Εκτεταμένη νοθεία σε τυριά και γιαούρτια στα σούπερ μάρκετ αποκαλύπτει μελέτη του ΕΚΠΑ

Σημαντικής έκτασης φαινόμενα νοθείας σε γαλακτοκομικά προϊόντα που πωλούνται στην Ελλάδα φέρνει στο φως επιστημονική μελέτη του Τμήματος Χημείας του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Food Control, βασίστηκε σε αναλύσεις DNA και εξετάζει την αυθεντικότητα δεκάδων γαλακτοκομικών προϊόντων που κυκλοφορούν στα ελληνικά σούπερ μάρκετ.

Στο επίκεντρο της μελέτης βρίσκεται η μη δηλωμένη παρουσία αγελαδινού γάλακτος σε προϊόντα που διατίθενται ως πρόβεια, κατσικίσια ή αιγοπρόβεια, μια πρακτική που αλλοιώνει τη σύσταση των προϊόντων και παραπλανά τον καταναλωτή.

Εκτεταμένη νοθεία σε τυριά και γιαούρτια της ελληνικής αγοράς

Η σημασία των ευρημάτων είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα χαρακτηριστικά της ελληνικής γαλακτοκομικής παραγωγής. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους παραγωγούς πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενδεικτικά, το 2023 παραδόθηκαν περίπου 732.000 τόνοι πρόβειου γάλακτος στα ελληνικά γαλακτοκομεία, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 32% της συνολικής παραγωγής της ΕΕ.

Το υψηλότερο κόστος παραγωγής και η περιορισμένη διαθεσιμότητα των αιγοπρόβειων πρώτων υλών δημιουργούν ισχυρά οικονομικά κίνητρα για αντικατάστασή τους με φθηνότερο αγελαδινό γάλα, ιδίως σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως τα παραδοσιακά τυριά και τα στραγγιστά γιαούρτια. 

Τι προϊόντα εξετάστηκαν

Η μελέτη ανέλυσε συνολικά 74 εμπορικά δείγματα γαλακτοκομικών προϊόντων που συλλέχθηκαν από ελληνικά σούπερ μάρκετ κατά τη χειμερινή περίοδο. Το δείγμα κάλυπτε ευρύ φάσμα προϊόντων, μεταξύ των οποίων:

Κατσικίσια και πρόβεια γιαούρτια (απλά, στραγγιστά και βιολογικά)

Κατσικίσια κεφίρ

Τυριά άλμης και κίτρινα κατσικίσια τυριά

Ημίσκληρα και σκληρά κατσικίσια τυριά

Μεικτά αιγοπρόβεια τυριά, όπως μυζήθρα, ανθότυρος, γραβιέρα, κασέρι, κεφαλογραβιέρα, μανούρι και σφέλα

Προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης, συμπεριλαμβανομένων 17 δειγμάτων φέτας από διαφορετικές περιοχές.
Πώς έγιναν οι αναλύσεις DNA

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν επικυρωμένη μέθοδο touchdown PCR για την ανίχνευση ειδικών αλληλουχιών μιτοχονδριακού DNA που αντιστοιχούν σε αγελαδινό, κατσικίσιο και πρόβειο γάλα. Οι τεχνικές PCR θεωρούνται ιδιαίτερα αξιόπιστες, καθώς επιτρέπουν την ταυτοποίηση της ζωικής προέλευσης ακόμη και μετά από θερμική επεξεργασία, ωρίμανση ή ζύμωση.

Η συγκεκριμένη μέθοδος προσφέρει υψηλή ειδικότητα και μειώνει τον κίνδυνο ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων, κάτι κρίσιμο όταν εξετάζονται συγγενικά είδη με μεγάλη γενετική ομοιότητα.
Τα βασικά ευρήματα

Τα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύουν σαφή και επαναλαμβανόμενα περιστατικά νοθείας. Στα κατσικίσια γιαούρτια, 8 από τα 20 δείγματα (ποσοστό 40%) περιείχαν μη δηλωμένο αγελαδινό γάλα. Παρόμοια εικόνα καταγράφηκε και στα κατσικίσια τυριά, όπου 2 από τα 9 δείγματα βρέθηκαν να περιέχουν αγελαδινό DNA σε επίπεδα που δεν μπορούν να αποδοθούν σε τυχαία επιμόλυνση.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι πρόκειται για ουσιαστική αλλοίωση της πρώτης ύλης και όχι για τεχνικές αστοχίες.

Η περίπτωση της φέτας και τα προβλήματα επισήμανσης

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ευρήματα για τη φέτα. Από τα 17 δείγματα που αναλύθηκαν και έφεραν ένδειξη παραγωγής από μείγμα πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος, μόνο 7 περιείχαν ανιχνεύσιμο κατσικίσιο DNA. Παρότι η νομοθεσία επιτρέπει την παραγωγή φέτας και από 100% πρόβειο γάλα, η ασυμφωνία μεταξύ δήλωσης και εργαστηριακής ανάλυσης αναδεικνύει σοβαρά ζητήματα ακρίβειας στην επισήμανση ακόμη και σε προϊόντα ΠΟΠ.

Στα πρόβεια προϊόντα, τα περιστατικά νοθείας ήταν λιγότερα αλλά υπαρκτά. Ένα πρόβειο γιαούρτι περιείχε αγελαδινό γάλα, ενώ σε μεικτά αιγοπρόβεια προϊόντα εντοπίστηκαν ασυμφωνίες μεταξύ δήλωσης και πραγματικής σύνθεσης. Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η περίπτωση τυριού τύπου μυζήθρας, το οποίο διαφημιζόταν ως αιγοπρόβειο αλλά περιείχε αποκλειστικά αγελαδινό DNA, χωρίς ίχνη των άλλων δύο ειδών. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει πλήρη αντικατάσταση της πρώτης ύλης και όχι μερική προσθήκη.

Συνολικά, τουλάχιστον το 31% των κατσικίσιων προϊόντων που εξετάστηκαν βρέθηκε νοθευμένο με αγελαδινό γάλα, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από εκείνο των πρόβειων προϊόντων. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει ότι τα κατσικίσια γαλακτοκομικά αποτελούν τον κύριο στόχο πρακτικών υποκατάστασης.

Τι δείχνει η μελέτη για τους ελέγχους

Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι μοριακές τεχνικές ανάλυσης DNA μπορούν να εφαρμοστούν σε ευρεία κλίμακα για ελεγκτικούς σκοπούς. Η συστηματική χρήση τέτοιων μεθόδων από τις αρμόδιες αρχές θα μπορούσε να αποτυπώσει με μεγαλύτερη ακρίβεια την πραγματική κατάσταση της αγοράς και να εντοπίσει πρακτικές νοθείας που παραμένουν αόρατες στους συμβατικούς ελέγχους.

Τα δεδομένα συνθέτουν μια τεκμηριωμένη εικόνα της απόκλισης μεταξύ επισήμανσης και περιεχομένου σε σημαντικό μέρος της ελληνικής γαλακτοκομικής αγοράς, αναδεικνύοντας την έκταση ενός προβλήματος με άμεσες επιπτώσεις τόσο στους καταναλωτές όσο και στους παραγωγούς.