Ο πόλεμος στο Ιράν έχει εξελιχθεί σε «μάχη διοδίων» – Οι κίνδυνοι

Ο πόλεμος στο Ιράν μπορεί να ξεκίνησε ως εκστρατεία για τον περιορισμό των πυρηνικών του Ιράν και την αποδυνάμωση των τρομοκρατικών δικτύων, αλλά πλέον έχει  μετατραπεί σε διαμάχη για τον έλεγχο μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς του κόσμου.

Εάν η σύγκρουση αφήσει το Ορμούζ υπό τον μόνιμο έλεγχο του Ιράν – ή των Ηνωμένων Πολιτειών – αυτό θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους της ελεύθερης διέλευσης διά θαλάσσης, μια συνθήκη που αποτελεί τη βάση του παγκόσμιου εμπορίου εδώ και αιώνες.

«Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο και να καταστήσει το διεθνές θαλάσσιο εμπόριο πολύ πιο ακριβό, ένα κόστος που τελικά θα μετακυλιστεί στους τελικούς καταναλωτές», δήλωσε στο CNN ο Rystad Energy, ανώτερος αναλυτής της εταιρείας συμβούλων Rystad Energy.

Το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν

Μετά την έναρξη των επιθέσεων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν προχώρησε σχεδόν αμέσως σε αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, προκαλώντας τη μεγαλύτερη κρίση εφοδιασμού πετρελαίου στην ιστορία. Εκτοτε η Τεχεράνη αγωνίζεται σκληρά για να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών ως νέο μέσο πίεσης επί της παγκόσμιας οικονομίας.

Τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν από τα Στενά πρέπει είτε να συνεργαστούν με τη νεοσύστατη Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA) του Ιράν, κάτι που μπορεί να συνεπάγεται υψηλά τέλη, είτε να διακινδυνεύσουν να δεχθούν πυρά από τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν, το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης.

Αν και τα τέλη ανεστάλησαν προσωρινά όταν το Ιράν υπέγραψε ένα Μνημόνιο Συνεργασίας (MOU) διάρκειας 60 ημερών με τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 18 Ιουνίου, ο έλεγχος του Ιράν επί των διελεύσεων μέσω της PGSA δεν έχει σταματήσει. Αντιθέτως, το Ιράν εκμεταλλεύτηκε μια συγκεκριμένη ρήτρα του Μνημονίου Συνεργασίας, η οποία καλεί την Τεχεράνη να «λάβει μέτρα… για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων», προκειμένου να νομιμοποιήσει και να εδραιώσει τον έλεγχό του επί του Ορμούζ. Το Ιράν ισχυρίστηκε την Τρίτη ότι περισσότερα από 200 μη ιρανικά πλοία συντονίστηκαν με την PGSA τις τρεις πρώτες εβδομάδες μετά την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας.

Η κυβέρνηση Trump, εν τω μεταξύ, θεωρούσε ότι η ρήτρα σήμαινε ότι τα πλοία θα ήταν ελεύθερα να διέρχονται από τα Στενά χωρίς περιορισμούς κατά τη διάρκεια της περιόδου των 60 ημερών. Οι διελεύσεις σίγουρα αυξήθηκαν, με περίπου 70 πλοία την ημέρα να διέρχονται από το στενό κατά την περίοδο αιχμής μετά τη σύναψη του Μνημονίου Συνεργασίας, αριθμός που αντιστοιχούσε περίπου στο μισό του αριθμού που διέρχονταν σε οποιαδήποτε δεδομένη ημέρα πριν από τον πόλεμο. Ωστόσο, η αναζωπύρωση των εντάσεων έχει περιορίσει τις διελεύσεις στο ελάχιστο – λίγο πάνω από δέκα την Κυριακή.

