Το ΠΑΣΟΚ σε αναζήτηση ρόλου

Το 4ο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής ρίχνει την αυλαία του μετά από μια τριήμερη διαδικασία που, αν μη τι άλλο, εξέπεμψε μηνύματα ενότητας. Ίσως μάλιστα τα εξέπεμψε σε υπερβολικό βαθμό, να παρατηρούσε κάποιος όχι ακριβώς καλόπιστος, καθώς η λέξη "ενότητα" αναφέρθηκε ενδεχομένως πάρα πολλές φορές, σαν να ήθελαν τα στελέχη να ξορκίσουν το φάντασμα της έλλειψής της, που πλανάται πάνω από την παράταξη εδώ και καιρό. 

Το μείζον ερώτημα, όμως, είναι σε τι αφήνει το ΠΑΣΟΚ ισχυρότερο και καλύτερο αυτή η κορυφαία πολιτική διεργασία. Η επιβεβαίωση της διάθεσης όλων για μια κοινή πορεία είναι δίχως αμφιβολία κάτι καθόλου αμελητέο. Το ότι ακούστηκαν ανοιχτά όλα τα κορυφαία στελέχη, και οι τοποθετήσεις τους φαινομενικά συνέκλιναν ενεργά στους βασικούς άξονες πολιτικής στρατηγικής και δράσης, είναι επίσης πολύ σημαντικό. Κάπου εδώ όμως αρχίζουν και τίθενται από τα πράγματα κάποιοι αστερίσκοι.

Το περιεχόμενο αυτών των αξόνων ή έστω το πλαίσιο με το οποίο ως τώρα περνούν στην κοινωνία -ή πιο σωστά στο κοινό που θέλει να απευθυνθεί το ΠΑΣΟΚ- είναι μάλλον αρκετά γενικό. Γιατί πέρα από την -αυτοδίκαιη για τα στελέχη της παράταξης- διαπίστωση ότι δεν υφίσταται πολιτική δύναμη άλλη, που να μπορεί να αμφισβητήσει την κυριαρχία Μητσοτάκη, παραμένουν λίγα τα συγκεκριμένα και απτά μέσα που παρουσιάζει ως τώρα η Χαριλάου Τρικούπη για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Ενός σκοπού που μοιάζει πια υπαρξιακός, καθώς ένας από τους άξονες στους οποίους όλοι συνέκλιναν από το βήμα του συνεδρίου ήταν η απόλυτη απόρριψη κάθε προοπτικής συνεργασίας με τη σημερινή κυβερνητική παράταξη και η αναγόρευση του Κυριάκου Μητσοτάκη σε μόνο πολιτικό αντίπαλο του ΠΑΣΟΚ.

Η λέξη "Μητσοτάκης" ήταν επίσης μια από τις πιο συχνά διατυπωμένες στο "Tae Kwon Do" και πάντα φυσικά με αρνητικό πρόσημο. Κι όμως, την ίδια ώρα που όλα αυτά γράφονταν στα πρακτικά του συνεδρίου σε διαπρύσιους τόνους ακόμα κι από μετριοπαθή στελέχη, υπάρχουν φωνές όπως του Τάσου Γιαννίτση, εμβληματικού στελέχους της εποχής του εκσυγχρονιστικού ΠΑΣΟΚ και προτεινόμενου Προέδρου της Δημοκρατίας από τον Νίκο Ανδρουλάκη πριν ένα χρόνο, που δεν διστάζουν να πουν δημόσια ότι το κόμμα δεν πρέπει να αποκλείει το ενδεχόμενο συγκυβέρνησης με τη ΝΔ. Αυτές οι φωνές έχουν προφανώς απομονωθεί.

Η στάση αυτή της ηγετικής ομάδας του ΠΑΣΟΚ νιώθεται, έχει πολιτική λογική κι ας έρχεται σε σύγκρουση με τον χαρακτήρα του ως κόμμα εξουσίας. Από την άλλη είναι και ανεδαφική η αξίωση πολλών στα δεξιά του ΠΑΣΟΚ, η αξιωματική αντιπολίτευση να γίνει οιονεί κλακαδόρος της κυβέρνησης. Η χώρα έχει μεν μετρήσιμα θετικά αποτελέσματα σε μια σειρά τομείς, ωστόσο ταυτόχρονα η διακυβέρνηση Μητσοτάκη δεν στερείται μελανών σημείων και οπωσδήποτε το θεσμικό καθήκον και η πολιτική υποχρέωση της μείζονος αντιπολίτευσης είναι να τα αναδεικνύει και να τα στηλιτεύει. 

