΕΑΓΜΕ επιτυγχάνει την άμεση μετάβαση στις περιοχές προλαμβάνοντας πολλές φορές επέκταση των φαινομένων, δίνοντας τις πρώτες οδηγίες για τον όσον το δυνατόν περιορισμό των επιπτώσεων. Ο μηχανισμός λειτουργίας περιλαμβάνει: Επιτόπια Αυτοψία: Ταχεία μετάβαση στις πληγείσες περιοχές για την πρωτογενή καταγραφή του φαινομένου. Αξιολόγηση Επικινδυνότητας: Διάγνωση της δυναμικής της κατολίσθησης και εκτίμηση της απειλής για ανθρώπινες ζωές, κατοικίες και οδικές αρτηρίες. Τεχνική Συμβουλευτική: Παροχή άμεσων οδηγιών προς τους αρμόδιους φορείς για επείγοντα μέτρα ανάσχεσης και προσωρινή αποκατάσταση της πρόσβασης», σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο κ. Γκούτης.

Έμφαση στην πρόληψη και στα σύγχρονα εργαλεία παρατήρησης

Από την πλευρά του ο κ. Βασιλάκης υπογραμμίζει ότι χρειάζεται να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα στην πρόληψη αλλά και σε σύγχρονα μέσα, αξιοποιώντας τεχνικές δορυφορικής παρατήρησης, προτού βρεθεί η Πολιτεία αντιμέτωποι με τις εκ των υστέρων συνέπειες αυτών των φαινομένων.

«Αν είμαστε προετοιμασμένοι και έχουμε κάνει τις κατάλληλες μελέτες και τις κατάλληλες παρατηρήσεις στο στάδιο της πρόληψης μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ή να κατασκευάσουμε έργα τα οποία θα προλάβουν κάποια τέτοια φαινόμενα. Εμείς ξέρουμε πού ενδεχομένως έχουμε την πιθανότητα να γίνουν κατολισθήσεις, τα παρατηρούμε αυτά τα σημεία με σύγχρονα μέσα, με δορυφόρους οι οποίοι περνάνε φυσικά και καταγράφουν την επιφανειακή κατάσταση των πετρωμάτων. Από εκεί και πέρα αν δούμε ότι κάπου υπάρχει μια μετακίνηση τότε πηγαίνουμε με μέσα ακόμη πιο σύγχρονα, μεγαλύτερης ανάλυσης δηλαδή με drones, με laser scanners και μελετάμε διαχρονικά την περιοχή αυτή. Αυτό το έχουμε κάνει σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, όπως στο Ιόνιο για παράδειγμα, σε διάφορες παραλίες υψηλής επισκεψιμότητας. Από εκεί και πέρα προτείνουμε έργα τα οποία είναι να γίνουν», καταλήγει ο κ. Βασιλάκης.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