Έκθεση-καμπανάκι του ΟΗΕ για Κύπρο: 166 στρατιωτικές παραβιάσεις και πυροβολισμοί κατά κυανόκρανων στη νεκρή ζώνη

Σοβαρή ανησυχία για την κατάσταση στη νεκρή ζώνη της Κύπρου εκφράζει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, στην τελευταία έκθεσή του για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ (Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ) , καταγράφοντας αύξηση των στρατιωτικών παραβιάσεων, συνέχιση των προωθήσεων και των στρατιωτικών κατασκευών, αλλά και περιστατικά με πυροβολισμούς κοντά σε ειρηνευτές των Ηνωμένων Εθνών.

Η έκθεση, πέρα από τις συνήθεις διπλωματικές διατυπώσεις για την ανάγκη αποκλιμάκωσης, αποτυπώνει μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

Η νεκρή ζώνη, σχεδόν 52 χρόνια μετά την τουρκική εισβολή του 1974, παραμένει χώρος τριβής, αμφισβήτησης και σταδιακής στρατιωτικοποίησης. Και αυτό συμβαίνει την ώρα που, σε πολιτικό επίπεδο, καταγράφεται μια προσπάθεια επανεκκίνησης της διαδικασίας για το Κυπριακό, με επαφές του Προέδρου της Κύπρου Νίκου Χριστοδουλίδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, υπό την εμπλοκή της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ του ΟΗΕ.

166 παραβιάσεις μέχρι τις 31 Μαΐου

Σύμφωνα με την έκθεση, έως τις 31 Μαΐου η ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατέγραψε 166 στρατιωτικές παραβιάσεις κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός. Από αυτές, 46 αποδίδονται στην Εθνική Φρουρά και 120 στις τουρκικές δυνάμεις.

Ο αριθμός αυτός, όπως σημειώνεται, είναι ελαφρώς αυξημένος σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς, αν και παραμένει χαμηλότερος από τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί το 2023 και το 2024. Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι καθησυχαστική, καθώς σχεδόν οι μισές παραβιάσεις αφορούν στρατιωτικές κατασκευές. Ακολουθούν περιπτώσεις υπέρμετρης επάνδρωσης φυλακίων και προωθήσεων στρατιωτικών θέσεων.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ ζητά από τις δύο πλευρές να σταματήσουν τις παραβιάσεις που σχετίζονται με στρατιωτικές κατασκευές, προειδοποιώντας ότι τέτοιες ενέργειες οδηγούν στην πράξη σε μόνιμη αλλαγή του στρατιωτικού στάτους κβο της νεκρής ζώνης.

Κάμερες, αισθητήρες και στρατιωτικοποίηση

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην εγκατάσταση συστημάτων επιτήρησης στρατιωτικού τύπου κατά μήκος της νεκρής ζώνης. Η Εθνική Φρουρά πρόσθεσε δύο νέες συσκευές κάμερας και αισθητήρα, φθάνοντας συνολικά τις 30 σε 34 πύργους επιτήρησης. Οι τουρκικές δυνάμεις εγκατέστησαν πέντε νέες συσκευές, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στις 71, σε 64 πύργους.

Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ θεωρεί τα συστήματα αυτά σοβαρή πηγή ανησυχίας, καθώς συμβάλλουν στη μακροπρόθεσμη στρατιωτικοποίηση της περιοχής και ενδέχεται να έχουν αποσταθεροποιητική επίδραση.

Στην έκθεση επισημαίνεται επίσης ότι δεν σημειώθηκε πρόοδος στα μέτρα αποκλιμάκωσης που ζητήθηκαν από το Συμβούλιο Ασφαλείας, ούτε στην αντιμετώπιση σοβαρών παραβιάσεων προηγούμενων περιόδων.

