Ο πόλεμος των drones: Το νέο εγχειρίδιο του ΓΕΣ

Στην εποχή των drones, το πεδίο μάχης έχει αλλάξει χαρακτηριστικά. Κάθε κίνηση και κάθε συγκέντρωση προσωπικού ή μέσων μπορεί να αποκαλυφθεί από πάνω, χαμηλά και αθόρυβα, με κόστος που επιτρέπει στον αντίπαλο να επαναλαμβάνει την προσπάθεια ξανά και ξανά.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον το ΓΕΣ προχώρησε για πρώτη φορά στην έκδοση Εγχειριδίου Εκστρατείας ειδικά για την τακτική αξιοποίηση πολυκοπτέρων και τους τρόπους αντιμετώπισής τους. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν απευθύνεται μόνο σε χειριστές αλλά καλύπτει το σύνολο των τακτικών κλιμακίων, από το επίπεδο Μονάδας και Λόχου έως Διμοιρία, Ομάδα και μεμονωμένο μαχητή, επιχειρώντας να μεταφέρει κοινές διαδικασίες και κοινή «γλώσσα» δράσης εκεί που μετρά περισσότερο δηλαδή στο χαμηλότερο επίπεδο μάχης.

Η επιλογή αυτή δεν είναι θεωρητική. Το Επιτελείο παρουσιάζει το εγχειρίδιο ως ολοκληρωμένο επιχειρησιακό εργαλείο, με επικαιροποιημένες τακτικές, ρεαλιστικά εκπαιδευτικά σενάρια, οδηγίες ατομικής προστασίας και διαδικασίες εξουδετέρωσης εχθρικών πολυκοπτέρων. Δηλαδή, μια προσπάθεια να περάσει η γνώση από το επιτελικό επίπεδο στο πεδίο, σε μορφή που να εφαρμόζεται χωρίς καθυστέρηση.

Από αισθητήρας  σε όπλο φθοράς: το ουκρανικό μάθημα πίσω από τις γραμμές
Η εικόνα που οδήγησε στη σύνταξη ενός τέτοιου εγχειριδίου έχει ως «σφραγίδα» την Ουκρανία. Τα drones εκεί δεν έμειναν σε ρόλο επιτήρησης. Έγιναν το μέσο που συμπιέζει τον χρόνο από τον εντοπισμό στην προσβολή και μετατρέπει το τακτικό επίπεδο σε συνεχή μάχη φθοράς, όπου ακόμη και μικρές ομάδες αποκτούν δυνατότητα άμεσης στοχοποίησης και πλήγματος. Μελέτες που αποτυπώνουν τα lessons learned από την Ουκρανία και περιγράφουν ακριβώς αυτή την αλλαγή. Οι κύκλοι στοχοποίησης και πυρών γίνονται ταχύτεροι, επειδή η εικόνα και η διόρθωση πυρών είναι πλέον πάνω από κάθε Μονάδα σχεδόν συνεχώς.

Σε αυτό το πλαίσιο, η νέα απειλή ονομάζεται FPV. Χαμηλού κόστους, μεγάλης διαθεσιμότητας, με χειριστή που διαθέτει άμεση εικόνα και μπορεί να μετατρέψει ένα εμπορικού τύπου πολυκόπτερο σε όπλο ακριβείας στο τελευταίο χιλιόμετρο. Γι’ αυτό και το εγχειρίδιο δίνει βάρος όχι μόνο στο πώς εκτελούνται αποστολές επιτήρησης ή συλλογής πληροφοριών, αλλά και στο πώς μια μονάδα λειτουργεί όταν ο ουρανός είναι κορεσμένος από UAV. Τα κύρια χαρακτηριστικά πλέον συνοψίζονται σε διασπορά, πειθαρχία κίνησης, μείωση χρόνου έκθεσης, διαδικασίες άμεσης αντίδρασης.

Drone και anti-drone ως ενιαίο πακέτο εκπαίδευσης
Η ίδια πλατφόρμα που σήμερα χρησιμοποιείται για αναγνώριση και διόρθωση πυρών, αύριο μπορεί να εμφανιστεί ως εχθρικό μέσο πάνω από τις θέσεις κάθε Ομάδας ή μέσου. Το εγχειρίδιο του ΓΕΣ ενσωματώνει τη λογική ότι η εκπαίδευση στο drone πρέπει να συνυπάρχει με την εκπαίδευση στην αντιμετώπισή του. Και αυτό έχει σημασία διότι το anti-drone δεν είναι μόνο ζήτημα συστημάτων αλλά καθημερινή τακτική συμπεριφορά.

