Ο Ερντογάν ετοιμάζεται να «πάει ταμείο»

Στα πάνω πατώματα του “Ακ Σαράι”, του “Λευκού Παλατιού” όπως ονομάζεται άτυπα για να θυμίζει Λευκό Οίκο το προεδρικό μέγαρο που έχτισε ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρέπει να τρίβουν τα χέρια τους από ικανοποίηση αυτές τις μέρες. Η στρατηγική της έμμεσης επιστροφής που εφάρμοσε εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο η Άγκυρα φαίνεται επιτέλους να είναι έτοιμη να αποφέρει καρπούς. Και μάλιστα καρπούς πολυπόθητους.

Από τον Νοέμβριο ήδη του 2024, όταν εξελέγη ο Ντόναλντ Τραμπ ως 47ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ερντογάν αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή μια στρατηγική επαναφοράς της Τουρκίας σε τροχιά προσέγγισης και επανασύνδεσης με το ΝΑΤΟ, δηλαδή με τις ΗΠΑ. Πρόκειται για μια σχέση που έχει ταλαιπωρηθεί αρκετά τα προηγούμενα χρόνια, λόγω επιλογών του ίδιου του Ερντογάν, της ανάπτυξης των σχέσεων με τη Ρωσία, της αγοράς των S-400, της ενεργοποίησης του νόμου CAATSA, της επαμφοτερίζουσας στάσης στον πόλεμο της Ουκρανίας και της εχθρότητας προς το Ισραήλ.

Μάθετε περισσότερα για τη στρατηγική της Τουρκίας μετά τον πόλεμο του Ιράν μέσα από τα podcast του Newshub

Η στρατηγική προσέγγισης ήταν εξαρχής σχεδιασμένη να αφορά ουσιαστικά ένα και μόνο πρόσωπο, τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ. Γνωρίζοντας καλά τον χαρακτήρα και την ιδιοσυγκρασία του Αμερικανού ομολόγου του, ο Ταγίπ Ερντογάν πόνταρε τα πάντα στην έλξη που ασκεί πάνω του το πρότυπο του strong man που ενσαρκώνει ο ίδιος. Την ίδια ώρα φρόντισε να παύσει κάθε επίθεση στην πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή, να μειώσει επιλεκτικά για μεγάλο διάστημα τους τόνους απέναντι στο Ισραήλ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, να μην οξύνει ιδιαίτερα τη ρητορική του απέναντι στην Ελλάδα, αλλά όχι και να αλλάξει οτιδήποτε σε σχέση με την πολιτική του στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο. 

Από τη στιγμή που ανέλαβε τα καθήκοντά του ο Τραμπ ο Ερντογάν φρόντισε να έχει όσο πιο συχνά γίνεται επαφή μαζί του, κυρίως τηλεφωνικά. Ο Τραμπ αντιλαμβανόμενος τον στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας σε μια ευρύτερη περιοχή με άξονα τη Συρία φρόντισε να διορίσει πρέσβη στην Άγκυρα τον Τομ Μπάρακ, ο οποίος ενστερνίζεται απόλυτα τα όνειρα Ερντογάν για την ανάδειξη της Τουρκίας σε τοποτηρητή των ΗΠΑ σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Οι συχνές επαφές μεταξύ Λευκού Οίκου και Ακ Σαράι και η προσεκτικά και υπομονετικά σκηνοθετημένη στάση του Ερντογάν να υποδύεται ότι βοηθά παρασκηνιακά τον Τραμπ στις κινήσεις του στη Μέση Ανατολή διατήρησαν το θετικό κλίμα και έπεισαν τον Τραμπ ότι ο Τούρκος πρόεδρος είναι πολύτιμος συνεργάτης, πρακτικά αναντικατάστατος, καθώς ανήκει στο ΝΑΤΟ, ταυτόχρονα έχει εξέχουσα θέση στον μουσουλμανικό κόσμο και επιρροή στις απρόβλεπτες συνιστώσες της περιοχής, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, αλλά ταυτόχρονα είναι και έτοιμος να ενεργήσει ο ίδιος με τρόπους απρόβλεπτους και δυναμικούς.

