«Χαστούκι» της ΕΕ στην Τουρκία: Αμφισβητεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και είναι αδιάλλακτη στο Κυπριακό

Σκιές στις σχέσεις της με την Ελλάδα και την Κύπρο καταλογίζει, μεταξύ άλλων, στην Τουρκία η Κομισιόν στην ετήσια έκθεση προόδου για την ένταξη της γειτονικής χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κείμενο που παρουσιάστηκε την Τρίτη (04.11.2025).

Στην ετήσια έκθεσή της Κομισιόν για την Τουρκία καταγράφεται εμφανής οπισθοδρόμηση, αντιδημοκρατικές πολιτικές και σαφής απόσταση της Άγκυρας από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, σηματοδοτώντας περαιτέρω επιδείνωση σε βασικούς τομείς του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η έκθεση 2025 σηματοδοτεί μία «σαφέστερη επιδείνωση» της κατάστασης στην Τουρκία σε σύγκριση με το 2024, με τη ρητή χρήση του όρου «backsliding» σε κρίσιμους τομείς. Οι σχέσεις με την Ελλάδα διατηρούν θετικό διπλωματικό κλίμα αλλά με αυξημένες προκλήσεις στο πεδίο. Το Κυπριακό παραμένει στάσιμο παρά τις νέες διπλωματικές πρωτοβουλίες. Θετική εξέλιξη αποτελεί η επανέναρξη διαβουλεύσεων CSDP και η συνέχιση της συμμετοχής σε ευρωπαϊκά προγράμματα, αλλά η γενική εικόνα παραμένει ανησυχητική όσον αφορά την πορεία της Τουρκίας προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Επισημαίνεται δε, πως οι διαπραγματεύσεις προσχώρησης παραμένουν σε αδιέξοδο από το 2018.

Συστάσεις προς την Άγκυρα

Η έκθεση 2025 καταδεικνύει μία «σαφή απομάκρυνση» της Τουρκίας από τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε βασικούς τομείς του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει τις σοβαρές ανησυχίες της σχετικά με τη συνεχή και εξαιρετικά ανησυχητική κατάσταση.

Οι σχέσεις με την Ελλάδα παραμένουν θετικές σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά οι επίμαχες ενέργειες συνεχίζονται. Το Κυπριακό παραμένει στο αδιέξοδο με την Τουρκία να συνεχίζει να υποστηρίζει λύση δύο κρατών.

Η επανέναρξη των διαβουλεύσεων CSDP και η συνεχιζόμενη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα αποτελούν θετικά στοιχεία, αλλά δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την οπισθοδρόμηση στους θεμελιώδεις πυλώνες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Ελλάδα – Τουρκία: Θετικό κλίμα με προειδοποιητικά σημάδια

Η έκθεση της Κομισιόν αναφέρει πως οι διμερείς σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας παρουσιάζουν «μικτή εικόνα». Το θετικό κλίμα που ξεκίνησε με τη Δήλωση της Αθήνας τον Δεκέμβριο 2023 συνεχίστηκε, με πολλαπλές υπουργικές συναντήσεις και τρεις συναντήσεις των ηγετών των δύο χωρών το 2024 – 2025.

Από το Φεβρουάριο 2023, η Τουρκία δεν προέβη σε μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες γεωτρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Σημειώθηκαν, επίσης, περίοδοι με σχεδόν μηδενικά περιστατικά παραβιάσεων, χωρίς αναφορές για πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικές κατοικημένες περιοχές από τον Φεβρουάριο 2023.

Ωστόσο, παρά τη θετική ατμόσφαιρα, η άλυτη διαφορά σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις. Στην περίοδο αναφοράς καταγράφηκε «αύξηση» των παραβιάσεων των ελληνικών χωρικών υδάτων σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο.

Η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις με δηλώσεις για αποστρατικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου που παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, θέτοντας έμμεσα υπό αμφισβήτηση την ελληνική κυριαρχία, επισημαίνει η έκθεση.

Τον Απρίλιο 2025, η Τουρκία απέρριψε τη δημοσίευση του Ελληνικού Σχεδίου Θαλάσσιου Χωροταξίας που η Ελλάδα οφείλει να συντάξει σύμφωνα με την σχετική Οδηγία της ΕΕ. Τον Ιούνιο 2025 παρουσίασε το δικό της θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο, αμφισβητώντας τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της Ελλάδας. Τον Αύγουστο 2025 ανακοίνωσε τη δημιουργία δύο θαλάσσιων πάρκων που εκτείνονται σε περιοχές υπό ελληνική δικαιοδοσία.

Η ένταξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια αποτελεί πηγή ανησυχίας.

Κυπριακό: Παραμένει η τουρκική αδιαλλαξία

Η Κομισιόν επισημαίνει πως η Τουρκία συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει τη Δημοκρατία της Κύπρου και να υποστηρίζει επανειλημμένα λύση δύο κρατών στην Κύπρο, αντίθετα προς τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Τουρκία, επίσης, αρνήθηκε τη συνεργασία με τη Δημοκρατία της Κύπρου σε θέματα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένης της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, και συνέχισε να ασκεί βέτο στις αιτήσεις της Δημοκρατίας της Κύπρου για ένταξη σε διάφορες διεθνείς οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένου του ΟΟΣΑ.