Διεθνείς αναλύσεις για την εξέλιξη της απειλής UAS, με βάση την εμπειρία από τον πόλεμο στην Ουκρανία, επισημαίνουν ότι οι λύσεις δεν μπορούν να είναι μονοσήμαντες καθώς απαιτείται συνδυασμός αισθητήρων, ηλεκτρονικού πολέμου, διαδικασιών και – όπου χρειάζεται – κινητικής εμπλοκής. Με άλλα λόγια, το αντι-UAV δεν είναι απλά πένα σύστημα αλλά μια αλυσίδα μέτρων που ξεκινά από τον μαχητή και φτάνει στα μέσα.

Τα σχολεία χειριστών: εκπαίδευση με ρυθμό επιχειρήσεων
Στο Κέντρο Εκπαίδευσης Αεροπορίας Στρατού λειτουργεί σχολείο εκπαίδευσης χειριστών μικρών UAV και πολυκοπτέρων, με έμφαση στα συστήματα κατηγορίας quadcopter που αξιοποιούνται κυρίως για παρατήρηση και επιτήρηση σε μικρές αποστάσεις. Παράλληλα, έχει ενεργοποιηθεί και κινητή ομάδα εκπαίδευσης, η οποία μεταβαίνει σε σχηματισμούς και εκπαιδεύει προσωπικό επιτόπου, στις έδρες τους, ώστε η γνώση να περνά γρήγορα εκεί όπου υπάρχουν άμεσες επιχειρησιακές ανάγκες.

Το συγκεκριμένο μοντέλο δείχνει τη μετατόπιση από την εκπαίδευση συγκεντρωτικά σε ένα σημείο, προς την εκπαίδευση μέσα στις πραγματικές συνθήκες της Μονάδας που θα κληθεί να επιχειρήσει. Στον πόλεμο των drones το ζητούμενο δεν είναι να υπάρχουν λίγοι καλοί χειριστές, αλλά να αποκτήσει το σύνολο των κλιμακίων ικανότητα σε κλίμακα, με κοινές διαδικασίες, κοινή ορολογία και πρακτικές που αντέχουν σε πίεση και κόπωση. Στην παρούσα φάση το σκέλος αυτό αφορά στελέχη και όχι οπλίτες θητείας, κάτι που δείχνει ότι το Επιτελείο ξεκινά από τον σταθερό πυρήνα προσωπικού, με στόχο να δημιουργήσει ασφαλή βάση εμπειρίας.

Ειδικότητα χειριστή drone: από συμπληρωματικός ρόλος σε οργανικό όπλο Μονάδας
Το επόμενο βήμα, όπως προκύπτει από τον σχεδιασμό, είναι η διαμόρφωση δομημένης ειδικότητας χειριστή drone, με σχολείο μεγαλύτερης διάρκειας, σαφή αντικείμενα και διακριτό επιχειρησιακό προσανατολισμό για Ειδικές Δυνάμεις και Πεζικό. Η λογική είναι απλή: ο χειριστής δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λύση ανάγκης ή ως πρόσθετο καθήκον που ανατίθεται περιστασιακά. Χρειάζεται τυποποίηση, αξιολόγηση, επανάληψη και πιστοποίηση, ώστε κάθε μονάδα να γνωρίζει τι ακριβώς μπορεί να ζητήσει από το προσωπικό της και με ποια διαδικασία.

Στο πλαίσιο αυτό αναφέρεται ότι το θεωρητικό σκέλος συνδέεται με το ΚΕΤΑΚ, ενώ το πρακτικό σκέλος θα δέσει με την εμπειρία και τις απαιτήσεις των Ειδικών Δυνάμεων, ώστε η τεχνολογία να μεταφράζεται σε τακτική εφαρμογή και όχι σε απλή δεξιότητα πτήσης. Το κέρδος δεν είναι μόνο η χειριστική επάρκεια, αλλά η ένταξη του drone στο σχέδιο μάχης, από την αναγνώριση και τη στοχοποίηση έως τη διόρθωση πυρών, τη συλλογή πληροφορίας και την υποστήριξη ελιγμών.

Το νέο πεδίο FPV και περιφερόμενων πυρομαχικών: χειριστές φονικής ισχύος
Παράλληλα έχει αναδειχθεί ένα ξεχωριστό, πιο επιθετικό πεδίο: τα FPV και τα drones καμικάζι, δηλαδή η μετάβαση από την εικόνα στη φονική ισχύ. Η κατεύθυνση αυτή δεν αντιμετωπίζεται ως πειραματική. Υπάρχει κίνηση προς σχολείο χειριστών drones καμικάζι με στόχο τη δημιουργία εξειδικευμένων χειριστών που αξιοποιούν τα συστήματα ως φορείς ακριβείας στο τελευταίο τμήμα της διαδρομής, εκεί όπου ο χρόνος αντίδρασης μετριέται σε δευτερόλεπτα.

