Σχολικά βιβλία για μαθητές Β' και ΣΤ' Δημοτικού παρουσιάζουν οικογένειες με γονείς ίδιου φύλου

Μια νέα συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται στα παιδιά η έννοια της οικογένειας άνοιξε τις τελευταίες ημέρες, μετά τη δημοσιοποίηση αποσπασμάτων και εικόνων από δύο νέα διδακτικά βιβλία του Δημοτικού.

Πρόκειται για βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, με τίτλο «Η γλώσσα μου», των Εκδόσεων Νήσος, και για το βιβλίο Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού, των Εκδόσεων Πουκαμισάς.

Και τα δύο ανήκουν στα νέα διδακτικά πακέτα που έχουν εγκριθεί στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του Πολλαπλού Βιβλίου.

Σημειώνεται, πάντως, ότι η συζήτηση δεν αφορά βιβλία που θα μοιραστούν στους μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026. Τα συγκεκριμένα εγχειρίδια έχουν ενταχθεί στο νέο σύστημα και προορίζονται για χρήση από το σχολικό έτος 2027-2028, όταν θα εφαρμοστεί στην πράξη το Πολλαπλό Βιβλίο.

Από την πλευρά του ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης εμφανίστηκε κατηγορηματικός ότι «στην κυβέρνηση δεν υπάρχει woke ατζέντα» τονίζοντας «τα φύλα είναι δύο, ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».

Τι αναφέρει το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού

Στο βιβλίο της Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, στην πρώτη θεματική ενότητα με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», παρουσιάζονται μέσα από εικονογραφήσεις διαφορετικές οικογενειακές συνθέσεις.

Σύμφωνα με το υλικό που έχει δημοσιοποιηθεί, ανάμεσα στις εικόνες υπάρχουν οικογένειες στις οποίες εμφανίζονται δύο πατέρες ή δύο μητέρες. Η δραστηριότητα ζητά από τους μαθητές να παρατηρήσουν τις εικόνες, να τις σχολιάσουν και να αναγνωρίσουν με ποια από αυτές μοιάζει περισσότερο η δική τους οικογένεια, την οποία στη συνέχεια μπορούν να ζωγραφίσουν.

Η συγκεκριμένη παρουσίαση είναι αυτή που προκάλεσε τις εντονότερες αντιδράσεις, κυρίως λόγω της ηλικίας των παιδιών στα οποία απευθύνεται το βιβλίο και του ερωτήματος αν και με ποιον παιδαγωγικό τρόπο πρέπει να παρουσιάζονται διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού.

Εδώ, ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: δεν πρόκειται για το μοναδικό βιβλίο που θα έχει στη διάθεσή του ο εκπαιδευτικός.

Στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου, το συγκεκριμένο βιβλίο της Γλώσσας Β΄ Δημοτικού αποτελεί μία από τέσσερις διαθέσιμες επιλογές, ενώ οι εκπαιδευτικοί θα επιλέγουν το διδακτικό υλικό που θα χρησιμοποιήσουν.
 

Τι λέει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού

Πιο αναλυτική είναι η αναφορά στην οικογένεια στο βιβλίο Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού, το οποίο έχει συγγράψει ο κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης.

Στην πρώτη ενότητα, «Η ελληνική οικογένεια», το βιβλίο αναφέρεται στη «μεγάλη πολυμορφία» των οικογενειακών σχημάτων και παρουσιάζει διαφορετικούς τύπους οικογένειας.

Μεταξύ αυτών καταγράφονται η πυρηνική οικογένεια, η μονογονεϊκή, η εκτεταμένη και η θετή οικογένεια, ενώ υπάρχει επίσης ξεχωριστή αναφορά στην «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».

Το θέμα δεν περιορίζεται στην απλή αναφορά. Σε επόμενη δραστηριότητα οι μαθητές καλούνται να χωριστούν σε ομάδες, να αναλάβουν έναν τύπο οικογένειας και να δημιουργήσουν σχετική αφίσα, χρησιμοποιώντας εικόνες και φωτογραφίες. Παράλληλα, καλούνται να απαντήσουν σε ποια κατηγορία ανήκει η δική τους οικογένεια.

Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει κωδικό 95 στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων, εντάχθηκε επισήμως στις 8 Απριλίου 2026 και έχει καταχωριστεί στο επίσημο ψηφιακό αποθετήριο «Μελίσπη» του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ. Η επίσημη καταχώριση αναφέρει ως συγγραφέα τον Μανούσο Μαραγκουδάκη και ως ανάδοχο του διδακτικού πακέτου τις Εκδόσεις Πουκαμισάς.

Και εδώ όμως υπάρχει μια σημαντική παράμετρος: το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί μία από τρεις επιλογές για την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού στο νέο σύστημα.
 

Ποιος ενέκρινε τα βιβλία;

Το υπουργείο Παιδείας, απαντώντας στις αντιδράσεις, παρέπεμψε στη διαδικασία αξιολόγησης του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

Σύμφωνα με την τοποθέτηση του υπουργείου που μετέδωσε το MEGA, η αξιολόγηση έγινε από ανεξάρτητες επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη, με διαδικασίες ελέγχου και επανελέγχου.

Το υπουργείο υποστηρίζει ότι τα βιβλία δημοσιεύθηκαν σύμφωνα με τις εισηγήσεις των επιτροπών αξιολόγησης και χωρίς παρέμβαση στο περιεχόμενό τους.

Η επίσημη καταχώριση του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού επιβεβαιώνει ότι αποτελεί μέρος του έργου «Συγγραφή, Αξιολόγηση και Ένταξη διδακτικών βιβλίων στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Διδακτικών Βιβλίων», που υλοποιείται στο πλαίσιο του ΙΕΠ για την περίοδο 2021-2027.

Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για βιβλία που εμφανίστηκαν ξαφνικά χωρίς θεσμικό έλεγχο. Έχουν περάσει από την προβλεπόμενη διαδικασία αξιολόγησης και έχουν ενταχθεί επίσημα στο νέο Μητρώο.

Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι το περιεχόμενό τους δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο κριτικής. Η επιστημονική αξιολόγηση και η δημόσια συζήτηση για την καταλληλότητα, τη διατύπωση και την παιδαγωγική προσέγγιση ενός βιβλίου είναι δύο διαφορετικά ζητήματα.

Μαρινάκης: Δεν υπάρχει καμία woke ατζέντα

Ερωτηθείς για το θέμα σε ραδιοφωνική του συνέντευξη στο MEGA NEWS 104,6, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, απάντησε «ως πατέρας ενός παιδιού τριών ετών με απασχόλησε πολύ αυτή η είδηση. Το Υπουργείο απάντησε υπηρεσιακά για το πώς καταρτίζεται το πρόγραμμα σπουδών, πώς επιλέγονται τα βιβλία.

Η απάντηση αυτή σε όποιον θέλει είναι διαθέσιμη από το Υπουργείο Παιδείας… Θεωρώ -και αυτό είναι κάτι το οποίο θα το πω χωρίς να φοβάμαι- όπως έχω αποδείξει ότι απαντάω, ότι όταν επιλέγουμε βιβλία, όταν επιλέγουμε προγράμματα σπουδών ειδικά για παιδιά δημοτικού, πολλώ δε μάλλον για παιδιά πρώτης, δευτέρας, τρίτης δημοτικού, πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να δείχνουμε αυξημένη ευαισθησία».

Στο πλαίσιο αυτό επισήμανε, επίσης, ότι «ένα ολόκληρο κράτος, οι δημόσιες υπηρεσίες, οι νόμοι οι οποίοι έχουν ψηφιστεί, ο τρόπος που κάποιος βγάζει ταυτότητα, ο τρόπος που κάποιος βγάζει διαβατήριο από πουθενά δεν προκύπτει, από καμία νομοθέτηση, από καμία απόφαση Υπουργών, Υφυπουργών, Γενικών γραμματέων ότι η Κυβέρνηση αυτή έχει έστω και υποψία εφαρμογής woke ατζέντα».

Καταλήγοντας, δε, για το θέμα ο κ. Μαρινάκης είπε: «Άλλο πράγμα η ανάδειξη ενός θέματος και η αντιμετώπισή του, και άλλο πράγμα το κίνητρο για woke ατζέντα -να μην αλλάζουμε το μέγεθος των ειδήσεων. Ναι, να απαντάμε στον κόσμο και το κάθε Υπουργείο, αλλά είναι άλλο πράγμα κάτι που μπορεί να ενόχλησε. Και εγώ δεν έκρυψα τα λόγια μου. Και είναι άλλο πράγμα να πει κανείς, ότι για αυτούς τους λόγους η Κυβέρνηση αυτή έχει woke ατζέντα. Ούτε έχει τέτοια διάθεση, ούτε εφαρμόζει τέτοια πολιτική, ούτε πρόκειται να εφαρμόσει. Τα φύλα είναι δύο. Ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα. Ούτε Γονέας 1 υπάρχει ούτε Γονέας 2 υπάρχει».

Τι απαντά ο συγγραφέας

Ο συγγραφέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού, Μανούσος Μαραγκουδάκης, απέρριψε τον χαρακτηρισμό περί «woke ατζέντας».

Μιλώντας στο MEGA NEWS 104,6, υποστήριξε ότι η αναφορά στις οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών εντάσσεται στην παρουσίαση των σύγχρονων μορφών οικογένειας και δεν αποτελεί ιδεολογική προώθηση.

Ο ίδιος επισήμανε ότι το βιβλίο καταγράφει, μαζί με άλλες μορφές οικογένειας, και τις οικογένειες ομόφυλων γονέων, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για αναφορά σε μια κοινωνική και νομική πραγματικότητα.

Το βιβλίο, άλλωστε, δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη μορφή οικογένειας. Η ενότητα επιχειρεί να παρουσιάσει ένα ευρύτερο φάσμα οικογενειακών σχημάτων, από την πυρηνική και τη μονογονεϊκή μέχρι την εκτεταμένη και τη θετή οικογένεια.

Υπάρχει όμως και το νομικό δεδομένο

Η συζήτηση αποκτά διαφορετική διάσταση αν ληφθεί υπόψη ότι η ελληνική νομοθεσία έχει πλέον αναγνωρίσει τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου.

Ο ν. 5089/2024 επέφερε αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και κατοχύρωσε την ισότητα στον πολιτικό γάμο ανεξαρτήτως φύλου. Παράλληλα, προέκυψαν αντίστοιχες ρυθμίσεις σε ζητήματα γονικής μέριμνας και οικογενειακών δικαιωμάτων.

Άρα, η αναφορά ενός σχολικού βιβλίου σε οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου δεν αφορά μια έννοια που βρίσκεται εκτός του ελληνικού θεσμικού πλαισίου. Η πολιτική και κοινωνική διαφωνία αφορά κυρίως αν, πότε και με ποιον παιδαγωγικό τρόπο πρέπει αυτή η πραγματικότητα να παρουσιάζεται σε παιδιά διαφορετικών ηλικιών.

Και αυτή είναι ουσιαστικά η καρδιά της αντιπαράθεσης.

Η ελληνική οικογένεια αλλάζει

Πέρα από την πολιτική αντιπαράθεση, υπάρχει και μια ευρύτερη κοινωνική πραγματικότητα.

Τα στοιχεία της τελευταίας Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν σημαντικές μεταβολές στην οικογενειακή κατάσταση του πληθυσμού. Μεταξύ 2011 και 2021 μειώθηκε κατά 10,8% ο αριθμός των έγγαμων και αυξήθηκαν σημαντικά οι διαζευγμένοι, οι άνθρωποι σε διάσταση και όσοι βρίσκονται σε σύμφωνο συμβίωσης.

Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός σε σύμφωνο συμβίωσης αυξήθηκε από 1.765 το 2011 σε 39.984 το 2021, ενώ οι διαζευγμένοι αυξήθηκαν από 332.018 σε 484.237.

Τα στοιχεία αυτά δεν απαντούν στο παιδαγωγικό ερώτημα για το περιεχόμενο ενός συγκεκριμένου σχολικού βιβλίου. Δείχνουν όμως ότι η οικογενειακή πραγματικότητα στην Ελλάδα δεν είναι πλέον μονοδιάστατη και ότι τα σχολικά βιβλία επιχειρούν να αποτυπώσουν μια κοινωνία στην οποία συνυπάρχουν διαφορετικές μορφές οικογενειακής ζωής.

Το πραγματικό ερώτημα είναι παιδαγωγικό

Πίσω από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις βρίσκεται ένα ερώτημα που αφορά τελικά την ίδια την αποστολή του σχολικού βιβλίου: Πρέπει ένα σχολικό εγχειρίδιο να παρουσιάζει στα παιδιά μόνο το οικογενειακό πρότυπο που θεωρείται παραδοσιακό ή οφείλει να αποτυπώνει και τις διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες που υπάρχουν στην κοινωνία;

Και, ακόμη πιο συγκεκριμένα: Σε ποια ηλικία, με ποια γλώσσα και με ποιο παιδαγωγικό πλαίσιο είναι σκόπιμο να γίνεται αυτή η παρουσίαση;

Το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού προσεγγίζει το θέμα μέσα από εικόνες και μια απλή δραστηριότητα αναγνώρισης της οικογένειας του κάθε παιδιού. Το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού επιχειρεί μια περισσότερο συστηματική κοινωνική ταξινόμηση των διαφορετικών οικογενειακών μορφών.

Η διαφορά ηλικίας είναι επομένως κρίσιμη. Άλλο είναι να ζητείται από ένα επτάχρονο παιδί να αναγνωρίσει τη δική του οικογένεια μέσα σε μια σειρά εικόνων και άλλο να συζητούν μαθητές 11-12 ετών, στο πλαίσιο της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, για κοινωνικούς θεσμούς και διαφορετικές μορφές οικογενειακής οργάνωσης.

Και το σχολείο δεν είναι πλέον αντιμέτωπο με ένα μόνο βιβλίο

Ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει να παραμείνει στο επίκεντρο είναι ότι το νέο σύστημα αλλάζει τον ίδιο τον τρόπο επιλογής του εκπαιδευτικού υλικού.

Τα συγκεκριμένα βιβλία δεν αποτελούν υποχρεωτικά το μοναδικό διδακτικό εγχειρίδιο για τα αντίστοιχα μαθήματα. Είναι εγκεκριμένες επιλογές μέσα στο νέο Μητρώο. Το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού που έχει προκαλέσει τις αντιδράσεις αποτελεί μία από τέσσερις επιλογές, ενώ εκείνο της ΣΤ΄ Δημοτικού μία από τρεις για το συγκεκριμένο μάθημα.

Αυτό σημαίνει ότι η τελική εικόνα στην τάξη θα εξαρτηθεί και από τις επιλογές που θα γίνουν στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου.

Το υπουργείο έχει ήδη ανακοινώσει ότι η μεταρρύθμιση θα περάσει σε πλήρη εφαρμογή από το σχολικό έτος 2027-2028, μαζί με τα νέα βιβλία που βασίζονται στα ανανεωμένα Προγράμματα Σπουδών.

Το Πολλαπλό Βιβλίο αλλάζει το μοντέλο

Η υπόθεση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη μεγαλύτερη αλλαγή που βρίσκεται σε εξέλιξη στα σχολικά βιβλία.

Για δεκαετίες το ελληνικό σχολείο λειτουργούσε κατά κανόνα με ένα βασικό κρατικά εγκεκριμένο εγχειρίδιο ανά μάθημα. Το Πολλαπλό Βιβλίο εισάγει διαφορετική λογική: περισσότερα εγκεκριμένα διδακτικά βιβλία και πακέτα θα μπορούν να είναι διαθέσιμα για το ίδιο γνωστικό αντικείμενο και ο εκπαιδευτικός θα επιλέγει το υλικό που θα χρησιμοποιήσει.

Το ΙΕΠ ορίζει ως διδακτικά βιβλία όχι μόνο τα έντυπα ή ψηφιακά βιβλία που χρησιμοποιούνται στη διδασκαλία, αλλά και συμπληρωματικό υλικό που συνδέεται με αυτά και είναι αναγκαίο για την εκπαιδευτική διαδικασία.

Το υπουργείο Παιδείας έχει θέσει ως ορίζοντα εφαρμογής το σχολικό έτος 2027-2028. Τον Απρίλιο του 2026 ανακοίνωσε την έγκριση 230 βιβλίων/διδακτικών πακέτων, ενώ η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη χαρακτήρισε τη διαδικασία μεγάλης κλίμακας μεταρρύθμιση με αυξημένες επιστημονικές, παιδαγωγικές και οργανωτικές απαιτήσεις.

Σε πρόσφατη ενημέρωση του υπουργείου αναφέρεται επίσης ότι τα νέα βιβλία θα εφαρμοστούν από την Α΄ Δημοτικού έως και την Α΄ Λυκείου και ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη προχωρήσει στην επιλογή των βιβλίων που θα χρησιμοποιήσουν, ώστε να ακολουθήσουν οι διαδικασίες παραγγελίας και διανομής μέσω του ΔΙΟΦΑΝΤΟΥ.

Επομένως, η σημερινή δημόσια συζήτηση αφορά υλικό που έχει ήδη εγκριθεί και καταχωριστεί, αλλά η πλήρης εφαρμογή του νέου συστήματος βρίσκεται μπροστά μας.