Έρχεται νόμος που θα απαγορεύει τη χρήση social media για παιδιά έως 15 ετών

Έτοιμη να προχωρήσει στον αποκλεισμό των ανηλίκων από τα κοινωνικά δίκτυα είναι και η ελληνική κυβέρνηση. Μετά την Αυστραλία, που έχει προχωρήσει σε ban των social media για τους ανηλίκους, και καθώς όλο και περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη λαμβάνουν την ίδια απόφαση, η Ελλάδα ετοιμάζει τη δική της παρέμβαση.

Βάσει του σχεδίου που έχει ετοιμάσει η κυβέρνηση, στη χώρα μας η απαγόρευση πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα θα είναι καθολική για τους νέους κάτω των 15 ετών, ενώ για τους κάτω των 18 θα προβλέπονται αυστηροί περιορισμοί, όπως το μπλοκάρισμα μηνυμάτων από αγνώστους και η απαγόρευση πρόσβασης από τα μεσάνυχτα έως τις 6 το πρωί.

Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε άλλες χώρες, οι ανήλικοι στην Ελλάδα θα είναι σχεδόν αδύνατο να ξεγελάσουν τις συσκευές τους και να συνδεθούν, καθώς θα χρησιμοποιείται το εθνικό σύστημα επαλήθευσης ηλικίας (Kids Wallet) το οποίο έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία.

Έλεγχος

Όπως έχει αποκαλύψει το «ΘΕΜΑ», η Ελλάδα είναι τεχνικά έτοιμη να εφαρμόσει το ban, καθώς το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία - ήδη από τα τέλη του περασμένου έτους.

Ακολούθησε διάλογος με άλλες ευρωπαϊκές αρχές, τις ίδιες τις πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων (κάποιες εκ των οποίων εμφανίζονται πρόθυμες να συνδράμουν) και μια γενικότερη προετοιμασία αυτό το τείχος προστασίας για τους ανηλίκους να μην ορθωθεί μόνο από την Ελλάδα, αλλά πανευρωπαϊκά.

Το τελευταίο ανέλαβαν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και η πρώτη κυρία της χώρας, Μαρέβα Γκραμπόφσκι. Καθώς έχουν προσωπικό ενδιαφέρον για το ζήτημα -ως γονείς- και είναι κάτι που τους συγκινεί, ανέλαβαν να επικοινωνήσουν την ιδέα βρίσκοντας ανοιχτούς δρόμους όπου το επιχείρησαν.

Το σχέδιο που έχει επεξεργαστεί η κυβέρνηση δεν βασίζεται στην ανταπόκριση των κοινωνικών δικτύων (όπως στην Αυστραλία όπου έχουν επωμιστεί το βάρος να επιβεβαιώσουν ή προσδιορίσουν την ηλικία των χρηστών και να δράσουν ανάλογα), αλλά στην... πηγή.

Δηλαδή στα κινητά, στα τάμπλετ, στα λάπτοπ και σε όλες τις συσκευές των ανηλίκων από τις οποίες μπορούν να συνδεθούν στα social.

Κλείσιμο

Οι συσκευές, στις οποίες θα πρέπει να είναι ενεργοποιημένη η εφαρμογή Kids Wallet από τον κηδεμόνα, θα κάνουν αυτόματο age verification, ενεργοποιώντας όλα τα πρωτόκολλα ασφαλείας. Θα αφαιρούν δηλαδή τη δυνατότητα πρόσβασης σε ορισμένα sites και apps, αλλά και θα ενημερώνουν τις πλατφόρμες για την ηλικία του χρήστη.

Απαγορεύσεις

Σύμφωνα με πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του το «ΘΕΜΑ», η προτεινόμενη ρύθμιση έχει σχεδιαστεί να αφορά όλους τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών που διαμένουν στην ελληνική επικράτεια, ανεξαρτήτως ιθαγένειας. Σε αυτούς, βάσει του σχεδίου, θα απαγορεύονται η δημιουργία και διατήρηση προσωπικού λογαριασμού σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, η πρόσβαση σε προσωποποιημένο περιεχόμενο, αλγοριθμικά feeds και η ιδιωτική ανταλλαγή μηνυμάτων. Η απαγόρευση εδώ θα είναι καθολική και δεν θα υπάρχουν εξαιρέσεις, με γονική συναίνεση κ.ά., ενώ τον αποκλεισμό θα φροντίζει μέσω age verification λειτουργίας (η οποία έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία) το Kids Wallet. Φυσικά, είναι ευθύνη του κηδεμόνα να έχει κατεβάσει και ενεργοποιήσει την εφαρμογή σε όλες τις συσκευές που χρησιμοποιεί το παιδί.