Η συνεργασία με τη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου αποτυπώνει το επιχειρησιακό βάρος του αντικειμένου. Η εκπαίδευση σε αυτή την κατηγορία δεν εξαντλείται στην πτήση. Περιλαμβάνει τακτική αξιοποίηση, διαδικασίες επιβίωσης σε παρεμβολές, συντήρηση και γρήγορη αποκατάσταση, καθώς και εκπαίδευση αντίληψης απειλής, ώστε ο χειριστής να καταλαβαίνει το αντίπαλο μοντέλο δράσης και να μπορεί να λειτουργεί σε περιβάλλον όπου τα drones κινούνται και από τις δύο πλευρές.

Από την εκπαίδευση στην παραγωγή: κλίμακα, αναπλήρωση, αντοχή
Η μετάβαση δεν περιορίζεται στο εκπαιδευτικό σκέλος. Η εικόνα που δόθηκε με την επίσκεψη του ΥΕΘΑ στο 306, το οποίο παρουσιάστηκε ως κόμβος παραγωγής drones κατηγορίας Ι και FPV, δείχνει προσπάθεια να χτιστεί και η διάσταση της κλίμακας. Παραγωγή, δυνατότητα ταχείας αναπλήρωσης και υποστήριξης μεγάλων μονάδων στο πεδίο δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά μέρος της επιχειρησιακής λογικής. Όταν το drone είναι αναλώσιμο μέσο, η ικανότητα να το αντικαθιστάς γρήγορα είναι συντελεστής ισχύος, όπως ακριβώς η διαθεσιμότητα πυρομαχικών.

Την ίδια ώρα, το ΚΕΤΑΚ εμφανίζεται ως κόμβος που τρέχει δράσεις στον χώρο των μη επανδρωμένων, τόσο στην κατεύθυνση περιφερόμενων πυρομαχικών όσο και σε anti-drone εφαρμογές. Αυτό συνδέεται με την εικόνα ενός πιο θεσμικού ρόλου, όπου το Κέντρο μπορεί να υποστηρίζει το θεωρητικό σκέλος νέων σχολείων και ειδικοτήτων, αλλά και να λειτουργεί ως σημείο συγκέντρωσης εμπειρίας, αξιολόγησης και επικαιροποίησης διαδικασιών.

Anti drone: αλυσίδα αντίδρασης που κρίνεται σε δευτερόλεπτα
Το εγχειρίδιο του ΓΕΣ επιχειρεί να ευθυγραμμίσει την καθημερινή τακτική με μια επιχειρησιακή πραγματικότητα: απέναντι στα drones, ο χρόνος αντίδρασης είναι ελάχιστος. Αν το κλιμάκιο δεν έχει τυποποιημένα βήματα για έγκαιρο εντοπισμό, κάλυψη, διασπορά, αλλαγή θέσης και ενεργή αντιμετώπιση, τότε ο αντίπαλος επιβάλλει ρυθμό, αναγκάζει σε στατικότητα και μετατρέπει κάθε καθυστέρηση σε απώλεια.

Γι’ αυτό το anti-drone δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε συστήματα. Απαιτεί εκπαίδευση αναγνώρισης απειλής, πειθαρχία εκπομπών, τακτικές παραπλάνησης, αξιοποίηση παρεμβολών όπου υπάρχουν και συγκεκριμένες κινήσεις που μειώνουν την πιθανότητα στοχοποίησης. Το κρίσιμο είναι η αλυσίδα να λειτουργεί από τον μεμονωμένο μαχητή έως το επίπεδο μονάδας, με διαδικασίες που εφαρμόζονται αυτόματα, χωρίς δεύτερη σκέψη.

Το πραγματικό στοίχημα: να γίνει οργανική, καθημερινή ικανότητα
Η έκδοση ενός εγχειριδίου δεν αρκεί από μόνη της. Δημιουργεί όμως το απαραίτητο κοινό πλαίσιο. Όταν όλα τα κλιμάκια εκπαιδεύονται στα ίδια σενάρια, μιλούν την ίδια γλώσσα και εφαρμόζουν τις ίδιες διαδικασίες, τότε η προσαρμογή παύει να είναι αποσπασματική και γίνεται οργανωμένη. Αυτό είναι που ζητά ο σύγχρονος πόλεμος: ταχύτητα, επανάληψη, τυποποίηση, προσαρμογή.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα σχολεία χειριστών και η διαμόρφωση ειδικότητας είναι καθοριστικά. Ο χειριστής drone δεν είναι απλώς ένας στρατιώτης που έμαθε να χειρίζεται drone. Είναι ρόλος που συνδέεται με συλλογή πληροφορίας, στοχοποίηση, υποστήριξη πυρών, επιτήρηση, αλλά και με κατανόηση του anti drone περιβάλλοντος. Με σχολείο στην Αεροπορία Στρατού, κινητές ομάδες εκπαίδευσης, σχεδιασμό ειδικότητας και την ανάπτυξη σχολείου FPV και drones καμικάζι με συμμετοχή της Διοίκησης Ειδικού Πολέμου, η εικόνα δείχνει να αποκτά δομή και συνέχεια.

onalert.gr