Παρά τις διεθνείς καταδίκες, η Τουρκία δεν αντέστρεψε τις ενέργειές της για το άνοιγμα ολόκληρης της περιφραγμένης περιοχής της Αμμοχώστου, δημιουργώντας περαιτέρω τετελεσμένα στο έδαφος. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν το 2022 στις δραστηριότητες της UNFICYP εντός της περιφραγμένης περιοχής της Αμμοχώστου παρέμειναν σε ισχύ, αμφισβητώντας την ικανότητα της UNFICYP να εκτελεί τα καθήκοντά της σύμφωνα με την εντολή της και παραβιάζοντας το Ψήφισμα 789 (1992) του ΣΑΗΕ.

Στις 19 Ιουλίου 2025, πέντε Ελληνοκύπριοι συνελήφθησαν, κρατήθηκαν και διώχθηκαν ενώ επισκέπτονταν την ιδιοκτησία τους στις μη ελεγχόμενες από την κυβέρνηση περιοχές.

Σε θετική εξέλιξη, ο Τούρκος Πρόεδρος είχε σύντομη συνάντηση με τον Κύπριο Πρόεδρο στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στη Βουδαπέστη τον Νοέμβριο 2024. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών συμμετείχε, επίσης, σε άτυπες συναντήσεις για την Κύπρο στη Γενεύη και τη Νέα Υόρκη που φιλοξενήθηκαν από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ. Τον Μάιο 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διόρισε ειδικό απεσταλμένο για την Κύπρο.

Οπισθοδρόμηση σε Δημοκρατία και Δικαιοσύνη

Η έκθεση 2025 αναβαθμίζει την αξιολόγηση από «δεν σημειώθηκε πρόοδος» σε «backsliding» (οπισθοδρόμηση) στη λειτουργία της δικαιοσύνης. Για πρώτη φορά επί σειρά ετών, ένας εν ενεργεία πρόεδρος νόμιμου πολιτικού κόμματος διώχθηκε για τις δημόσιες δηλώσεις του, αναφέρει. Ακόμη, επισημαίνεται πως η δικαστική εξουσία εξακολουθεί να τελεί υπό τον έλεγχο της εκτελεστικής, επηρεάζοντας την ανεξαρτησία και υπονομεύοντας την ποιότητα των δικαστικών αποφάσεων.

Οι συλλήψεις και οι διώξεις εναντίον εκλεγμένων αξιωματούχων, αντιπολιτευόμενων πολιτικών, δημοσιογράφων και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών που σημειώθηκαν από τις αρχές του 2025 εγείρουν ερωτήματα για την προσήλωση της Τουρκίας στη δημοκρατική της παράδοση και εμβαθύνουν τις ανησυχίες για την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Η δημόσια εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα έφτασε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Ελευθερία έκφρασης: Νέες νομοθετικές απειλές

Στον τομέα της ελευθερίας έκφρασης καταγράφεται, επίσης, οπισθοδρόμηση. Ο νέος νόμος για την κυβερνοασφάλεια, όπως και ο νόμος του 2022 για την παραπληροφόρηση, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες λόγω ασαφών κανόνων και έλλειψης ανεξάρτητης εποπτείας που μπορούν να οδηγήσουν σε περαιτέρω περιορισμούς θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Οι δικαστικές και διοικητικές ενέργειες κατά δημοσιογράφων, μέσων ενημέρωσης και κριτικών φωνών εντάθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς.

Άμυνα και ασφάλεια: Μερική επανεμπλοκή

Η έκθεση της Κομισιόν επισημαίνει ότι: στον τομέα της άμυνας και ασφάλειας καταγράφηκε «βελτίωση» με την επανέναρξη άτυπων διαβουλεύσεων για την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (CSDP) στις 11 Ιουνίου 2025, μετά από τετραετή παύση. Η Τουρκία συνέχισε να συμμετέχει ενεργά και να συνεισφέρει ουσιαστικά σε αποστολές και επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ, παραμένοντας ο μεγαλύτερος συνεισφέρων στρατευμάτων εκτός ΕΕ στην επιχείρηση EUFOR Althea στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Η Τουρκία συνέχισε να επιδιώκει συμμετοχή σε αμυντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί την πολιτική της αποκλεισμού ενός κράτους μέλους της ΕΕ (σ.σ. Κυπριακή Δημοκρατία) από τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ. Η στενή ερμηνεία της Τουρκίας σχετικά με το πλαίσιο συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ συνέχισε να αποτελεί εμπόδιο για την ενίσχυση βασικών πτυχών μιας γνήσιας και βιώσιμης σχέσης μεταξύ των οργανισμών, ιδιαίτερα όσον αφορά την ανταλλαγή πληροφοριών.

