Νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας: 17 ερωτήσεις-απαντήσεις

Εισάγεται σήμερα από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στην Ολομέλεια της Βουλής προς συζήτηση και κύρωση ο νέος Κώδικας Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ένα εκτεταμένο νομοθετικό εγχείρημα 447 άρθρων που αποσκοπεί στην επικαιροποίηση, κωδικοποίηση και συστηματοποίηση της υφιστάμενης νομοθεσίας σε ένα ενιαίο και συνεκτικό κείμενο.

Ερωτήσεις και απαντήσεις για τον Κώδικα Χωροταξίας-Πολεοδομίας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας:

1. Τι είναι ο Κώδικας Χωροταξίας-Πολεοδομίας;

Είναι το αποτέλεσμα συγκέντρωσης, συστηματοποίησης και ενοποίησης όλης της ισχύουσας χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας σε έναν Κώδικα, προκειμένου να διευκολυνθούν η Διοίκηση και οι πολίτες στην ορθή και ταχεία γνώση και εφαρμογή αυτής της νομοθεσίας. Πρόκειται για ένα νομοθέτημα που αποτελείται από Πίνακα περιεχομένων, 477 άρθρα γενικής χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας και Παράρτημα Κωδικοποιητικών και Κωδικοποιούμενων Διατάξεων.

2. Ποιους αφορά ο Κώδικας Χωροταξίας-Πολεοδομίας;

Ο Κώδικας Χωροταξίας-Πολεοδομίας αφορά ουσιαστικά όλους όσοι ζουν, εργάζονται ή χρησιμοποιούν τον χώρο στην καθημερινότητά τους. Δηλαδή κατοίκους, επαγγελματίες, επενδυτές, χρήστες υπηρεσιών, αλλά και φορείς όπως δήμους, περιβαλλοντικές οργανώσεις, επαγγελματικούς συλλόγους και επιχειρήσεις. Με απλά λόγια, οι κανόνες για το πώς οργανώνεται και χρησιμοποιείται ο χώρος επηρεάζουν άμεσα όσους εφαρμόζουν το δίκαιο και έμμεσα όλους τους πολίτες.

3. Ποιο πρόβλημα επιλύει ο Κώδικας;

Ο Κώδικας δημιουργήθηκε για να βάλει τάξη στο μέχρι σήμερα πολύπλοκο και συχνά χαοτικό πλαίσιο της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας.

Για χρόνια, οι σχετικοί κανόνες ήταν σκορπισμένοι σε πολλά διαφορετικά νομοθετήματα, με συνεχείς τροποποιήσεις, επικαλύψεις και ασάφειες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα διαφορετικές ερμηνείες και άνιση εφαρμογή του νόμου, αλλά και μεγάλες καθυστερήσεις για πολίτες, επαγγελματίες και υπηρεσίες.

Ο Κώδικας συγκεντρώνει και οργανώνει όλη αυτήν τη νομοθεσία σε ένα ενιαίο και πιο κατανοητό πλαίσιο, σε πιο απλή γλώσσα, ώστε η εφαρμογή των κανόνων να γίνεται ενιαία, με μεγαλύτερη σαφήνεια, ταχύτητα και ασφάλεια για όλους.

4. Ποιος είναι ο στόχος της κωδικοποίησης;

Ο στόχος της κωδικοποίησης είναι να κάνει τη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία πιο ξεκάθαρη, εύκολα και δωρεάν προσβάσιμη και την εφαρμογή της ενιαία για όλους.

Συγκεκριμένα, ο Κώδικας επιδιώκει:

- Να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου, ώστε οι κανόνες να εφαρμόζονται με σαφή και σταθερό τρόπο.

- Να διευκολύνει πολίτες και επαγγελματίες στην αναζήτηση και κατανόηση της νομοθεσίας.

- Να περιορίσει τη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις.

- Να διασφαλίσει ότι οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται με ενιαίο τρόπο σε όλη τη χώρα.

- Ως συνέπεια των παραπάνω, να μειωθούν οι αμφισβητήσεις, οι διαφορετικές ερμηνείες και οι υποθέσεις που καταλήγουν στη δικαιοσύνη.

5. Πόσα νομοθετήματα κωδικοποιεί ο Κώδικας;

Στον Κώδικα περιλαμβάνονται διατάξεις 122 νόμων, 29 Προεδρικών Διαταγμάτων, 15 νομοθετικών διαταγμάτων, 4 βασιλικών διαταγμάτων, 3 αναγκαστικών νόμων, 7 υπουργικών αποφάσεων, 1 πράξης νομοθετικού περιεχομένου, ήτοι συνολικά 181 νομοθετημάτων, ηλικίας έως και 103 ετών.

6. Πότε ξεκίνησε και πόσο διήρκησε η κατάρτιση του Κώδικα;

Η κατάρτιση του Κώδικα ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2020 και ολοκληρώθηκε το 2026, έπειτα από μία πολυετή διαδικασία συλλογής, επεξεργασίας και συστηματοποίησης της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας.

