Πώς η Θέουτα έγινε ισπανική πόλη στην Αφρική, πάνω από 60.000 παράνομους μετανάστες εισέβαλλαν μέσα σε μια μέρα

Η Θέουτα βρίσκεται στη βόρεια ακτή της Αφρικής, απέναντι από το Γιβραλτάρ και σε απόσταση περίπου 20 χιλιομέτρων από τις ακτές της Ιβηρικής Χερσονήσου. Συνορεύει αποκλειστικά με το Μαρόκο, αλλά αποτελεί αυτόνομη πόλη της Ισπανίας και, κατά συνέπεια, εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αφρική. Σήμερα για ακόμη μία φορά μέσα στα τελευταία χρόνια, αυτή η μικρή, σχεδόν παράταιρη ισπανική γη στην αφρικανική ήπειρο, γίνεται ξανά το επίκεντρο του ενδιαφέροντος λόγω των μαζικών μεταναστευτικών ροών.

Η σημερινή της θέση δεν προέκυψε από τη νεότερη ισπανική αποικιοκρατία στο Μαρόκο, αλλά από μια αλληλουχία κατακτήσεων, δυναστικών ενώσεων και συνθηκών που ξεκινά περισσότερο από έξι αιώνες πριν.

H Θέουτα αντιμέτωπη με σχεδόν 50.000 μετανάστες σε μια ημέρα

Αντιμέτωπη με μια κρίση με ενδεχομένως απρόβλεπτες επιπτώσεις βρίσκεται από την Πέμπτη η Ισπανία οπότε ξεκίνησε μια ιδιότυπη εισβολή χιλιάδων Μαροκινών στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στα βόρεια παράλια της Αφρικής.

Όπως σημειώνουν ισπανικά μέσα ενημέρωσης είναι η χειρότερη κρίση στο μεταναστευτικό από το 2014 όταν τότε σε τέσσερις ημέρες είχαν φτάσει στη Θέουτα 14.000 μετανάστες από το Μαρόκο. Περί τους 60.000 μετανάστες πέρασαν τώρα τα σύνορα ανάμεσα στο Μαρόκο και την Θέουτα, αριθμός που ισοδυναμεί με το «70% του πληθυσμού» του ισπανικού θύλακα, δήλωσε ο πρόεδρος της Θέουτα Χουάν Χεσούς Βίβας. Τριάντα τέσσερις άνθρωποι έχασαν την ζωή τους προσπαθώντας να εισέλθουν στην Θέουτα, είπε.

Πηγές από την Πολιτοφυλακή της Ισπανίας (Civil Guard) κατηγορούν το Μαρόκο για «ανοχή» της κατάστασης αυτής. «Γνωρίζαμε εδώ και ημέρες ότι χιλιάδες νέοι κατέφθαναν από κάθε γωνιά του Μαρόκο. Θα μπορούσαν να τους είχαν διαλύσει και να τους είχαν κρατήσει μακριά από τα σύνορα, όπως είχαν κάνει και στο παρελθόν όταν γνώριζαν ότι υπήρχαν ομάδες εκατοντάδων μεταναστών από την υποσαχάρια Αφρική κοντά στον συνοριακό φράχτη. Όμως, όπως και πριν από πέντε χρόνια, έτσι και αυτή τη φορά δεν το ήθελαν. Υπήρξε ανοχή. Η συνεργασία τις τελευταίες ημέρες περιορίστηκε στην περισυλλογή όσων κολυμπούσαν προς τα σύνορα, τους οποίους τους υποδεικνύαμε ενώ βρίσκονταν στη μέση της θάλασσας. Χθες, οι πύλες της Θέουτα άνοιξαν τελικά» είπε η πηγή αυτή στην El Mundo.

Ένα στρατηγικό λιμάνι πριν από την Ισπανία και το Μαρόκο

Η γεωγραφική θέση της Θέουτα την κατέστησε σημαντική ήδη από την αρχαιότητα. Στην περιοχή εγκαταστάθηκαν Φοίνικες, ενώ αργότερα πέρασε υπό καρχηδονιακό, ρωμαϊκό και βυζαντινό έλεγχο. Οι Ρωμαίοι την αποκαλούσαν Septem Fratres, ονομασία από την οποία προέρχεται και το σημερινό «Ceuta».

Μετά την αραβική κατάκτηση της Βόρειας Αφρικής, η πόλη βρέθηκε υπό τον έλεγχο διαδοχικών μουσουλμανικών δυναστειών. Η θέση της στην είσοδο του Στενού του Γιβραλτάρ την έκανε πολύτιμη τόσο για το εμπόριο όσο και για τον στρατιωτικό έλεγχο της θαλάσσιας οδού που ενώνει τη Μεσόγειο με τον Ατλαντικό.