Παρά τις προόδους, η Τουρκία δεν έχει συμφωνία ασφάλειας πληροφοριών με την ΕΕ και διατήρησε πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης (4%) με τις δηλώσεις της ΕΕ στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας.

Συνεργασία σε ευρωπαϊκά προγράμματα

Στον τομέα των ευρωπαϊκών προγραμμάτων, η συνεργασία συνεχίστηκε με θετικά αποτελέσματα, αναφέρει η Κομισιόν, επισημαίνοντας τις τομεακές ενισχύσεις προς την Τουρκία.

Για τη στήριξη προσφύγων η ΕΕ έχει κινητοποιήσει 12,5 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2011 για την υποστήριξη των προσφύγων και των κοινοτήτων υποδοχής, αύξηση από τα 10 δισ. της προηγούμενης έκθεσης. Η Τουρκία συνέχισε να καταβάλλει αξιοσημείωτες προσπάθειες για να φιλοξενήσει 2,7 εκατομμύρια πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων Σύρων υπό προσωρινή προστασία, μείωση από τα 3,6 εκατομμύρια της έκθεσης του 2024. Περισσότεροι από 1,2 εκατομμύριο πρόσφυγες, συμπεριλαμβανομένων των πιο ευάλωτων, συνεχίζουν να λαμβάνουν υποστήριξη για βασικές ανάγκες, και σχεδόν 938.610 παιδιά προσφύγων είναι εγγεγραμμένα σε σχολεία.

Για το Horizon Europe η θετική τάση της απόδοσης της Τουρκίας συνεχίστηκε το 2024, με τη συνεισφορά της ΕΕ που απονέμεται σε τούρκους ενδιαφερομένους να υπερβαίνει τα 87 εκατομμύρια ευρώ (η συνολική συνεισφορά της ΕΕ ξεπέρασε τα 330,3 εκατομμύρια ευρώ κατά τα πρώτα τέσσερα χρόνια του Horizon Europe).

Η Τουρκία συνεχίζει να συμμετέχει σε προγράμματα και οργανισμούς της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των Erasmus+, Horizon Europe, Ευρωπαϊκό Σώμα Αλληλεγγύης, Πρόγραμμα Τελωνείων, Πρόγραμμα Ενιαίας Αγοράς (συστατικό ΜΜΕ), Πρόγραμμα Ψηφιακής Ευρώπης, Μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας της Ένωσης, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος και Οργανισμός Ναρκωτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εμπορικές σχέσεις και κυρώσεις

Η Τουρκία παρέμεινε πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ το 2024, με το εμπόριο να φτάνει σε ρεκόρ άνω των 210 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η Τουρκία σημείωσε πρόοδο στα εμπορικά εμπόδια και έλαβε μέτρα για την πρόληψη της καταστρατήγησης των περιοριστικών μέτρων της ΕΕ κατά της Ρωσίας.

Αξιοσημείωτη είναι η αύξηση των τουρκικών οντοτήτων που υπόκεινται σε κυρώσεις της ΕΕ στο πλαίσιο του πολέμου επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, από 2 οντότητες στην έκθεση 2024 σε 20+ οντότητες την 1η Σεπτεμβρίου 2025. Μετά την αύξηση στον απόηχο του πολέμου επίθεσης της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, οι άμεσες εξαγωγές της Τουρκίας σε είδη του κοινού καταλόγου υψηλής προτεραιότητας προς τη Ρωσία μειώθηκαν σημαντικά το 2024, επιστρέφοντας στα προπολεμικά επίπεδα των αρχών του 2022.

Η αντίδραση της Τουρκίας: Αβάσιμες και μεροληπτικές οι κατηγορίες της ΕΕ

Η τουρκική αντίδραση ήταν άμεση και έντονη. Το υπουργείο Εξωτερικών έκανε λόγο για «αβάσιμους, μεροληπτικούς και προκατειλημμένους ισχυρισμούς». Η Άγκυρα αντέτεινε ότι η έκθεση περιλαμβάνει «τις μαξιμαλιστικές, παράνομες και μη ρεαλιστικές θέσεις της Ελλάδας και των Ελληνοκυπρίων», αμφισβητώντας ευθέως την αξιοπιστία της ΕΕ σε ζητήματα όπως το Κυπριακό και η υφαλοκρηπίδα.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του τουρκικού ΥΠΕΞ, οι κατηγορίες της ΕΕ «δεν συνάδουν με τις προσπάθειες για τη δημιουργία μίας θετικής ατζέντας μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ». Η Άγκυρα τονίζει ότι η έκθεση παραβλέπει τις «εύλογες ανησυχίες της Τουρκίας» και υπογραμμίζει τη στρατηγική της δέσμευση για ένταξη στην ΕΕ, παρά τα πολιτικά και «άδικα εμπόδια» που αντιμετωπίζει στη διαδικασία της ένταξης.

Αναφέρεται, επίσης, στην «εποικοδομητική στάση» της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και την πρόοδο στις σχέσεις της με την Ελλάδα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για άμεση κατάργηση των αποφάσεων του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων της ΕΕ από το 2019.