Πυροβολισμοί πάνω από κυανόκρανους

Το πιο ανησυχητικό σημείο της έκθεσης αφορά τα περιστατικά μη εξουσιοδοτημένου κυνηγιού στη νεκρή ζώνη και ειδικά τη χρήση πυροβόλων όπλων κοντά σε προσωπικό και εγκαταστάσεις του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με την έκθεση, έως τις 31 Μαΐου είχαν καταγραφεί 33 περιστατικά κυνηγιού με χρήση πυροβόλων όπλων στη νεκρή ζώνη. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πυροβολισμοί σημειώθηκαν κοντά σε κυανόκρανους και εγκαταστάσεις της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.

Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε στις 15 Φεβρουαρίου, όταν τρεις Ελληνοκύπριοι, σύμφωνα με την έκθεση, επέδειξαν εκφοβιστική συμπεριφορά και πυροβόλησαν πάνω από ειρηνευτές, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλειά τους. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ χαρακτηρίζει απαράδεκτες τις απειλές κατά των κυανόκρανων και καλεί την Κυπριακή Δημοκρατία να διερευνήσει το περιστατικό και να υπάρξει λογοδοσία.

Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δεν αφορά μια τυπική παραβίαση κανόνων πρόσβασης στη νεκρή ζώνη. Αφορά χρήση όπλων σε περιοχή όπου η ΟΥΝΦΙΚΥΠ έχει εντολή να διατηρεί την τάξη και να αποτρέπει επεισόδια. Η εμπλοκή πολιτών, και μάλιστα ενόπλων, δημιουργεί πρόσθετο κίνδυνο, καθώς ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί εύκολα να εξελιχθεί σε ευρύτερη ένταση.

Πύλα: Η πιο ευαίσθητη περιοχή

Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η έκθεση για το μικτό χωριό Πύλα. Ο Γενικός Γραμματέας αναφέρει ότι η κατάσταση στο οροπέδιο της Πύλας παραμένει «βαθιά ανησυχητική» και υπενθυμίζει ότι όλες οι πλευρές οφείλουν να σέβονται την οριοθέτηση της νεκρής ζώνης από τα Ηνωμένα Έθνη, τη μόνη που αναγνωρίζει το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Στην περιοχή, όπως σημειώνεται, καταγράφεται ανανεωμένη αμφισβήτηση της νεκρής ζώνης, κυρίως ως προς την πρόσβαση και τη χρήση γης. Η τουρκοκυπριακή «αστυνομία» επέβαλε από τις αρχές Φεβρουαρίου περιορισμούς πρόσβασης και συνέλαβε, για σύντομο διάστημα, έναν Ελληνοκύπριο.

Οι εντάσεις κορυφώθηκαν στις 15 Απριλίου, όταν οι τουρκικές δυνάμεις συγκέντρωσαν φάλαγγα 15 τεθωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού στη βόρεια γραμμή κατάπαυσης του πυρός και επάνδρωσαν κοντινό παρατηρητήριο με περίπου 20 στρατιώτες. Κατά τον χρόνο σύνταξης της έκθεσης, η κατάσταση περιγραφόταν ως ήρεμη αλλά λεπτή.

Η Πύλα παραμένει μια από τις πιο ευαίσθητες περιοχές της Κύπρου, καθώς είναι μικτό χωριό εντός της νεκρής ζώνης, όπου συμβιώνουν Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι. Η παραμικρή αμφισβήτηση επί του εδάφους μπορεί να αποκτήσει πολιτική και στρατιωτική διάσταση.

Αυλώνα και γεωργικές δραστηριότητες

Σημείο τριβής καταγράφεται και στην περιοχή του χωριού Αυλώνα, όπου η γεωργική δραστηριότητα εντός της νεκρής ζώνης επανήλθε ως πρόβλημα. Η έκθεση αναφέρει ότι οι τουρκικές δυνάμεις προωθήθηκαν σε αρκετές περιπτώσεις στη νεκρή ζώνη για να διαμαρτυρηθούν για δύο Ελληνοκύπριους γεωργούς, υποστηρίζοντας ότι καλλιεργούσαν πολύ κοντά στη βόρεια γραμμή κατάπαυσης του πυρός.

