Αδιαφορία ή εχθρότητα; Η Ευρώπη αποκωδικοποιεί τον Trump

Κατά την πρώτη του προεδρική θητεία, ο Donald Trump περιέγραψε την Ε.Ε. «σαν έναν εχθρό», που δημιουργήθηκε «για να βλάψει τις ΗΠΑ στο εμπόριο». Την κατηγορία αυτή επανέλαβε στο υπουργικό συμβούλιο αυτής της εβδομάδας, αλλά με πιο χυδαίες λέξεις, καταλήγοντας σε κάθε περίπτωση ότι «αυτός είναι ο σκοπός της και έχει κάνει καλή δουλειά για αυτόν». Υστερα είπε ότι ετοιμάζει δασμούς 25% σε ευρωπαϊκά αυτοκίνητα και άλλα προϊόντα.

Αφότου ο Trump προσέγγισε τη Ρωσία και προειδοποίησε την Ευρώπη ότι θα αποσύρει την αμυντική στήριξη, η τελευταία επίθεσή του ενίσχυσε την πεποίθηση των Ευρωπαίων ότι ο ίδιος και οι υποστηρικτές του θεωρούν τους παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη ως αντιπάλους όχι μόνο στο εμπόριο, αλλά σχεδόν σε όλους τους τομείς.

Ορισμένοι θεωρούν ότι η κυβέρνηση Trump είναι απλώς αδιάφορη απέναντι στην Ευρώπη, ενώ άλλοι βλέπουν ξεκάθαρη εχθρότητα. Πάντως, υπάρχει μια κοινή πεποίθηση ότι η βασική σχέση έχει αλλάξει και ότι οι ΗΠΑ είναι πλέον λιγότερο αξιόπιστος και προβλέψιμος εταίρος.

O Trump έστριψε την πλάτη στο NATO και ευθυγραμμίστηκε με την κύρια απειλή της συμμαχίας: τη Ρωσία. Ο αντιπρόεδρος, JD Vance, εξαπέλυσε επίθεση εναντίον της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, ζητώντας να ανοίξει η πόρτα σε ακροδεξιά κόμματα. Ο Elon Musk έδειξε περίσσεια περιφρόνηση στους Ευρωπαίους ηγέτες και στήριξε ανοιχτά ένα ακροδεξιό κόμμα στη Γερμανία. 

Εξίσου σοκαριστικό για τους Ευρωπαίους ηγέτες ήταν ότι οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να καταδικάσουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αυτή την εβδομάδα στα Ηνωμένα Εθνη. Απεναντίας, σε αντίθεση με τους συμμάχους, συντάχθηκαν με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και τη Βόρειο Κορέα. 

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να αξιολογήσουν και να περιορίσουν τη ζημιά. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο λίγες ημέρες μετά τον Γάλλο πρόεδρο Emmanuel Macron, ελπίζοντας να πείσει τον Trump να μην εγκαταλείψει την Ουκρανία και να κρατήσει τις δεσμεύσεις του απέναντι στην Ευρώπη. 

Ο Friedrich Merz, κατά πάσα πιθανότητα ο επόμενος Καγκελάριος της Γερμανίας, έχει εκφράσει έντονες αμφιβολίες σχετικά με την διατλαντική σχέση, στην οποία ο ίδιος και η χώρα του έχουν δεσμευτεί επί δεκαετίες. «Είναι σαφές ότι οι Αμερικάνοι, τουλάχιστον αυτή η ομάδα των Αμερικανών, αυτή η κυβέρνηση, είναι σε μεγάλο βαθμό αδιάφοροι για το μέλλον της Ευρώπης», είπε. Διερωτήθηκε αν θα παραμείνει η αμερικανική πυρηνική ομπρέλα στο ΝΑΤΟ, αλλά ακόμα κι αν η ίδια η συμμαχία θα συνεχίσει να υπάρχει.

Η κατάσταση δείχνει να είναι πολύ σοβαρότερη από την πρώτη θητεία του Trump. Οπως δήλωσε η Claudia Major, διευθύντρια πολιτικής ασφαλείας στο German Institute for International and Security Affairs, «στο Μόναχο, ο Vance κήρυξε πόλεμο πολιτισμών και είπε: “Ενωθείτε μαζί μας ή όχι. Εχουμε τις σωστές αξίες και εσείς τις έχετε λάθος”». Η ομιλία του, συμπλήρωσε, κατέστησε σαφές ότι «η χώρα που μας επέστρεψε την ελευθερία και τη δημοκρατία μας, στρέφεται εναντίον μας».

Υπάρχουν αρκετοί αναλυτές που συμφωνούν, υποστηρίζοντας ότι οι κινήσεις της κυβέρνησης Trump έδειξαν πως δεν πρόκειται απλώς για αδιαφορία απέναντι στην Ευρώπη, αλλά ότι προσπαθεί να την καταστρέψει. Η διαφορά αυτή αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει η Ευρώπη. 

«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρόθεση είναι η καταστροφή της Ευρώπης, ξεκινώντας με την Ουκρανία», δήλωσε η Nathalie Tocci, διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων της Ιταλίας. «Η ενδυνάμωση της ακροδεξιάς είναι θεμελιώδης στον στόχο της καταστροφής της Ε.Ε.», συμπλήρωσε. 

Ο λόγος, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι η κυβέρνηση Trump αντιμετωπίζει την Ευρώπη όχι σαν έναν απλό ανταγωνιστή, αλλά και σαν οικονομική ή ιδεολογική απειλή. Θέλει να υποβαθμίσει την ισχύ της Ε.Ε., ώστε να ρυθμίζει το εμπόριο, τον ανταγωνισμό και τη ρητορική μίσους. Το τελευταίο είναι βασικό ζήτημα για τον Vance, ο οποίος άσκησε κριτική στη λογοκρισία, όπως είπε, των ΜΜΕ και την πολιτική ορθότητα.

Η Ε.Ε. είναι το μεγαλύτερο εμπορικό μπλοκ στον κόσμο, με δυνατότητα να «απαντήσει» στην Ουάσιγκτον και σε όρους οικονομικούς και εμπορικούς, με αποτέλεσμα να αποτελεί τον «οικονομικό εχθρό» που ο Trump έλεγε στην πρώτη του θητεία. Η δυνατότητα αυτή αξιοποιείται εναντίον εταιρειών υψηλής τεχνολογίας και social media που περικυκλώνουν και επιδοτούν τον Trump, όπως ο Musk, ο οποίος είναι επικεφαλής του X. Οι εταιρείες αυτές έχουν επίσης συμφέρον από την αποδυνάμωση της Ε.Ε., ιδίως σε ό,τι αφορά την υπεροχή της στους κλιματικούς κανόνες, τον ψηφιακό ανταγωνισμό, την ευθύνη των πλατφορμών και την τεχνητή νοημοσύνη. 

Πάντως, αν η κυβέρνηση Trump αισθάνεται ότι είναι αναγκαίο να καταστραφεί αυτή η απειλή, τότε δεν υπάρχουν πολλά που μπορούν να κάνουν τα ευρωπαϊκά κράτη για να ηρεμήσουν τον Λευκό Οίκο, λένε ορισμένοι αναλυτές. Ο Linas Kojala, διευθυντής του Geopolitics and Security Studies Center στο Βίλνιους, είπε ότι για τώρα, «η Ευρώπη πρέπει να καταπιεί» την κριτική του Trump και «να κάνει καθετί δυνατό, ώστε να διατηρήσει τις σχέσεις άθικτες».

NYT