Ευρωπαϊκή Εισαγγελία: Τι ισχύει με τους Έλληνες «ευρωεισαγγελείς» και την ανανέωση της θητείας τους

Οταν τον Ιούνιο του 2021 η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ξεκίνησε την επιχειρησιακή της λειτουργία αναλαμβάνοντας τις πρώτες έρευνες για αδικήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, είχε ήδη χαρακτηριστεί ένα από τα πλέον φιλόδοξα εγχειρήματα δικαστικής συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Σήμερα, ωστόσο, η λειτουργία, τα όρια και οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας βρίσκονται εκ νέου στο προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης με αφορμή τις δικογραφίες για τον ΟΠΕΚΕΠΕ που διαβιβάστηκαν στη Βουλή.

Μάλιστα, ο υπουργός Υγείας Αδωνις Γεωργιάδης χαρακτήρισε την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία «μη σοβαρό θεσμό» που μπορεί να καταργηθεί με νόμο, ενώ υποστήριξε ότι η Ευρωπαία εισαγγελέας Πόπη Παπανδρέου, η οποία μαζί με τον συνάδελφό της Διονύση Μουζάκη διεξάγουν τις έρευνες για πιθανές παρατυπίες και απάτες με αγροτικές επιδοτήσεις της Ε.Ε., εκβιάζει για την ανανέωση της θητείας της.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα ερωτήματα που συνοδεύουν τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα: Πώς διεξάγει τις έρευνές της; Πώς οριοθετείται η σχέση της με τα εθνικά δικαστικά συστήματα; Ποιο είναι το όργανο που αποφασίζει για την ανανέωση της θητείας των Ευρωπαίων εισαγγελέων; Μπορεί πράγματι η Ελλάδα να καταργήσει με νόμο τον νεότευκτο αυτό θεσμό, στην ίδρυση του οποίου μάλιστα είχε πρωτοστατήσει;

Η στρατηγική

Στο πεδίο των ερευνών της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εμπίπτουν εγκλήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ε.Ε.: από παράνομες κοινοτικές επιδοτήσεις μέχρι τις καταγγελίες για Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και διαφθορά κρατικών αξιωματούχων.

Ο εκάστοτε επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και το Κολέγιο των Ευρωπαίων Εισαγγελέων, που απαρτίζεται από έναν ανά κράτος-μέλος Ευρωπαίο εισαγγελέα, εδρεύουν στο Λουξεμβούργο και βρίσκονται στην κορυφή της ιεραρχίας, καθώς χαράσσουν τη στρατηγική και επιβλέπουν τις υποθέσεις.

Την ίδια στιγμή, σε κάθε κράτος-μέλος υπάρχουν εντεταλμένοι εθνικοί Ευρωπαίοι εισαγγελείς, οι οποίοι εκτελούν τις εντολές για τη διενέργεια ποινικών ερευνών και παράλληλα συμμετέχουν στην εκδίκαση των σχετικών υποθέσεων ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

Οι εθνικοί ευρωεισαγγελείς είναι ενταγμένοι στα εθνικά συστήματα δικαιοσύνης, αλλά λογοδοτούν απευθείας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στο Λουξεμβούργο, όπου έχουν αποσπαστεί. Σήμερα στον νεοσύστατο αυτό θεσμό, σύμφωνα με την έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το 2025, συμμετέχουν 24 κράτη-μέλη.

Η Ελλάδα εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία το 2021 και σε εκτέλεση του ευρωπαϊκού κανονισμού ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νόμος 4786/2021. Το ελληνικό γραφείο στην Αθήνα ξεκίνησε τη λειτουργία του την 1η Ιουνίου του 2021 και σήμερα στελεχώνεται από εννέα εντεταλμένους Ευρωπαίους εισαγγελείς που εργάζονται υπό την εποπτεία του Ελληνα Ευρωπαίου εισαγγελέα Νίκου Πασχάλη, ο οποίος βρίσκεται στο Λουξεμβούργο.

Οι Ελληνες ευρωεισαγγελείς στην Αθήνα είναι οι εισαγγελείς Εφετών Ευγενία Κυβέλου, Ελένη Σίσκου, Καλλιόπη Νταγιάντα, καθώς και οι εισαγγελείς Πρωτοδικών Πόπη Παπανδρέου, Χαρίκλεια Θάνου, Διονύσης Μουζάκης, Αντωνία Γεωργίου, Θωμαή Εμμανουηλίδου και Σταυρούλα Δούση. Επικεφαλής του γραφείου των Ευρωπαίων εισαγγελέων στην Αθήνα είναι η αντεισαγγελέας Αρείου Πάγου Ελένη Καρκαμπούνα.