Εκεί που όχι άδικα εκχωρεί έδαφος για κριτική η ηγετική ομάδα του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με τη στάση της απέναντι στην σημερινή κυβέρνηση, δεν είναι ότι δεν της αναγνωρίζει αρκετά την όποια θετική της επίδοση. Είναι ότι αποκλείει -χωρίς λόγο και ως μη οφείλει- ενδεχόμενα σχηματισμού κυβέρνησης που αφενός μπορεί να υπαγορευτούν από την έκφραση της λαϊκής βούλησης και αφετέρου μπορεί να είναι και βάση εφαρμογής του κυβερνητικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ, έστω σε μερικό βαθμό. Αυτό για κάποιους φαίνεται τυχοδιωκτικό, μπορεί όμως σίγουρα να εκληφθεί και ως κίνηση αυτοπροστασίας και επιβίωσης. Μια αντίθετη επιλογή πιθανότατα θα εξέθετε το ΠΑΣΟΚ σε ισχυρές πιέσεις από τα αριστερά του και θα έδινε χώρο στην εκδήλωση φυγόκεντρων τάσεων, με επισπεύδοντα προφανώς τον πολυπράγμονα Χάρη Δούκα. 

Από την άλλη, λένε αρκετοί και όχι παράλογα, η διαρρήδην απόρριψη οποιασδήποτε σκέψης για μετεκλογική συνεργασία με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, στην πράξη τον πριμοδοτεί με ψήφους κεντρώων ψηφοφόρων που ναι μεν δεν είναι διατεθειμένοι να δώσουν μια ακόμα λευκή επιταγή στον πρωθυπουργό, από την άλλη όμως δεν βλέπουν καθόλου με καλό μάτι μια περίοδο παρατεταμένης πολιτικής αστάθειας και αβεβαιότητας, ιδίως υπό το κράτος της διεθνούς κατάστασης. Κοινώς, η Χαριλάου Τρικούπη είναι αντιμέτωπη με ένα στρατηγικό δίλημμα. Το χειρότερο είναι ότι το δίλημμα αυτό μπορεί να μην απαντήθηκε επαρκώς με το συνέδριο. Και πώς θα μπορούσε, ίσως, άλλωστε...

Το στρατηγικό δίλημμα του ΠΑΣΟΚ μπορεί πλέον να απαντηθεί μόνο με ένα τρόπο. Με την παραγωγή πολιτικής. Με την βήμα-βήμα οικοδόμηση μιας σχέσης εμπιστοσύνης με όσο το δυνατόν ευρύτερο πολιτικό κοινό. Δεν φτάνει να λέει στην κοινωνία η Χαριλάου Τρικούπη ότι δεν θα στέρξει σε μια τρίτη θητεία του Κυριάκου Μητσοτάκη. Χρειάζεται να πείσει ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν είναι το καλύτερο δυνατό σενάριο για τη χώρα. Και να το κάνει αυτό χωρίς καταστροφολογία, χωρίς κραυγές, χωρίς τσιτάτα. Το τελευταίο κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο πολιτικό καύσιμο έχει μείνει στο ντεπόζιτο του ΠΑΣΟΚ καθώς κάθε μέρα που περνά ο πολιτικός χρόνος εξατμίζεται. 

Η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ πρέπει να πειστεί η ίδια, για να πείσει στη συνέχεια τους πολίτες, ότι η μάχη για το πολιτικό Κέντρο δεν έχει χαθεί πριν ξεκινήσει. Αν εγκλωβιστεί σε μια προσπάθεια συνθηματολογικής αλιείας στα θολά νερά του αντισυστημισμού, προσπαθώντας να διαμοιραστεί με τον Αλέξη Τσίπρα τα ιμάτια μιας φαντασιακής αντιμητσοτακικής κοινωνικής πλειοψηφίας, πιθανότατα δεν θα πάει μακριά. Αντίθετα, η εδραίωση του ΠΑΣΟΚ ως της μόνης εναλλακτικής σε οποιαδήποτε εκδοχή κυβερνησιμότητας μετά τις εκλογές, αυτή είναι η δύσκολη αλλά εφικτή πολιτική προσπάθεια για να στερήσει ζωτικό έδαφος από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και να συγκροτήσει έναν πόλο αναφοράς με πραγματική δυνατότητα εξισορρόπησης των πραγμάτων. 

Αν αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ περιοριστεί στην αναπαραγωγή μιας ήδη κουρασμένης μανιέρας, που λίγο ή πολύ καταλήγει στην ηθική απαξία του αντιπάλου ως ικανής συνθήκης για τη νίκη, δεν μπορεί να ελπίζει σε πολλά. Το κλίμα αυτοπραγμάτωσης που κυριάρχησε στο συνέδριο δεν αναπαράγεται στην κοινωνία, η εποχή που το ΠΑΣΟΚ κρυολογούσε και η Ελλάδα κρεβατωνόταν έχει παρέλθει. Τώρα κάθε ψήφος πρέπει να κερδηθεί. Κι αυτό δεν το κατάφερε ποτέ κανένα συνέδριο από μόνο του.