7. Ποια η διαφοροποίησή του από τον Κώδικα Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας (Κ.Β.Π.Ν.);

Ο Κώδικας Βασικής Πολεοδομικής Νομοθεσίας του 1999 ήταν μία πρώτη προσπάθεια συγκέντρωσης της τότε ισχύουσας νομοθεσίας, όμως δεν επικαιροποιήθηκε ποτέ. Περιελάμβανε διατάξεις που ίσχυαν έως το 1997 και, με τις συνεχείς αλλαγές που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια, γρήγορα ξεπεράστηκε και έχασε την πρακτική αξία του.

Επιπλέον, οι μεταγενέστερες τροποποιήσεις της νομοθεσίας γίνονταν εκτός του ίδιου του Κώδικα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ξανά κατακερματισμός και σύγχυση. Έτσι, η κωδικοποίηση του 1999 κατέστη σταδιακά ανεπίκαιρη.

Ο νέος Κώδικας διαφοροποιείται γιατί σχεδιάστηκε ως ένα διαρκώς ενημερωνόμενο και «ζωντανό» νομοθετικό εργαλείο. Κάθε νέα αλλαγή στη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία θα ενσωματώνεται πλέον απευθείας σε αυτόν, ώστε να παραμένει συνεχώς επίκαιρος, ενιαίος και λειτουργικός. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η συνοχή της νομοθεσίας και αποφεύγεται η επανάληψη του παλιού κατακερματισμού.

8. Ο Κώδικας εισάγει νέο δίκαιο, αλλάζει τις ισχύουσες διατάξεις;

Ο Κώδικας περιλαμβάνει τις ισχύουσες διατάξεις νόμων και κανονιστικών πράξεων που αφορούν τη χωροταξική και πολεοδομική νομοθεσία. Δεν εισάγει, δηλαδή, νέες ρυθμίσεις, αλλά περιλαμβάνει κωδικοποιημένο ό,τι ήδη ισχύει.

9. Ποιες νομοθετικές διατάξεις ενσωματώθηκαν στον Κώδικα;

Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κείμενο σχεδόν το σύνολο της γενικής χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας αρμοδιότητας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Καλύπτει όλο το φάσμα του χωρικού και πολεοδομικού σχεδιασμού: Από τον χωρικό σχεδιασμό, τις αστικές αναπλάσεις και την εφαρμογή πολεοδομικών σχεδίων, μέχρι τους κανόνες δόμησης και χρήσης, το πλαίσιο έκδοσης αδειών, την αντιμετώπιση της αυθαίρετης δόμησης και των υπερβάσεων δόμησης, τις επικίνδυνες οικοδομές, καθώς και ζητήματα αστικής πολιτικής, τομεακών εθνικών στρατηγικών και λειτουργίας συλλογικών οργάνων.

Με τα 477 άρθρα του και τη συστηματική οργάνωση της ύλης, αποτελεί, πλέον, ένα πλήρες και ενιαίο σημείο αναφοράς για τον τεχνικό και νομικό κόσμο.

Αντίθετα, στον Κώδικα δεν εντάχθηκαν ειδικές νομοθεσίες όπως οι Βιομηχανικές Περιοχές (ΒΙ.ΠΕ.), οι τουριστικές επιχειρήσεις, τα ΕΣΧΑΣΕ,ΕΣΧΑΔΑ κ.λπ. Αυτές οι ρυθμίσεις παραμένουν ενταγμένες στα ειδικά νομοθετικά πλαίσιά τους, ώστε να διατηρούνται η συνοχή και η ορθή ερμηνεία τους. Η αποκοπή τους από το ευρύτερο κανονιστικό περιβάλλον τους θα δημιουργούσε ερμηνευτικά προβλήματα και κενά σε επιμέρους νομοθεσίες, όπως εκείνες που αφορούν τουριστικούς λιμένες, επιχειρηματικά πάρκα και άλλες ειδικές μορφές ανάπτυξης.

10. Η κωδικοποίηση περιλαμβάνει σχέδια πόλεων, πολεοδομικές μελέτες ή εγκύκλιες οδηγίες;

Δεν έχουν συμπεριληφθεί στην κωδικοποίηση οι επιμέρους κανονιστικές ή γενικές ατομικές πράξεις (επιμέρους σχέδια πόλεων ή πολεοδομικές μελέτες), επειδή αυτές δεν έχουν γενική αλλά τοπικά εντοπισμένη εφαρμογή. Και αυτές οι πράξεις θα εξακολουθούν να εφαρμόζονται και μετά την κύρωση του Κώδικα, όχι μόνον ως προς το ατομικό σκέλος τους (χάραξη οικοδομικών και ρυμοτομικών γραμμών), αλλά και ως προς το κανονιστικό (όροι δόμησης και χρήσεις γης επιμέρους περιοχών). Επίσης, ο Κώδικας δεν περιλαμβάνει εγκύκλιες οδηγίες. Σε κάθε περίπτωση, οι εγκύκλιες οδηγίες που αφορούν στις διατάξεις που κωδικοποιούνται σε αυτόν εξακολουθούν να ισχύουν και να εφαρμόζονται.

11. Κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές;

Δεν κωδικοποιούνται διατάξεις που έχουν κριθεί αντισυνταγματικές, αλλά έχουν συμπεριληφθεί στον Κώδικα διατάξεις για τη συνταγματικότητα των οποίων ενδέχεται να γεννώνται αμφιβολίες, εφόσον το ζήτημα δεν έχει κριθεί οριστικώς με δικαστική απόφαση.

12. Πώς θα εντοπίσω σε ποιο άρθρο κωδικοποιήθηκε μία διάταξη;

Στο τέλος του Κώδικα περιλαμβάνεται σε Παράρτημα χρονολογικός πίνακας που περιλαμβάνει στην πρώτη στήλη τις κωδικοποιούμενες διατάξεις των νομοθετημάτων κατά χρονολογική σειρά και στη δεύτερη στήλη τις κωδικοποιητικές διατάξεις. Από αυτόν τον πίνακα είναι εύκολος ο εντοπισμός του άρθρου στο οποίο κωδικοποιήθηκε μία ρύθμιση.

13. Ποιες διατάξεις καταργούνται με τον Κώδικα;

Από την έναρξη ισχύος του Κώδικα καταργούνται οι κωδικοποιούμενες διατάξεις που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα Α και ειδικότερα στον πίνακα αντιστοίχισης των κωδικοποιητικών με τις κωδικοποιούμενες διατάξεις που συνοδεύει τον Κώδικα. Συνοπτικά, ό,τι κωδικοποιείται καταργείται και αποτελεί, πλέον, μέρος του Κώδικα. Ό,τι δεν κωδικοποιείται δεν καταργείται.

14. Από πότε αρχίζει η ισχύς του Κώδικα; Θα υπάρχει μεταβατικό διάστημα κατά το οποίο θα ισχύει ο Κώδικας παράλληλα με άλλα νομοθετήματα;
Η ισχύς του Κώδικα αρχίζει από τη δημοσίευσή του σε ΦΕΚ. Δεν προβλέπεται μεταβατικό διάστημα παράλληλης ισχύος του Κώδικα και των νομοθετημάτων που κωδικοποιεί. Ωστόσο, θα βρίσκονται παράλληλα με την ισχύ του Κώδικα οι διατάξεις που δεν κωδικοποιούνται σε αυτόν, π.χ. λόγω του ειδικού χαρακτήρα τους.

15. Πώς μπορώ να αναζητήσω όρους μέσα στον Κώδικα;

Η αναζήτηση όρων, πλέον, είναι εξαιρετικά εύκολη, καθώς οι ρυθμίσεις από 181 νομοθετήματα συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο αρχείο.

16. Ο νέος Κώδικας θα είναι προσβάσιμος σε κάθε πολίτη;

Οι πολίτες θα έχουν δωρεάν και άμεση πρόσβαση στον Κώδικα από τη δημοσίευσή του. Το κείμενο θα είναι διαθέσιμο μέσω της ιστοσελίδας του Εθνικού Τυπογραφείου, με αναζήτηση βάσει του αριθμού ΦΕΚ, αλλά κυρίως μέσω της νέας ηλεκτρονικής βάσης νομικών δεδομένων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Για πρώτη φορά δημιουργείται μία σύγχρονη, διαρκώς επικαιροποιούμενη ψηφιακή βάση χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας, η οποία θα συγκεντρώνει σε ένα σημείο το σύνολο του ισχύοντος πλαισίου. Η βάση θα λειτουργεί ως ένα εύχρηστο και διαδραστικό εργαλείο αναζήτησης, με δυνατότητες γρήγορης πλοήγησης και άμεσης πρόσβασης στις ισχύουσες διατάξεις.

Κάθε νέα νομοθετική μεταβολή θα ενσωματώνεται απευθείας στον Κώδικα, ώστε πολίτες, μηχανικοί, νομικοί, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες να έχουν πάντα πρόσβαση στο ισχύον και ενημερωμένο κείμενο.

17. Πώς καταρτίστηκε ο Κώδικας;

Ο Κώδικας καταρτίστηκε από ειδική επιτροπή με μέλη εγνωσμένου κύρους στο αντικείμενο της πολεοδομικής και χωροταξικής νομοθεσίας. Ειδικότερα, χρέη προέδρου της επιτροπής εκτέλεσε ο Κώστας Μενουδάκος, επίτιμος πρόεδρος του ΣτΕ, ενώ στην επιτροπή μετείχαν λειτουργοί του ΣτΕ και του ΝΣΚ, καθηγητές ΑΕΙ, δικηγόροι, επιστήμονες εξειδικευμένοι σε θέματα χωροταξίας και πολεοδομίας και προϊστάμενοι Διευθύνσεων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Σημαντική υπήρξε, επίσης, η συμβολή της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας στην προώθηση και ολοκλήρωση του εγχειρήματος, από το 2019 μέχρι σήμερα. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στον αείμνηστο Νίκο Ταγαρά, υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας με αρμοδιότητα τα θέματα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ο οποίος υποστήριξε καθοριστικά, με συνέπεια και προσωπικό ενδιαφέρον την προσπάθεια κωδικοποίησης, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην προώθηση και υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος.