Ιράν: Κλυδωνίζεται το καθεστώς των Αγιατολάχ - Τι θα κρίνει την επόμενη ημέρα

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συνταράσσεται από μεγάλης κλίμακας διαδηλώσεις και ταραχές. Αντίθετα, ανάλογες καταστάσεις έχουν επαναληφθεί κάμποσες φορές τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Τελευταία φορά, που όλοι θυμόμαστε, ο ξεσηκωμός της νεολαίας και των γυναικών σε δεκάδες πόλεις στα τέλη του 2022 με αφορμή τον θάνατο της νεαρής Μαχσά Αμινί μετά την κακοποίησή της από τις ισλαμικές αρχές ασφαλείας.

Αυτή τη φορά όμως, στις διαδηλώσεις που ξέσπασαν στην εκπνοή του 2025 και εξελίχθηκαν σε ταραχές, υπάρχει ποιοτική διαφοροποίηση. Για πρώτη ίσως φορά στο ξέσπασμα του κύματος διαμαρτυρίας πρωταγωνίστησαν όχι οι νέοι, αλλά οι πιο μεγάλη στην ηλικία και δη οι μικροί και μικρομεσαίοι επαγγελματίες και καταστηματάρχες, μια κατά γενική ομολογία συντηρητική σχετικά κοινωνική ομάδα.

Μάθετε περισσότερα για την εξέλιξη των διαδηλώσεων στο Ιράν και όσα αφορούν το καθεστώς μέσα από τα podcasts του Newshub:

Η αιτία ήταν η εντεινόμενη οικονομική πίεση στα μεσαία και κατώτερα στρώματα της ιρανικής κοινωνίας, ως αποτέλεσμα των χρόνιων δυτικών κυρώσεων, αλλά και του πολέμου που διεξήγαγε ουσιαστικά η χώρα με το Ισραήλ το διάστημα 2023-2025. Ενός πολέμου που ξεκίνησε αρχικά δι’ αντιπροσώπων και κατέληξε να γίνει μια απευθείας σύγκρουση, με ανταλλαγή αεροπορικών και πυραυλικών βομβαρδισμών, που έληξαν με τα πλήγματα των ΗΠΑ εναντίον των εγκαταστάσεων του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. 

Για να φτάσουν όμως οι απομακρυσμένοι σύμμαχοι της Τεχεράνης, η Χαμάς στη Γάζα, η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι της Υεμένης και οι άλλες ένοπλες τζιχαντιστικές πολιτοφυλακές του Ιράκ και της Συρίας να αποκτήσουν την απαιτούμενη ισχύ να πλήττουν το Ισραήλ, το καθεστώς των μουλάδων είχε επί πολλά χρόνια επενδύσει πάρα πολλά χρήματα σε εξοπλισμό και εκπαίδευση αυτών των δυνάμεων, μέσα από την διαβόητη Quds Force των Φρουρών της Επανάστασης και τον λεγόμενο “Άξονα της Αντίστασης”.

Μάθετε περισσότερα για την ανάπτυξη της στρατηγικής του σιιτικού Ισλάμ κατά του Ισραήλ μέσα από τα podcasts του Newshub:

Τώρα, η οικονομία του Ιράν, κάτω από το σωρευτικό βάρος όλων αυτών καταρρέει και η κατάρρευσή της έφτασε αποφασιστικά στο επίπεδο της καθημερινής, της πραγματικής οικονομίας, με εκτόξευση του πληθωρισμού, βύθιση της αξίας του νομίσματος, εξαϋλωση της αγοραστικής αξίας και πολύ σοβαρά προβλήματα για το εμπόριο και τις επιχειρήσεις. Η κλιμακούμενη εξαθλίωση έβγαλε στον δρόμο τους “κυρ-Παντελήδες” του Ιράν, κάτι μάλλον χωρίς προηγούμενο.

Οι διαδηλώσεις κλιμακώθηκαν γρήγορα και έφτασαν στις περισσότερες σημαντικές πόλεις, ενώ αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη έκταση. Οι αρχές του θεοκρατικού καθεστώτος αντιμετώπισαν στην αρχή τις διαμαρτυρίες με σχετικά μετριοπαθή -για τα δεδομένα τους- καταστολή, προσπαθώντας να διατηρήσουν χαμηλά τους αριθμούς των θυμάτων και των συλλήψεων. Σύντομα όμως τα πράγματα εκτροχιάστηκαν. 

Ο πολιτικός χάρτης των διαδηλώσεων

Καθώς διανύουμε την 12η ημέρα από την έναρξη των διαδηλώσεων τα θύματα θεωρείται βέβαιο ότι έχουν ξεπεράσει τα 40, μολονότι οι αρχές παραδέχονται μικρότερο αριθμό, ενώ οι συλλήψεις ξεπερνούν τις χίλιες. Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει κατ’ επανάληψη απειλήσει το καθεστώς της Τεχεράνης με σκληρά πλήγματα σε περίπτωση που αποδεδειγμένα ασκηθεί σκληρή κατασταλτική και θανατηφόρα βία.

Η βασική ποιοτική διαφοροποίηση όμως αυτού του κύματος αμφισβήτησης κατά της Ισλαμικής Επανάστασης και της διακυβέρνησης των Αγιατολάχ δεν έχει μόνο κοινωνικό χαρακτήρα, ότι τώρα έχουν ξεσηκωθεί πρωτίστως μικροί και μικρομεσαίοι επαγγελματίες και έμποροι. Έχει και πολιτικό χαρακτήρα, καθώς για πρώτη φορά στους δρόμους της Τεχεράνης και των άλλων μεγάλων πόλεων γίνεται ανοιχτά επίδειξη των σημαιών του αυτοκρατορικού Ιράν και το πλήθος ζητά την πτώση του ισλαμικού καθεστώτος και ζητωκραυγάζει υπέρ της επιστροφής του Σάχη.

Ο ίδιος ο διάδοχος του θρόνου της Περσίας, ο γιος του τελευταίου Σάχη που ανέτρεψε η επανάσταση, ο Ρεζά Παχλαβί, που ζει μόνιμα στις ΗΠΑ, δήλωσε ότι είναι έτοιμος να αναλάβει την διακυβέρνηση της χώρας και να εγγυηθεί το πέρασμα σε μια δημοκρατική πολιτεία. Είναι σαφές ότι το κάλεσμά του βρίσκει σήμερα πολύ μεγαλύτερη απήχηση από ό,τι στο παρελθόν.

Καθώς, όπως φαίνεται τα τελευταία 24ωρα, η κατάσταση δεν εκτονώνεται και το καθεστώς αρχίζει να εμφανίζει σημάδια έντονης αμηχανίας μπροστά στο ογκούμενο κύμα αμφισβήτησης που έρχεται από ολοένα και ευρύτερη κοινωνική βάση, η κατάσταση εκτραχύνεται και η οσμή μιας αναταραχής με επαναστατικά χαρακτηριστικά κυριαρχεί. Ταυτόχρονα όμως είναι έκδηλη και η απουσία σοβαρής ηγεσίας και συνεκτικής πολιτικής πρότασης από όσους βρίσκονται στους δρόμους κατά των μουλάδων.

Τι θα κρίνει την έκβαση της αναταραχής

Η κατάσταση στο Ιράν βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, που δεν αποκλείεται να κρίνει την ιστορία της χώρας για πολλές δεκαετίες. Τρεις παράγοντες θα καθορίσουν την επιβίωση του σημερινού πολιτικού συστήματος και τις πιθανές διεξόδους από το πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό χάος που απειλεί τη χώρα:

α) η γρήγορη ωρίμανση του ως τώρα ασύντακτου κινήματος, μέσα από την επικοινωνία με εξωτερικούς παράγοντες και τη συνεννόηση με προσωπικότητες και πόλους ισχύος εντός του Ιράν. Στο πεδίο αυτό, το καθεστώς προχώρησε σε “μαύρο” στην επικοινωνία, καθώς ουσιαστικά “κατέβασε τους διακόπτες” στη λειτουργία των τηλεφωνικών και διαδικτυακών επικοινωνιών στην επικράτεια της χώρας, προκειμένου να απονευρώσει αυτές τις προσπάθειες πολιτικής συγκρότησης.

β) οι επιλογές των σκληροπυρηνικών του καθεστώτος, που ως τώρα τηρούν στάση σχετικής αναμονής και δεν οδηγούν τα πράγματα στα άκρα, επιλέγοντας να μην εκδηλωθεί ένα κύμα τυφλής καταστολής, που θα προκαλούσε ίσως εκατόμβη θυμάτων. Οι βραχίονες αυτού του συστήματος εξουσίας (και αυτό σημαίνει σημαντικοί παράγοντες του στρατού και των Φρουρών) κάποια στιγμή -εφόσον διατηρηθεί το σημερινό εξεγερτικό κλίμα- θα κινηθούν υπέρ της λήψης αποστάσεων από τη νομιμοφροσύνη στο καθεστώς ή θα στηρίξουν μια κίνηση κατάπνιξης του κινήματος με πολύ αίμα.

γ) η στάση των εξωτερικών παραγόντων και δη των Ηνωμένων Πολιτειών. Μια πιθανή επίθεση στο Ιράν έχει αυτή τη στιγμή απρόβλεπτες συνέπειες, καθώς μπορεί να επιταχύνει την κατάρρευση του καθεστώτος, μπορεί όμως και να το ενισχύσει, οδηγώντας στη συσπείρωση γύρω του σημαντικού κομματιού της κοινωνίας που τώρα είναι αμέτοχο.

Σε κάθε περίπτωση, με δεδομένη την ποσοτική και ποιοτική κλιμάκωση του κινήματος αμφισβήτησης του καθεστώτος, οι επόμενες ημέρες θα είναι καθοριστικές για το μέλλον της χώρας. Αυτές τις ώρες το Ιράν βαδίζει σε τεντωμένο σκοινί και όλα τα σενάρια είναι ανοικτά στο τραπέζι, από μια βαθύτερη ακόμα και σκληρότερη ισλαμιστική δικτατορία, μέχρι το πέρασμα της χώρας σε μια νέα εποχή, με αχαρτογράφητα ωστόσο πολιτικά και γεωπολιτικά νερά.