Ο Πρόεδρος Donald Trump ακολούθησε για λίγο το παράδειγμα του Ιράν, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέβαλαν στα εμπορικά πλοία που διέρχονταν από το Ορμούζ τέλος 20% για τις προσπάθειες των ΗΠΑ να προστατεύσουν τη θαλάσσια οδό – μια απειλή από την οποία υπαναχώρησε λιγότερο από 24 ώρες αφότου την δημοσίευσε στα κοινωνικά δίκτυα. Αυτό θα ισοδυναμούσε με περίπου 27 εκατομμύρια δολάρια ανά ταξίδι για ένα πολύ μεγάλο πετρελαιοφόρο, σύμφωνα με την ένωση ναυτιλιακών εταιρειών BIMCO.

Παρά το παράλογο ύψος του τέλους, η απειλή του Αμερικανού προέδρου νομιμοποίησε τις ενέργειες του Ιράν – κάτι που το καθεστώς έσπευσε να επισημάνει, με σαρκασμό, στα κοινωνικά δίκτυα.

Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει δηλώσει ότι το ποσοστό που ζητά ο Trump είναι υπερβολικά υψηλό. «Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό», έγραψε ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Abbas Araghchi  στο X τη Δευτέρα. «Θα είμαστε δίκαιοι», πρόσθεσε.

Το πρόβλημα με τα διόδια

Το κόστος από μια πιθανή επιβολή διοδίων αποτελεί πηγή ανησυχίας, αλλά όχι την κύρια. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν χρέωνε στα πετρελαιοφόρα 1 έως 2 δολάρια ανά βαρέλι επί του πλοίου, εισπράττοντας περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC).

Ωστόσο, ακόμη και αν οι ναυτιλιακές εταιρείες ήταν πρόθυμες να πληρώσουν, οι ασφαλιστές θα αρνούνταν να παρέχουν κάλυψη σε πλοία που πραγματοποιούν πληρωμές σε οντότητες που υπόκεινται σε κυρώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται αρκετοί βασικοί ιρανικοί φορείς.

«Αν τα διόδια ενέχουν κίνδυνο κυρώσεων, οι ασφαλιστές θα μπορούσαν απλά να σταματήσουν να παρέχουν κάλυψη», δήλωσε ο Nigel Green, διευθύνων σύμβουλος του κολοσσού χρηματοοικονομικών συμβουλών deVere Group.

Ακόμη και αν μια τρίτη χώρα, όπως το Ομάν, εισέπραττε τα τέλη, τα διόδια θα συνιστούσαν πιθανότατα παραβίαση του διεθνούς ναυτικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), επιτρέποντας στις ασφαλιστικές εταιρείες να απορρίψουν τα ταξίδια ή να καταγγείλουν την ασφαλιστική κάλυψη.

Υπάρχει επίσης μια ευρύτερη ανησυχία: ότι η εμπορευματοποίηση του Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για άλλα παγκόσμια στρατηγικά σημεία, ενθαρρύνοντας χώρες όπως η Ινδονησία, η Σιγκαπούρη, η Κίνα, η Ταϊβάν και το Ηνωμένο Βασίλειο να χρησιμοποιήσουν τη γεωγραφική τους θέση ως όπλο.

Σε 10 σημαντικά παγκόσμια στρατηγικά σημεία, συμπεριλαμβανομένων του Ορμούζ, του Γιβραλτάρ, της Ταϊβάν, του Ντόβερ και της Μαλάκκα, τα πιθανά ετήσια έσοδα από τη διέλευση θα ξεπερνούσαν τα 136 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αποτελώντας μια τεράστια «αξιοποιήσιμη» ευκαιρία για κρατικά έσοδα, σύμφωνα με εκτίμηση  αναλυτών της Rystad Energy.

«Ένας κόσμος όπου τα στρατηγικά σημεία ελέγχου αξιοποιούνται οικονομικά είναι πιθανό να προκαλεί μεγαλύτερο πληθωρισμό, να είναι πιο κατακερματισμένος και πιο στρατιωτικοποιημένος», ανέφεραν.

CNN