«Το βλέπαμε να έρχεται με τα Τέμπη»: Ο καθηγητής Στέλιος Βερνίκος στο newshub.gr για την ΠΡΟΤΕΚΤΑ, τις κρίσεις και την εθνική απροετοιμασία

Ένα εθνικό πρόγραμμα εκπαίδευσης για την πρόληψη και τη διαχείριση κρίσεων που προηγήθηκε της εποχής του, αλλά εγκαταλείφθηκε όταν το χρειαζόμασταν περισσότερο.

Το πρόγραμμα ΠΡΟΤΕΚΤΑ (Προστατεύω τον Εαυτό μου και τους Άλλους) ήταν ένα εθνικό πρόγραμμα διαχείρισης κινδύνων και κρίσεων και αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών, το οποίο ξεκίνησε το 2001 με πρωτοβουλία του καθηγητή Στέλιου Βερνίκου, ο οποίος υπήρξε δημιουργός και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος και διήρκησε μέχρι και το 2015 (όπου και έκλεισε λόγω της οικονομικής κρίσης).

Ο Στέλιος Βερνίκος, έχει διατελέσει καθηγητής στην Πυροσβεστική Ακαδημία και στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, μίλησε αναλυτικά στο newshub.gr για όλα τα μείζονα θέματα που αφορούν την πρόληψη και την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών, στα οποία, όπως ο ίδιος λέει, η Ελλάδα συνεχίζει να είναι «τραγικά εκτεθειμένη».

Ένα έργο εθνικής σημασίας που έμεινε στα χαρτιά

Ο καθηγητής Βερνίκος δεν κρύβει την πικρία του για την τύχη του προγράμματος που ο ίδιος οραματίστηκε και υλοποίησε για περισσότερο από μια δεκαετία. «Ξεκινήσαμε το 2001, μέσα σε μια Ελλάδα που δεν πίστευε ούτε η ίδια ότι μπορούσε να οργανώσει σοβαρά κάτι τέτοιο. Και όμως: πέντε υπουργεία συνεργάστηκαν, πάνω από 20.000 άνθρωποι εκπαιδεύτηκαν. Δημιουργήθηκαν πυρήνες εθελοντών που ακόμα και σήμερα δρουν σε κάποιους δήμους», λέει.

«Η Κρήτη και η Θεσσαλονίκη είχαν τον μεγαλύτερο αριθμό εκπαιδευμένων. Στην Κρήτη το υλοποιήσαμε οκτώ φορές. Εκπαιδεύσαμε από 1.000 έως 1.500 άτομα. Εκεί δημιουργήθηκε κάτι ουσιαστικό. Δεν ήταν απλώς μια εκπαιδευτική δράση, ήταν σπορά ευθύνης και γνώσης. Όσοι μπήκαν, ακόμα λειτουργούν μέσα από τους δήμους», εξηγεί.

Το πρόγραμμα απευθυνόταν όχι μόνο σε εθελοντές πολιτικής προστασίας, αλλά και σε δημόσιους υπαλλήλους, εκπαιδευτικούς, ακόμη και μέλη σωμάτων ασφαλείας. «Μαζεύαμε ομάδες των 25 με 30 ατόμων και τους εκπαιδεύαμε σε όλα τα επίπεδα κρίσης. Από την εκκένωση σχολείου μέχρι τις πρώτες βοήθειες και τη διαχείριση πανικού σε μαζικά ατυχήματα», θυμάται ο καθηγητής.

Η πρόληψη που δεν έγινε ποτέ προτεραιότητα

Όταν η κουβέντα στρέφεται στο σήμερα, ο Βερνίκος δεν μασάει τα λόγια του. «Η χώρα μας είναι πίσω — πολύ πίσω. Λειτουργούμε ακόμα με έναν άκρως γραφειοκρατικό τρόπο, που δεν μας επιτρέπει να κάνουμε υπερβάσεις. Δεν έχουμε αναπτύξει ούτε καν την κουλτούρα της πρόληψης. Περιμένουμε πάντα να συμβεί η καταστροφή για να αντιδράσουμε».

Όπως επισημαίνει, η ένταση και η συχνότητα των φυσικών φαινομένων τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι πλέον δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις κρίσεις με γραμμικό τρόπο: «Ζούμε μέσα στην κλιματική κατάρρευση. Τα φαινόμενα είναι πια χαοτικά, δεν ακολουθούν προβλέψιμα μοτίβα. Και εμείς πάμε να τα διαχειριστούμε με σκέψη άλλης εποχής. Δεν γίνεται. Δεν το έχουμε καταλάβει ακόμη ως κοινωνία – ούτε καν ως θεσμοί».

Τα Τέμπη και η προαναγγελθείσα τραγωδία

Στο πιο συγκλονιστικό ίσως σημείο της συνέντευξης, ο καθηγητής Βερνίκος μιλάει ανοιχτά για την τραγωδία στα Τέμπη – και για το πόσο προβλέψιμη ήταν.

«Στο φάκελο της ΠΡΟΤΕΚΤΑ είχαμε αναλύσει μοντέλα κρίσεων με βάση το επίπεδο οργάνωσης. Το μοντέλο των Τεμπών ήταν ακριβώς αυτό: κακοσχεδιασμός, έλλειψη ελέγχου, ανύπαρκτα αντανακλαστικά. Το περιμέναμε. Το είχαμε προβλέψει. Δεν υπάρχει περίπτωση ένα σύστημα τόσο διαλυμένο να μην οδηγήσει σε τραγωδία», τονίζει.

Ο τόνος του δεν είναι θυμωμένος — είναι πικρός και αποφασισμένος. «Οι άνθρωποι που είχαν εμπλακεί στο πρόγραμμα ήξεραν τι να περιμένουν. Και τώρα; Το πρόγραμμα έσβησε. Η ευθύνη δεν είναι σε ένα πρόσωπο. Είναι συστημική».

Και τώρα;

Ρωτάμε τον καθηγητή τι θα έπρεπε να γίνει σήμερα. Η απάντηση έρχεται άμεσα: «Το ΠΡΟΤΕΚΤΑ πρέπει να επιστρέψει. Με νέα μορφή, με ψηφιακά εργαλεία, αλλά με το ίδιο πνεύμα συνεργασίας και δράσης. Αν δεν επενδύσουμε στην πρόληψη, η χώρα θα μετράει συνεχώς απώλειες. Και το χειρότερο είναι ότι οι απώλειες αυτές δεν θα είναι "ατύχημα". Θα είναι το αποτέλεσμα της αδιαφορίας».