Νομοθετική διάταξη για τα βίντεο deepfake

Η παραγωγή ολοκληρωτικά ψευδών οπτικοακουστικών μέσων με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης είναι πλέον πανεύκολη, αλλά και επικίνδυνη για τη δημοκρατία.

Πριν από λίγες ημέρες, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σε συζήτηση με τον καταξιωμένο καθηγητή του ΜΙΤ, Κωνσταντίνο Δασκαλάκη, δεν δίστασε να εκφράσει τον προβληματισμό του για την επιρροή της τεχνητής νοημοσύνης στο πολιτικό σκηνικό. Δηλαδή, για το πώς ενδεχομένως ένα ψεύτικο αλλά απολύτως αληθοφανές βίντεο θα μπορούσε να επηρεάσει ακόμα και το αποτέλεσμα εκλογών.

Τις τελευταίες ημέρες, κάνει τον γύρο του διαδικτύου ένα βίντεο από την ταινία «Υπάρχει και φιλότιμο» που σκηνοθέτησε ο Αλέκος Σακελλάριος το 1965. Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, στον ρόλο του υπουργού, ρωτά τον Γκρούεζα, που υποδύεται ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, τι δουλειά κάνει και πώς έφτιαξε περιουσία. «Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, κύριε υπουργέ», απαντά ο Γκρούεζας. Η φράση προφανώς είναι δημιούργημα τεχνητής νοημοσύνης, όμως, αν κάποιος δεν το γνωρίζει, δεν μπορεί να το κατανοήσει. Είναι μόνο ένα μικρό δείγμα τού τι μπορεί να δημιουργήσει η τεχνητή νοημοσύνη.

Ακόμα και αυτό το μικρό βίντεο έχει προκαλέσει το τελευταίο διάστημα μεγάλη συζήτηση στα πολιτικά κόμματα για τις συνέπειες που μπορούν να προκαλέσουν τόσο ξεκάθαρα ψευδείς απεικονίσεις (deepfake) αλλά και το πώς ενδεχομένως μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά τις εξελίξεις ή να πλήξουν κόμματα και πολιτικά πρόσωπα. Και πάλι με αφορμή την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, deepfake βίντεο δείχνουν πολιτικούς και υπουργούς να βόσκουν πρόβατα, ενώ σε πιο σατιρική μορφή βίντεο στο TikTok δείχνει πρόβατα να ανεβαίνουν σε αεροπλάνο από τη σκάλα αεροδρομίου για να μετακινηθούν σε βοσκότοπο άλλης περιοχής.

Ενα ψεύτικο βίντεο με τη φωνή ή ακόμα και την εικόνα πολιτικού αρχηγού, είτε μεγάλου είτε μικρού κόμματος, ο οποίος θα φαίνεται ψευδώς να ζητά παράνομη πράξη μία εβδομάδα πριν από τις εκλογές, θα μπορούσε να τον καταστρέψει. Τα πρόσφατα deepfake βίντεο προκάλεσαν προβληματισμό και στο Μέγαρο Μαξίμου, το οποίο μελετά τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου για την προστασία των πολιτών. Ηδη υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης αλλά και μέλη των νομοπαρασκευαστικών επιτροπών έχουν λάβει εντολή να επεξεργαστούν σχετική νομοθετική διάταξη. Στο επίκεντρο μπαίνει σχετικός νόμος που ψηφίστηκε πρόσφατα από τη Δανία για την κατοχύρωση της πνευματικής ιδιοκτησίας των πολιτών στην εικόνα, στη φωνή και στα χαρακτηριστικά τους, ο οποίος αποτελεί οδηγό για τη μάχη κατά των deepfake βίντεο. Η ελληνική κυβέρνηση εξετάζει σοβαρά την υιοθέτηση ανάλογου πλαισίου – μια στρατηγική κίνηση που έχει ως στόχο την ενίσχυση της προστασίας της προσωπικότητας και της δημοκρατίας.

Ο νόμος

Στη Δανία, με μεγάλη πλειοψηφία, ψηφίστηκε πρόσφατα διάταξη περί πνευματικής ιδιοκτησίας, η οποία θεσπίζει ότι κάθε άτομο έχει το αποκλειστικό δικαίωμα στη χρήση της εικόνας, της φωνής και των χαρακτηριστικών του. Επί της ουσίας, ο κάθε πολίτης όχι απλώς κατοχυρώνει τα πνευματικά δικαιώματα της εικόνας του, αλλά ενισχύεται με επιπλέον σημαντικά μέσα για την προστασία του. Σύμφωνα με όσα έχουν ήδη γίνει γνωστά, η νομοθεσία που ψήφισε η Δανία αναγνωρίζει το deepfake ως «πολύ ρεαλιστική ψηφιακή αναπαράσταση ενός ατόμου – εικόνας και ήχου» και δίνει το δικαίωμα στους πολίτες να ζητούν την άμεση διαγραφή τέτοιων βίντεο και να διεκδικούν αποζημίωση, ενώ παράλληλα θεσπίζει ένα πάρα πολύ αυστηρό πλαίσιο και για τις πλατφόρμες που δεν συμμορφώνονται με την επιβολή προστίμων.

Οσον αφορά την Ελλάδα, η ανησυχία για την αναπαραγωγή deepfake μέσω τεχνητής νοημοσύνης είναι εμφανής όχι μόνο σε κοινωνικό ή ιδιωτικό επίπεδο, αλλά και σε πολιτικό. Ειδικοί και κυβερνητικά στελέχη ανταλλάσσουν ιδέες για την ενίσχυση του υφιστάμενου νομικού πλαισίου με την κατοχύρωση προσωπικών δικαιωμάτων να αποτελεί την κυρίαρχη σκέψη, όπως και στη Δανία. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη κατάφεραν να ξεπεράσουν την υφιστάμενη νομοθεσία για την προστασία της εικόνας και της προσωπικότητας. Οσο τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εξελίσσονται, τόσο πιο εύκολο είναι να δημιουργηθούν πειστικές, ψηφιακές αναπαραστάσεις αξιωματούχων, πολιτικών ή υποψηφίων. Πολιτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι το φαινόμενο έχει ήδη γίνει εργαλείο για:

• Μικροστόχευση: Δημιουργία deepfake που απευθύνονται σε συγκεκριμένες ομάδες ψηφοφόρων, ενισχύοντας προκαταληπτικά μηνύματα.
• Καταστροφή πολιτικού κεφαλαίου: Ψεύτικες δηλώσεις ή πράξεις που αποσύρουν την εμπιστοσύνη, προκαλώντας αποσταθεροποίηση.
• Υπονόμευση της πίστης στα μέσα: Οταν οι πολίτες αδυνατούν να ξεχωρίσουν το ψεύτικο από το αληθινό, μειώνεται η αξιοπιστία των ειδήσεων και των συστημάτων.

Παγκοσμίως, έχουν αναφερθεί περιστατικά deepfake σε εκλογές της Σλοβακίας, της Τουρκίας και των ΗΠΑ. Στην Ελλάδα, ειδήσεις για deepfake παραπληροφόρηση έχουν αναφερθεί μόνο περιστασιακά, όμως η ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης απαιτεί έγκαιρη κρατική απάντηση. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει να εξετάζει την εισαγωγή στοιχείων αυτού του μοντέλου, μέσω επιστημονικών και νομικών επιτροπών, με σκοπό τη διαμόρφωση ενός νόμου που θα επιτρέπει:

• Δικαίωμα διαγραφής deepfake με ατομική προσφυγή.
• Νομική ευθύνη των πλατφορμών.
• Πρόσβαση σε οικονομική αποζημίωση.
• Προστασία κοινής χρήσης για σατιρικούς σκοπούς.

Ο νόμος που ψηφίστηκε στη Δανία αποτελεί ένα σημαντικό προηγούμενο για ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο που αντιμετωπίζει ριζικά τις σύγχρονες ψηφιακές προκλήσεις. Η Ελλάδα δείχνει αποφασισμένη να το ακολουθήσει, προσαρμόζοντας τα νομικά της συστήματα.

 ΠΗΓΗ: Realnews