Ο πόλεμος στο Ιράν και η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δοκιμάζουν τις αντοχές του ΝΑΤΟ

Ανησυχία και προβληματισμός καταγράφονται στους κόλπους της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας με αφορμή τον πόλεμο στο Ιράν που μαίνεται εδώ και δύο μήνες και τους όρους του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ζητεί βοήθεια από τους συμμάχους για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ δεν ισχύει στην πραγματικότητα στην περίπτωση του Ιράν, ενός πολέμου που λαμβάνει χώρα μακριά από το έδαφος της συμμαχίας.

Ωστόσο, θα μπορούσε να σημάνει την αντίστροφη μέτρηση για την πιο ισχυρή και σημαντική συμμαχία των τελευταίων οκτώ δεκαετιών, όπως αναφέρει ο ιστότοπος Axios.

Το «αγκάθι» των Στενών του Ορμούζ και οι εκατέρωθεν αντιδράσεις

Ο Τραμπ και η ομάδα του έχουν εκφράσει την οργή τους εναντίον αρκετών συμμάχων του ΝΑΤΟ, επειδή αρνήθηκαν να παράσχουν στις ΗΠΑ υλικοτεχνική βοήθεια ή πρόσβαση στον εναέριο χώρο ή στις στρατιωτικές βάσεις τους, προκειμένου να πραγματοποιηθούν επιθέσεις κατά του Ιράν.

Τους αποκάλεσε «δειλούς» επειδή αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Μάλιστα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα πρέπει πλέον «να επανεξετάσει την αξία του ΝΑΤΟ». Ο Τραμπ δήλωσε ότι ενδέχεται να αποσυρθεί εντελώς.

Από την πλευρά τους, οι σύμμαχοι έχουν επισημάνει ότι ο Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο χωρίς τη συμβολή τους και χωρίς κανένα διεθνές νομικό πλαίσιο — και προκάλεσε την κρίση στο Ορμούζ, την οποία τώρα απαιτεί από αυτούς να επιλύσουν.

Το προηγούμενο της Γροιλανδίας

Όλα αυτά συμβαίνουν μήνες αφότου ο Τραμπ απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία, ένα έδαφος της σύμμαχης Δανίας, και να επιβάλει δασμούς σε οποιονδήποτε άλλο σύμμαχο που θα του έβαζε εμπόδια.

Αυτή ήταν μία από τις πολλές κρίσεις που έθεσαν όλο και περισσότερο σε κίνδυνο την ύπαρξη του ΝΑΤΟ, οι οποίες ξέσπασαν και στη συνέχεια ηρέμησαν κατά τη διάρκεια των δύο θητειών του Τραμπ.

Μέχρι τώρα, οι σύμμαχοι κατάφεραν να «τα βγάλουν πέρα», εν μέρει καλλιεργώντας προσωπικές σχέσεις με τον Τραμπ και μέσω διαφόρων συμβιβασμών, όπως η συμφωνία να αγοράσουν αμερικανικά όπλα για την Ουκρανία όταν ο Τραμπ αρνήθηκε να τα παράσχει, σημειώνει ο Τόμας Ράιτ του Brookings Institution.

Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε θα προσπαθήσει σίγουρα να επιδιορθώσει τις σχέσεις σχετικά με το Ιράν όταν επισκεφθεί την Ουάσινγκτον την επόμενη εβδομάδα.

«Καμπανάκι» και σκεπτικισμός για τους Ευρωπαίους

Συνολικά, η Γροιλανδία και τώρα το Ιράν έχουν αναγκάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να αντιμετωπίσουν την ανάγκη για μια αρχιτεκτονική ασφάλειας που θα μπορούσε να σταθεί στα πόδια της χωρίς τον αμερικανικό πυλώνα.

Ωστόσο, ακόμη και αν τηρήσουν τις πρόσφατα αναθεωρημένες δεσμεύσεις τους για αύξηση των αμυντικών δαπανών, θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να καταστούν ικανοί να «υπερασπιστούν και, ως εκ τούτου, να αποτρέψουν τη Ρωσία», και ίσως μια δεκαετία για να αντικαταστήσουν πλήρως τις ΗΠΑ, λέει ο Ίβο Ντάλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

Υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ παραμένει επιχειρησιακό και είναι έτοιμο να ανταποκριθεί σε οποιεσδήποτε επείγουσες απειλές, όπως μια εισβολή με drones.

«Το μεγάλο ερώτημα είναι, ας πούμε ότι υπάρχει μια πραγματική ένοπλη επίθεση εναντίον του ΝΑΤΟ. Θα υπήρχε πολιτική απόφαση [από τον Τραμπ] να συνδράμει αυτόν τον σύμμαχο;», αναρωτιέται ο Ντάλντερ.

Ο Τραμπ έχει δώσει άφθονους λόγους στο παρελθόν, και μάλιστα μόλις αυτή την εβδομάδα, να υποψιαζόμαστε ότι η απάντηση μπορεί να είναι αρνητική.

Για τους συμμάχους που μοιράζονται σύνορα με μια επεκτατική Ρωσία, αυτή είναι μια πολύ ανησυχητική προοπτική.

Ο παράγοντας της Ρωσίας

Ο πόλεμος στο Ιράν διαμορφώνεται ως στρατηγική ευκαιρία για τη Μόσχα, ενισχύοντας τα έσοδα από το πετρέλαιο και αποσπώντας την προσοχή της Δύσης — ενώ ταυτόχρονα ασκεί πίεση στο ΝΑΤΟ.

Ρώσοι αξιωματούχοι και κρατικά μέσα ενημέρωσης απολαμβάνουν ανοιχτά τις επιθέσεις του Τραμπ κατά της Συμμαχίας, παρουσιάζοντάς τες ως επιβεβαίωση της αδυναμίας και της αυτοκαταστροφής της Ευρώπης.

Η ραγδαία άνοδος των τιμών του πετρελαίου — σε συνδυασμό με την «προσωρινή» χαλάρωση των κυρώσεων από τον Τραμπ — διοχετεύει δισεκατομμύρια στο πολεμικό ταμείο της Ρωσίας, ενώ παράλληλα αναδεικνύει το βάθος της ενεργειακής ευπάθειας της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τους Financial Times, ο εξοργισμένος Τραμπ φέρεται να απείλησε να σταματήσει την πώληση όπλων στην Ουκρανία μέσω του ΝΑΤΟ, εάν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι αρνηθούν να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Ενώ ο Τραμπ απειλεί για άλλη μια φορά με αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, ένας νόμος του 2023, τον οποίο συνυπέγραψε ο Ρούμπιο, ορίζει ότι κανένας πρόεδρος δεν μπορεί να αποσυρθεί χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Ωστόσο, τα δικαστήρια θα μπορούσαν κάλλιστα να ταχθούν υπέρ του Τραμπ αν αποφάσιζε να το δοκιμάσει, λέει ο Ντάλντερ.

Παρ’ όλα αυτά, χωρίς την αδιάλλακτη δέσμευση των ΗΠΑ στην ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του Άρθρου 5, το ΝΑΤΟ έχει ήδη υπονομευθεί σημαντικά.

Όταν ρωτήθηκε αυτή την εβδομάδα ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ αν οι ΗΠΑ εξακολουθούν να τηρούν το Άρθρο 5, παρέπεμψε στον Τραμπ, αλλά πρόσθεσε: «Δεν έχεις και πολύ συμμαχία αν υπάρχουν χώρες που δεν είναι διατεθειμένες να σταθούν στο πλευρό σου».