Παράλληλα, οι τουρκικές δυνάμεις αμφισβήτησαν την οριοθέτηση της νεκρής ζώνης και παρενέβησαν όταν προσωπικό της ΟΥΝΦΙΚΥΠ ζήτησε από Τουρκοκύπριους γεωργούς να αποχωρήσουν από περιοχή που καλλιεργούσαν χωρίς άδεια.

Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ έχει καταρτίσει εσωτερικό σχέδιο δράσης για τις επαναλαμβανόμενες εντάσεις που σχετίζονται με γεωργικές δραστηριότητες, με στόχο και την αντιμετώπιση παραπληροφόρησης και λανθασμένων αντιλήψεων στην περιοχή.

Βαρώσια και περιορισμοί στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ

Στην έκθεση επανέρχεται και το ζήτημα των Βαρωσίων (περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου). Ο Γενικός Γραμματέας εκφράζει ανησυχία για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή και για την έλλειψη ανταπόκρισης στην έκκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας για αναστροφή των ενεργειών που έγιναν μετά τη μερική επαναλειτουργία της πόλης τον Οκτώβριο του 2020.

Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ καταγράφει ανακαινίσεις, οδικά έργα, αύξηση καμερών κλειστού κυκλώματος, εμπορικές υπερπτήσεις με drones, καθώς και την προσθήκη τεσσάρων προκατασκευασμένων τσιμεντένιων θέσεων βολής στο σύστημα τάφρου και αναχώματος που κατασκεύασαν οι τουρκικές δυνάμεις νότια του δομημένου τμήματος των Βαρωσίων.

Ο Γενικός Γραμματέας αποδοκιμάζει και τους περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στα Βαρώσια, στα Στροβίλια και αλλού, υπενθυμίζοντας ότι η εντολή της αποστολής δεν περιορίζεται μόνο στη νεκρή ζώνη, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρη την Κύπρο.

Θετική πολιτική κινητικότητα, αλλά δύσκολο πεδίο

Η έκθεση δεν αγνοεί τη θετική πολιτική κινητικότητα. Ο Γενικός Γραμματέας χαιρετίζει την πρόσφατη εμπλοκή των ηγετών στην πολιτική διαδικασία και σημειώνει ότι η συχνότητα των συναντήσεων κατά την περίοδο αναφοράς είναι ενθαρρυντική.

Ωστόσο, η πραγματικότητα επί του εδάφους παραμένει προβληματική. Η στρατιωτική δραστηριότητα, οι παραβιάσεις, οι κατασκευές, η εγκατάσταση συστημάτων επιτήρησης, οι εντάσεις στην Πύλα και οι πυροβολισμοί κοντά σε ειρηνευτές δείχνουν ότι η νεκρή ζώνη δεν είναι απλώς μια γραμμή στον χάρτη, αλλά ένας χώρος όπου η ένταση μπορεί να αναζωπυρωθεί από λάθος υπολογισμό, πρόκληση ή ακόμη και από μια εγκληματική ή ανεύθυνη ενέργεια πολιτών.

Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ, την ίδια ώρα, αντιμετωπίζει περιορισμούς πόρων, που επηρεάζουν και τη δυνατότητά της να πραγματοποιεί πλήρη εναέρια επιτήρηση.

Η έκθεση σημειώνει ότι τα ελικόπτερα παραμένουν κρίσιμα για την έγκαιρη ανίχνευση και επαλήθευση παραβιάσεων.

Το μήνυμα του ΟΗΕ είναι σαφές, πως χωρίς συνεργασία των δύο πλευρών, χωρίς σεβασμό στην ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και χωρίς πραγματική αποκλιμάκωση, η κατάσταση θα παραμείνει εύθραυστη και στην Κύπρο, η λέξη «εύθραυστη» δεν είναι περιγραφή, αλλά προειδοποίηση.