Διαφορετικά, θα είναι τα πράγματα για τους ανηλίκους άνω των 15 ετών. Σύμφωνα με το προτεινόμενο σχέδιο, αυτοί θα πρέπει να επαληθεύσουν υποχρεωτικά την ηλικία τους (και πάλι μέσω του Kids Wallet) ώστε να δημιουργήσουν λογαριασμό. Μέσω του age verification, για τους ανηλίκους κάτω των 18 μα άνω των 15 ετών θα ενεργοποιούνται τα teen account settings. Πρόκειται για mode λειτουργίας που θα ενεργοποιεί αυτόματα αυξημένες ρυθμίσεις προστασίας, μεταξύ των οποίων θα είναι οι περιορισμοί ιδιωτικών μηνυμάτων από αγνώστους, η απενεργοποίηση συλλογής δεδομένων για προσωποποιημένη διαφήμιση και η προβολή τέτοιας, αλλά και ο περιορισμός της νυχτερινής χρήσης. Εξετάζεται το τελευταίο να αφορά χρονικό διάστημα από τις 24.00 έως τις 06.00.

Στο στόχαστρο μπαίνουν, εκτός από τα κοινωνικά δίκτυα, οι πλατφόρμες τζόγου, αυτές που αφορούν την online πώληση καπνικών προϊόντων και αλκοόλ, ενώ φυσικά θα φιλτράρονται και όσες έχουν πορνογραφικό υλικό κ.ά. Αυτονόητος θα πρέπει να θεωρείται και ο αποκλεισμός της πρόσβασης ανηλίκων σε πλατφόρμες online γνωριμιών και σεξ, όπως το Tinder, η δημοφιλέστερη σε όλο τον κόσμο.
 

Η παρέμβαση εστιάζει, καταρχάς, στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που βασίζονται σε αλγοριθμικό feed, ατελείωτο scrolling και μηχανισμούς διαρκούς αλληλεπίδρασης (likes, reels, stories, short videos), στοιχεία που, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εθιστικής χρήσης στους ανηλίκους. Πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok, το YouTube, το Snapchat και το X ενσωματώνουν σχεδιαστικά χαρακτηριστικά «διαρκούς ροής περιεχομένου», τα οποία ενισχύουν την παρατεταμένη παραμονή στην εφαρμογή, το λεγόμενο «doom scrolling», όπου ο χρήστης βρίσκει τον εαυτό του να σκρολάρει στα βίντεο της εφαρμογής χωρίς να μπορεί να σταματήσει.

Συνεργασία

Η εξεταζόμενη από την κυβέρνηση παρέμβαση αφορά όλες τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης που επιτρέπουν δημιουργία προσωπικού λογαριασμού, τη δημοσίευση περιεχομένου ή αλληλεπίδραση (σχόλια, μηνύματα), χρησιμοποιούν αλγοριθμική προώθηση περιεχομένου και συλλέγουν και επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα. Στο τραπέζι έχει πέσει η σκέψη να εφαρμόζεται η ρύθμιση σε κάθε ψηφιακή πλατφόρμα με περισσότερους από 100.000 ενεργούς χρήστες στην Ελλάδα, ώστε να μην παρακαμφθεί μέσω εναλλακτικών εφαρμογών.

Η συνεργασία των κοινωνικών δικτύων θεωρείται δεδομένη, αλλά σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης εξετάζεται ένα πλαίσιο κυρώσεων, το οποίο περιλαμβάνει διοικητικά πρόστιμα από την εφαρμογή πλαισίου για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και ποινικές κυρώσεις βάσει του Εθνικού Δικαίου, όπου προβλέπονται. Οι κυρώσεις επιβάλλονται από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και τις αρμόδιες εθνικές ρυθμιστικές αρχές.

Το προηγούμενο διάστημα, και ιδιαίτερα στη διάρκεια του καλοκαιριού που πέρασε, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες είχαν ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας και συνεργασίας με τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης για την αναζήτηση κοινώς αποδεκτών λύσεων. Την καλή συνεργασία όλων των πλευρών επάνω στο ζήτημα εξαίρουν και οι ελληνικές υπηρεσίες, τονίζοντας μάλιστα ότι κάποιοι κολοσσοί του Διαδικτύου εργάστηκαν πολύ σθεναρά επάνω στο ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων.

Ξεχωρίζει η περίπτωση της Google, η οποία μάλιστα υπέβαλε και δέσμη προτάσεων για μέτρα προστασίας των ανηλίκων τόσο στις ευρωπαϊκές όσο και στις ελληνικές αρχές. Οι προτάσεις της, πάντως, αν και αξιολογήθηκαν ως πολύ ενδιαφέρουσες και τεχνικά άρτιες, δεν υιοθετήθηκαν από την ευρωπαϊκή πλευρά, καθώς υπήρχαν ήδη οι έτοιμες λύσεις των εθνικών apps, όπως στην περίπτωση της Ελλάδας του Kids Wallet. Αυτό που δεν έχει ακόμη αποφασιστεί είναι αν και με ποιον τρόπο θα συμπεριληφθούν πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνιών, όπως το WhatsApp, που χρησιμοποιούνται και για μαθησιακούς σκοπούς, αλλά και για την επικοινωνία των γονιών με τα παιδιά τους.  