Καθολική αναγνώριση

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ξεκίνησε τη λειτουργία της έχοντας στο τιμόνι της τη Ρουμάνα Λάουρα Κοβέσι, η οποία επελέγη ως γενική εισαγγελέας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Eνωσης, σε συμφωνία με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Αξιοσημείωτο είναι ότι η υποψηφιότητα της κυρίας Κοβέσι για αυτή την κορυφαία θέση είχε αρχικά παγώσει, καθώς αρκετά κράτη-μέλη είχαν κρατήσει αρνητική στάση επιλέγοντας να υποστηρίξουν τον υποψήφιο εισαγγελέα από τη Γαλλία.

Η θητεία της Ρουμάνας Λάουρα Κοβέσι ως γενικής εισαγγελέα ολοκληρώνεται τον Σεπτέμβριο

Κάτι τέτοιο τελικά δεν συνέβη, καθώς η κυρία Κοβέσι, έχοντας καταφέρει να οδηγήσει στη Δικαιοσύνη δημάρχους, βουλευτές και υπουργούς από τη Ρουμανία που εμπλέκονταν σε υποθέσεις διαφθοράς, απέκτησε καθολική αναγνώριση σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στην εκπνοή, πάντως, του ερχόμενου Σεπτεμβρίου η κυρία Κοβέσι θα αποχωρήσει από την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και τη σκυτάλη θα πάρει για έξι χρόνια ο 62χρονος Γερμανός Αντρές Ρίτερ.

Πρόκειται για εισαγγελικό λειτουργό που χαρακτηρίζεται μετριοπαθής και ειδικός στο οικονομικό έγκλημα και τις διασυνοριακές υποθέσεις. Ο κ. Ρίτερ βρίσκεται από το 2020 στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ως εντεταλμένος Ευρωπαίος εισαγγελέας της Γερμανίας και γι’ αυτό θεωρείται άνθρωπος εκ των έσω, ο οποίος διαθέτει εμπειρία για τον τρόπο λειτουργίας της.

Η επίσκεψη

Η εισαγγελέας Πόπη Παπανδρέου ορίστηκε Ευρωπαία εντεταλμένη εισαγγελέας το 2021 και μέχρι σήμερα υπηρετεί στη θέση αυτή. Το αν θα συνεχίσει, ωστόσο, να βρίσκεται στο συγκεκριμένο πόστο θα κριθεί από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (ΑΔΣ) Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης, το οποίο αναμένεται να συνέλθει μέσα στον ερχόμενο Μάιο, χωρίς ακόμη να έχει οριστεί η ακριβής ημερομηνία συνεδρίασής του.

Το ζήτημα, πάντως, της διάρκειας της θητείας των ευρωεισαγγελέων στην Ελλάδα έχει ιστορία και χρονικά ανάγεται στον περασμένο Οκτώβριο, τότε που η κυρία Κοβέσι είχε επισκεφτεί τη χώρα μας και συναντήθηκε με τον υπουργό και τον υφυπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και Ιωάννη Μπούγα αντίστοιχα, τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη και τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη.

Μετά την επίσκεψη στο υπουργείο Δικαιοσύνης η Ευρωπαία γενική εισαγγελέας ζήτησε την ενίσχυση του ελληνικού παραρτήματος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας με τρεις ακόμη εισαγγελείς και έξι διοικητικούς υπαλλήλους ενώ αναφέρθηκε στην αναγκαιότητα παράτασης της θητείας ορισμένων Ελλήνων ευρωεισαγγελέων.

Επισκεπτόμενη στη συνέχεια τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνο Τζαβέλλα, η κυρία Κοβέσι τόνισε, κατά πληροφορίες, ότι προτίθεται να ανανεώσει τη θητεία ορισμένων Ελλήνων εντεταλμένων ευρωεισαγγελέων εκφράζοντας την άποψη πως η ίδια έχει δυνατότητα να κάνει τις συγκεκριμένες παρατάσεις.

Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου επιφυλάχθηκε να απαντήσει για το ζήτημα της παράτασης της θητείας, αναφέροντας ότι η αρμοδιότητα αυτή ανήκει στο ΑΔΣ του Αρείου Πάγου, χωρίς πάντως τότε να δοθεί συνέχεια στο όλο θέμα.

Πράγματι, έναν μήνα μετά, τον Νοέμβριο, έπειτα από πρόταση της κυρίας Κοβέσι, το Κολέγιο των Ευρωπαίων Εισαγγελέων στο Λουξεμβούργο αποφάσισε ομόφωνα την παράταση για πέντε χρόνια της θητείας ορισμένων ενταταλμένων Ευρωπαίων εισαγγελέων με το σκεπτικό ότι χειρίζονται έρευνες που δεν είχαν ακόμη ολοκληρώσει.

Ελαβαν παράταση

Οι εισαγγελείς των οποίων η θητεία παρατάθηκε προέρχονται από τη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ισπανία, την Αυστρία, τη Μάλτα, την Κύπρο, την Πορτογαλία, τη Βουλγαρία και την Ελλάδα.

Ειδικότερα για τη χώρα μας, μεταξύ όσων έλαβαν παράταση θητείας περιλαμβάνονται η κυρία Παπανδρέου, καθώς και οι συνάδελφοί της Χαρίκλεια Θάνου και Διονύσης Μουζάκης. Η θητεία των τριών Ελλήνων λήγει με την εκπνοή του φετινού δικαστικού έτους, στις 30 Ιουνίου, και ήδη η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, όπως ο νόμος ορίζει, έχει απευθύνει από τον περασμένο Δεκέμβριο ερώτημα εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την κάλυψη των συγκεκριμένων θέσεων.

Ωστόσο, η απόφαση της κυρίας Κοβέσι να παρατείνει τη θητεία των τριών Ελλήνων ανέδειξε ζητήματα διττού χαρακτήρα, αφενός συνταγματικότητας και αφετέρου νομιμότητας. Και τούτο διότι, κατ’ αρχάς, το Σύνταγμα αναθέτει αποκλειστικά την αρμοδιότητα προαγωγών και μεταθέσεων των δικαστικών και εισαγγελικών λειτουργών στο ΑΔΣ Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης, στο οποίο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η πρόεδρος του Αρείου Πάγου (ως προεδρεύουσα) Αναστασία Παπαδοπούλου και ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Τζαβέλλας.

Κατά δεύτερον, ο νόμος 4786/2021 για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στο άρθρο 5 αναφέρει ότι «η επιλογή των προτεινόμενων υποψηφίων για διορισμό στη θέση του Ευρωπαίου εισαγγελέα πραγματοποιείται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο Πολιτικής και Ποινικής Δικαιοσύνης, σύμφωνα με τη διαδικασία του Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (νόμος 1756/1988)».

Κατά συνέπεια, όπως υποστηρίζουν ανώτεροι εισαγγελικοί λειτουργοί, εφόσον ο εκτελεστός νόμος 4786/2021 για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας προβλέπει ρητά τον τρόπο επιλογής του διορισμού στη θέση του Ευρωπαίου εισαγγελέα από το ΑΔΣ, αυτόματα εξ αντιδιαστολής οι εθνικές αρχές καθίστανται αρμόδιες για την ανανέωση ή μη της θητείας των Ελλήνων ευρωεισαγγελέων. Κάποιοι, μάλιστα, σημειώνουν με νόημα ότι το ΑΔΣ δεν μπορεί να μετατραπεί σε όργανο επικύρωσης αποφάσεων της ηγεσίας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να στερηθεί τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων που του παρέχει το Σύνταγμα.

Μπορεί να καταργηθεί;

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αποτελεί θεσμό που διέπεται από ευρωπαϊκές διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος και δεν μπορεί, όπως αναφέρει, η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων (ΕΝΔΕ) να καταργηθεί με εθνικό νόμο. Παρά ταύτα, εισαγγελικές πηγές μιλώντας στο «ΘΕΜΑ» ανέφεραν ότι θεωρητικά η χώρα μας έχει τη δυνατότητα να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, αρκεί να ψηφιστεί μια διάταξη σε νόμο που να λαμβάνει απόφαση αποχώρησης.

Δηλαδή, όπως εντάχθηκε στους κανόνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με τον ίδιο τρόπο να αποχωρήσει. Ωστόσο, όπως επεσήμαναν οι ίδιες πηγές, η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι σαν να αποφασίζει η χώρα μας να βγει από σύμφωνο καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ε.Ε., ειδικά όταν σε βάρος της έχουν σταλεί ήδη δικογραφίες στις οποίες φέρονται να εμπλέκονται πολιτικά πρόσωπα, ενώ οι σχετικές έρευνες συνεχίζονται.

Μάλιστα, οι ίδιες πηγές απέκρουσαν την εκδοχή ότι η αποστολή των δικογραφιών για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, στις οποίες εμπλέκονται πολιτικά πρόσωπα, αποτελεί αποκλειστικό έργο της κυρίας Παπανδρέου, σημειώνοντας με νόημα ότι την εποπτεία της σχετικής διαδικασίας ασκούν τόσο ο κ. Πασχάλης όσο και η ίδια η κυρία Κοβέσι.

«Είμαστε από τα πρώτα εννέα κράτη-μέλη που πρωτοστάτησαν στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας της Συνθήκης της Λισαβόνας. Η αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είναι εφικτή και στην πράξη θα συνεπαγόταν αρνητική εικόνα της Ελλάδας για το κράτος δικαίου και κατ’ επέκταση την περικοπή χρηματοδότησης που δικαιούται η χώρα και θα έχανε αν δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του κράτους δικαίου», τόνισε αρμόδια εισαγγελική πηγή σημειώνοντας ότι η Αθήνα έχει υποχρέωση να συνεργάζεται με συγκεκριμένους θεσμούς.

Η δράση της

«Αν θεωρείτε ότι διαφθορά υπάρχει μόνο στην Ελλάδα, δεν ισχύει. Διαφθορά υπάρχει παντού. Το θέμα είναι αν έχουμε τη συνήθεια να βάζουμε ή όχι τα προβλήματα κάτω από το χαλί», είχε δηλώσει η κυρία Κοβέσι τον περασμένο Οκτώβριο σε συνέντευξη Τύπου που είχε παραχωρήσει στο Τελωνείο του Πειραιά και η θέση της αυτή επιβεβαιώνεται πλήρως από τα στοιχεία που παρατίθενται στην ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το 2025.

Εχοντας την αρμοδιότητα να ερευνά όλα τα αδικήματα που τελέστηκαν μετά τις 20 Νοεμβρίου του 2017 η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μέχρι το τέλος του 2025 είχε στο χαρτοφυλάκιό της 3.602 ενεργές υποθέσεις, με συνολική εκτιμώμενη ζημία που υπερβαίνει τα 67,27 δισ. ευρώ. «Σε όλα τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη οι εισαγγελείς μας έχουν τις ίδιες προτεραιότητες. Εστιάζουμε σε σύνθετες διασυνοριακές έρευνες οικονομικού εγκλήματος», ανέφερε στο εισαγωγικό της σημείωμα η κυρία Κοβέσι επισημαίνοντας πως το 2025 η Εισαγγελία επεξεργάστηκε 6.966 αναφορές εγκλημάτων, δηλαδή 6% περισσότερες από το 2024.

Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία της έκθεσης, στην Ελλάδα έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2025 βρίσκονταν σε εξέλιξη 175 ενεργές έρευνες, με την εκτιμώμενη συνολική ζημία να υπολογίζεται σε περίπου 2,68 δισ. ευρώ. Το μεγαλύτερο μέρος των ερευνών αφορά χρηματοδοτήσεις για κοινοτικά προγράμματα αγροτικής, περιφερειακής και αστικής ανάπτυξης, όπως και προγράμματα ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.

Την ίδια στιγμή, ενδεικτικά, στην Ιταλία υπήρχαν έως το τέλος του 2025 περί τις 991 ενεργές έρευνες, με την εκτιμώμενη ζημία να ανέρχεται 28,71 δισ. ευρώ. Στη Γαλλία υπήρχαν 121 ανοιχτές υποθέσεις, με την εκτιμώμενη ζημία στα 5,94 δισ. ευρώ, ενώ στη Γερμανία οι ενεργές υποθέσεις ανέρχονταν σε 361, με την εκτιμώμενη ζημία να φτάνει στα 5,77 δισ. ευρώ.

Πηγή protothema.gr