Ο πρόεδρος Τραμπ δεν είναι βέβαια ανεξέλεγκτος στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής, όσο κι αν ενίοτε έχουμε τέτοια εντύπωση. Περιορίζεται από την κλασική διπλαωματία και το βαθύ αμερικανικό σύστημα διεθνούς πολιτικής που εκπροσωπείται από το State Department και προσωπικά από τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Παράλληλα, ο πρόεδρος ελέγχεται και από το Κογκρέσο, όπου η Τουρκία αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη από ουκ ολίγους.

Ως εκ τούτου, παρά την επιτυχία και την εμπέδωση της συνολικής προσέγγισης, από πρακτικής απόψεως ο Τούρκος πρόεδρος μέχρι τώρα δεν έχει αποκομίσει τίποτα απολύτως από την Ουάσιγκτον, πλην επαινετικών λόγων και παραινέσεων για αποκοπή από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Τώρα όμως φτάνουμε στην -κατά Ερντογάν- ωρίμανση της διαδικασίας αυτής. Τώρα, με τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία στις 7 και 8 Ιουλίου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ετοιμάζεται να “πάει ταμείο”, να δρέψει τους καρπούς όλης αυτής της περίτεχνης άσκησης αυτοσυγκράτησης και προσωπικής σαγήνης προς τον Τραμπ.

Τα σημάδια δέιχνουν ότι δικαιολογημένα αισιοδοξεί και περιμένει. Ο Αμερικανός ομόλογός του δεν χάνει ευκαιρία να εξαίρει το κύρος και την επιρροή του Ερντογάν, να τον κολακεύει όπως κάνει με πολύ λίγους ηγέτες παγκοσμίως, αλλά πλέον και να δίνει υποσχέσεις. Αναφερόμενος σε διάφορες δηλώσεις του στην επερχόμενη σύνοδο, ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε από το ότι θα πάει μόνο και μόνο για το χατίρι του Ερντογάν, για να φτάσει στην προαναγγελία ανακοινώσεων ευμενών για εξελίξεις πολυαναμενόμενες από την Άγκυρα. Άφησε ευθέως να εννοηθεί ότι εννοεί ζητήματα εξοπλιστικά, χωρίς όμως να ξεκαθαρίσει αν αναφέρεται στους κινητήρες που αποζητούν οι Τούρκοι για τον εξοπλισμό των μαχητικών 5ης γενιάς ΚΑΑΝ ή για τα στοιχειωμένα F-35 που έχασε ο Ερντογάν όταν προμηθεύτηκε ρωσικούς πυραύλους -τους οποίους έχει ακόμα ασφαλώς.

Η θέση της Τουρκίας έχει ωφεληθεί σημαντικά από την όλη εξέλιξη με τον πόλεμο κατά του Ιράν. Ο ρόλος που φαίνεται ότι έπαιξε ο ίδιος ο Ερντογάν προσωπικά, συμβουλεύοντας αφανώς τον Τραμπ πίσω από την πλάτη του Νετανιάχου, και η ψυχρότητα μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ ευνοούν απόλυτα την προβολή των τουρκικών θέσεων και αιτημάτων. 

Το αν και τι τελικά εξοπλιστικά πεσκέσια θα κουβαλήσει στο καλάθι του ο Ντόναλντ Τραμπ φτάνοντας στην Τουρκία μένει να το δούμε. Προς το παρόν τίποτα δεν είναι σαφές και συγκεκριμένο, τα λόγια είναι πάντα πιο εύκολα από τις πράξεις. Το βέβαιο είναι ότι σήμερα η θέση της Τουρκίας σε περιφερειακό επίπεδο είναι σαφώς αναβαθμισμένη σε σχέση με ενάμιση ή δύο χρόνια πριν. Και αυτό μπορεί να πιστωθεί εξ ολοκλήρου στην προσωπική επιρροή του Ταγίπ Ερντογάν στον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και την επιτυχία της στρατηγικής του που αν μη τι άλλο είχε “διαβάσει” τον Αμερικανό πρόεδρο αρκετά αποτελεσματικά.