Φωτογραφίες εκτελεσθέντων Καισαριανής – Υπ. Πολιτισμού: Στο Βέλγιο εμπειρογνώμονες για να διαπιστώσουν αυθεντικότητα και να τις διεκδικήσουν

Στο Βέλγιο θα μεταβούν εμπειρογνώμονες του υπουργείου Πολιτισμού για να διαπιστώσουν την αυθεντικότητα των φωτογραφιών με τους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής τον Μάιο του 1944, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού, το μεσημέρι της Δευτέρας (16.2.26).

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, εμπειρογνώμονες θα βρεθούν στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να διαπιστώσουν την αυθεντικότητα των φωτογραφιών από την εκτέλεση στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής των 200 Ελλήνων πατριωτών την Πρωτομαγιά του 1944 (δείτε εδώ).

«Εμπειρογνώμονες – στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη. Τις επόμενες μέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν: Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση.

Οι φωτογραφίες προέρχονται από άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Bataillon στη Μαλακάσα. Δημοσιοποιήθηκαν μέσω eBay από Βέλγο πωλητή, χωρίς να είναι γνωστός ο φωτογράφος.

Τις τελευταίες ώρες υπάρχουν αναφορές για την ταυτοποίηση προσώπων που απεικονίζονται στη φωτογραφία. Πρόκειται για τους Βασίλη Παπαδήμα και Ηλία Ρίζο, ενώ, κατά το 902.gr, προκύπτει ότι στις φωτογραφίες ενδέχεται να απεικονίζονται επίσης ο Δημήτρης Παπαδόπουλος και ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης.

Ποιος ήταν ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης
30 χρονών. Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων της Κρήτης, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με την γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινότανε για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της ΚΕ Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχότανε σαν πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές και ιδιαίτερα από τον Ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιάς, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του έκαναν.

Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Σαν μέλος της νομαρχιακής επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν επίσης με την ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Πράξη που απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939 δικάστηκε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ της Αθήνας και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 ήρθε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Σαν μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμή του αξέχαστου αγωνιστή ο δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ' ένα δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά.

Δημήτρης Παπαδόπουλος
Καταγόταν από τον Πόντο. Απ' τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Παίρνει μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Στα 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της. Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδηγεί τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων. Για τους αγώνες του αυτούς πολλές φορές φυλακίζεται και εξορίζεται. Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συλλαμβάνεται από τη μοναρχοφασιστική διχτατορία της 4ης Αυγούστου, στέλνεται εξορία και από 'κει στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδίδεται απ' τους μοναρχοφασίστες στους Γερμανούς. Μεταφέρεται στο Χαϊδάρι και την 1η Μάη του 1944 τουφεκίζεται μαζί με τους 200 αγωνιστές του λαού.

Το 902 σημειώνει ότι τα βιογραφικά στοιχεία αντλήθηκαν από την έκδοση της ΤΟ Ανατολικών Συνοικιών της ΚΟΑ του ΚΚΕ με τίτλο «ΣΚΟΠΕΥΤΗΡΙΟ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ» (Νοέμβριος 2016) και οι φωτογραφίες από το αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ.

Στη Βουλή θα παραχωρηθούν οι φωτογραφίες-ντοκουμέντο από την Καισαριανή, εάν αποκτηθούν
Τα ντοκουμέντα που φέρεται να απεικονίζουν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στην Καισαριανή, βρέθηκαν να πωλούνται στο eBay από Βέλγο συλλέκτη. Μετά τη δημοσιοποίηση, ο συλλέκτης αποφάσισε να κλείσει τη δημοπρασία.

Ο Βέλγος συλλέκτης ανέφερε: «Κατανοώ πλήρως ότι αυτές οι φωτογραφίες είναι ευαίσθητου ιστορικού χαρακτήρα και συγκλονίστηκα βαθιά από τη ζημιά που προκλήθηκε χθες στο μνημείο της Καισαριανής. Γνωρίζω ότι τα συναισθήματα γύρω από αυτό το θέμα μπορεί να είναι έντονα και λυπάμαι που το ζήτημα χρησιμοποιείται και για πολιτικούς σκοπούς.
Μετά την έντονη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης χθες, επικοινώνησαν μαζί μου πολλοί ιδιωτικοί συλλέκτες εκφράζοντας έντονο ενδιαφέρον για την απόκτηση των φωτογραφιών. Αν και εκτιμώ αυτό το ενδιαφέρον, θέλω να τονίσω ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη καμία απόφαση για την πώληση και παραμένω ανοιχτός σε εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές κυβερνητικές αρχές σχετικά με το μέλλον αυτού του υλικού.

Ταυτόχρονα, ζητώ με σεβασμό να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί με τον δέοντα σεβασμό η νόμιμη ιδιοκτησία μου επί των φωτογραφιών. Έχουν διαδοθεί ευρέως τεχνητά αλλοιωμένες εικόνες που αφαιρούν την προστασία των πνευματικών μου δικαιωμάτων, παραμορφώνοντας μάλιστα ορισμένα πρόσωπα των θυμάτων και προκαλώντας περιττές συζητήσεις σχετικά με την αυθεντικότητα των φωτογραφιών».

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ανήγγειλε ότι το υπουργείο Πολιτισμού έχει δρομολογήσει τη διαδικασία απόκτησης των φωτογραφιών υπό τον όρο ότι ο κάτοχος ή το eBay θα μπορεί να αποδείξει την αυθεντικότητά τους.

Σε επικοινωνία τους, δε, ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, και ο η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, συζήτησαν το ζήτημα. Όπως τόνισε η κυρία Μενδώνη το υπουργείο προχωρά στις απαραίτητες ενέργειες για την απόκτηση του ιστορικού φωτογραφικού αρχείου το οποίο και θα παραχωρηθεί στη Βουλή των Ελλήνων.

Η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού

Δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών, πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay το Σάββατο, 14 Φεβρουαρίου. Ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ο οποίος τις προσέφερε για πώληση.

Το ΥΠΠΟ ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

1. Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες,

2. Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.

Αναφορικά με την τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους: Είναι γνωστό και επαρκώς διερευνημένο θέμα μεταξύ ιστορικών της φωτογραφίας και της σύγχρονης ιστορίας η διακίνηση φωτογραφιών που τράβηξαν στρατιώτες του Γ’ Ράιχ σε χώρες τις οποίες είχε καταλάβει η ναζιστική Γερμανία. Στις οργανώσεις Γερμανών βετεράνων που συστάθηκαν με στόχο την αποκατάσταση της δημόσιας εικόνας της Βέρμαχτ, στη μεταπολεμική γερμανική κοινωνία, δημιουργήθηκαν δίκτυα ανταλλαγής και ανατύπωσης φωτογραφιών που παρήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από επαγγελματίες και ερασιτέχνες φωτογράφους.

Χαρακτηριστικότερη περίπτωση υπήρξε ο κύκλος του περιοδικού Wildente (Αγριόπαπια), που εξέδιδε ο Günther Heysing, δημοσιογράφος των Μονάδων Προπαγάνδας του Γκέμπελς. Οι συγκεκριμένες φωτογραφίες είναι πολύ πιθανόν να ανήκουν σε αυτές (ειδικώς εάν ληφθεί υπόψη η πίσω όψη των τυπωμένων φωτογραφιών, όπως εμφανίστηκε στο e-bay).

Την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων θα εξετάσει το θέμα «Χαρακτηρισμός ή μη φωτογραφικών τεκμηρίων της εκτέλεσης των 200 πατριωτών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944».

Η ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος. Εμπειρογνώμονες – στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη.

Τις επόμενες μέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν: Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το Υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της.