Πώς θα αποκλειστούν

Πώς όμως θα γίνει ο αποκλεισμός των ανηλίκων από τα κοινωνικά δίκτυα; Σύμφωνα με απολύτως ασφαλείς πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του το «ΘΕΜΑ», η Ελλάδα έχει αποφασίσει από την πρώτη ώρα που έπεσε η ιδέα στο τραπέζι να χρησιμοποιήσει το πιο ασφαλές σύστημα, το age verification. Η χώρα μας δεν αναπτύσσει νέα πλατφόρμα και νέο σύστημα, αλλά θα χρησιμοποιήσει το ήδη υπάρχον, δοκιμασμένο με επιτυχία και σε λειτουργία Kids Wallet, ως εθνικό μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας για πλατφόρμες social media, εξασφαλίζοντας ότι μόνο χρήστες με πιστοποιημένη ηλικία μπορούν να δημιουργούν ή και να λειτουργούν λογαριασμούς.

Οι λύσεις που ακολουθούν οι μυημένοι στην τεχνολογία ανήλικοι στην Αυστραλία για να ξεφύγουν από το (πρωτόγονο τεχνολογικά εκεί) ban, απλά, δεν θα είναι εφικτό να χρησιμοποιηθούν εδώ. Η χρήση VPN, για παράδειγμα, θα είναι δώρο άδωρο, καθώς η ανίχνευση των λογαριασμών δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στη διεύθυνση IP που θα μπορούσε να παρακαμφθεί. Αντίθετα, θα εφαρμόζεται πολυπαραγοντικός έλεγχος, που θα περιλαμβάνει συνδυαστικά:

■ σύνδεση από IP εντός ελληνικής επικράτειας,

■ δηλωμένο τόπο κατοικίας στην Ελλάδα,

■ επιλογή ελληνικής γλώσσας ως κύριας γλώσσας λογαριασμού ή συσκευής,

■ δημιουργία λογαριασμού μέσω ελληνικού τηλεπικοινωνιακού παρόχου,

■ συστηματική ανάρτηση περιεχομένου στην ελληνική γλώσσα,

■ χρήση ελληνικού αριθμού κινητού για επαλήθευση,

■ γεωεντοπιστικά δεδομένα συσκευής (όπου παρέχεται συγκατάθεση).

Με την εφαρμογή των ανωτέρω επιπλέον δικλίδων ασφαλείας, η ρύθμιση δεν θα περιορίζεται σε έλεγχο IP, αλλά θα βασίζεται σε συνδυαστική αξιολόγηση στοιχείων χρήστη. Αυτό καθιστά ουσιαστικά αναποτελεσματική την απλή χρήση VPN ως μέσου παράκαμψης του συστήματος.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι οι πλατφόρμες των κοινωνικών δικτύων θα υποχρεωθούν να ενσωματώσουν την επαλήθευση του Kids Wallet ως μέρος της διαδικασίας εγγραφής, αντί απλώς να εμπιστεύονται την αυτοαναφερόμενη ηλικία. Για τους ήδη εγγεγραμμένους χρήστες θα ζητηθεί εκ νέου η επαλήθευση ηλικίας με deadline, π.χ. 90 ημερών, όπου μετά θα κλειδώνεται ο λογαριασμός τους. Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι τρέχει διαπραγμάτευση με τις ισχυρότερες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων του πλανήτη, κάποιες εκ των οποίων (λόγω και της δραστηριοποίησής τους στην Ελλάδα) ανταποκρίθηκαν θετικά από την αρχή και προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στην ανάπτυξη τεχνολογίας αποκλεισμού των ανηλίκων. Το ζητούμενο, ωστόσο, είναι μετά την επιβολή του μέτρου να ανταποκριθούν κι από τη δική τους πλευρά.

Πολιτική απόφαση

Το μεγάλο ερώτημα είναι πότε θα εφαρμοστεί το σχέδιο. Με δεδομένο ότι η λύση που υιοθετείται (EU Age Verification) είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό σύστημα ψηφιακής ταυτότητας και αποτελεί ενιαίο, κοινό πρότυπο για όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., έχει εξασφαλιστεί η διαλειτουργικότητα και τεχνολογική ουδετερότητα που ζητούσε η Κομισιόν από τα μέσα του περασμένου έτους - τότε που και η χώρα μας ήταν τεχνολογικά έτοιμη, η πρώτη στην Ευρώπη που το είχε πετύχει. Συνεπώς, οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν απαιτείται να αναπτύξουν ξεχωριστά τεχνολογικά συστήματα για κάθε χώρα, καθώς η επαλήθευση ηλικίας βασίζεται σε κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό.

Οσον αφορά το πότε θα συμβεί, κυβερνητικές πηγές απαντούν ότι η υποχρεωτική συμμόρφωση των πλατφορμών δύναται να τεθεί σε ισχύ εντός σύντομου μεταβατικού διαστήματος, δεδομένου ότι η τεχνολογική λύση είναι ήδη υλοποιημένη, το ευρωπαϊκό πρότυπο είναι διαθέσιμο και το εθνικό σύστημα επαλήθευσης για ανηλίκους (Kids Wallet) βρίσκεται ήδη σε λειτουργία.