Η πορτογαλική κατάκτηση του 1415

Στις 21 Αυγούστου 1415, ο βασιλιάς Ιωάννης Α΄ της Πορτογαλίας επιτέθηκε αιφνιδιαστικά στη Θέουτα και την κατέλαβε μέσα σε μία ημέρα. Η κατάκτηση είχε πολλαπλούς στόχους. Η Πορτογαλία επιδίωκε να ελέγξει τις εμπορικές διαδρομές της Βόρειας Αφρικής, να αποκτήσει στρατηγικό προγεφύρωμα απέναντι από την Ιβηρική Χερσόνησο και να ενισχύσει το κύρος της μέσα από μια εκστρατεία με έντονο χριστιανικό και σταυροφορικό χαρακτήρα.

Η επιχείρηση θεωρείται συχνά η απαρχή της πορτογαλικής υπερπόντιας επέκτασης, η οποία αργότερα θα οδηγούσε την Πορτογαλία στις ακτές της Αφρικής, στην Ινδία και στη Βραζιλία. Η Θέουτα παρέμεινε πορτογαλική για περισσότερο από δύο αιώνες.

Ένα ορατό κατάλοιπο αυτής της περιόδου είναι η σημερινή σημαία της Θέουτα. Το ασπρόμαυρο σχέδιό της προέρχεται από τη σημαία της Λισαβόνας, ενώ στο κέντρο της διατηρείται θυρεός πορτογαλικής προέλευσης.

Η ένωση των ισπανικών και πορτογαλικών στεμμάτων

Το 1580 ξέσπασε κρίση διαδοχής στην Πορτογαλία. Ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄ της Ισπανίας απέκτησε και το πορτογαλικό στέμμα, δημιουργώντας την αποκαλούμενη Ιβηρική Ένωση.

Για τα επόμενα 60 χρόνια, η Ισπανία και η Πορτογαλία είχαν τον ίδιο μονάρχη, χωρίς όμως να μετατραπούν πλήρως σε ένα ενιαίο κράτος. Η Πορτογαλία διατηρούσε ξεχωριστούς θεσμούς, νόμους και αποικιακή διοίκηση. Έτσι, η Θέουτα παρέμενε τυπικά πορτογαλική, αλλά υπαγόταν σε έναν βασιλιά που κυβερνούσε από τη Μαδρίτη.

Κατά την περίοδο αυτή εγκαταστάθηκαν στην πόλη περισσότεροι κάτοικοι ισπανικής καταγωγής, ενώ η άμυνα και ο ανεφοδιασμός της συνδέθηκαν στενότερα με την Ανδαλουσία.

Η κρίσιμη επιλογή του 1640

Το 1640 οι Πορτογάλοι εξεγέρθηκαν εναντίον της ισπανικής δυναστείας των Αψβούργων και ανακήρυξαν βασιλιά τον Ιωάννη Δ΄ του Οίκου της Μπραγκάνσα. Οι περισσότερες πορτογαλικές κτήσεις αναγνώρισαν τη νέα δυναστεία. Η Θέουτα, όμως, έκανε το αντίθετο: οι αρχές, η φρουρά και οι ισχυρές οικογένειες της πόλης αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν τον νέο Πορτογάλο βασιλιά και παρέμειναν πιστές στον Φίλιππο Δ΄ της Ισπανίας.

Η επιλογή αυτή δεν ήταν μόνο συναισθηματική ή δυναστική. Η Θέουτα εξαρτιόταν για την άμυνα, τα στρατεύματα και τον ανεφοδιασμό της από τα λιμάνια της νότιας Ισπανίας. Παράλληλα, μετά από έξι δεκαετίες κοινής μοναρχίας, είχε αποκτήσει σημαντικό ισπανικό πληθυσμό και ισχυρούς διοικητικούς δεσμούς με την Καστίλη. Η παραμονή υπό τη Μαδρίτη αποτελούσε, επομένως, και πρακτική επιλογή επιβίωσης.

Η Συνθήκη της Λισσαβόνας

Ακολούθησε ο Πόλεμος της Πορτογαλικής Αποκατάστασης, ο οποίος διήρκεσε σχεδόν 28 χρόνια. Το 1668, με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας, η Ισπανία αναγνώρισε επισήμως την ανεξαρτησία της Πορτογαλίας και τον Οίκο της Μπραγκάνσα.

Ως μέρος της διευθέτησης, η Πορτογαλία αναγνώρισε ότι η Θέουτα θα παρέμενε στην Ισπανία. Από εκείνο το σημείο η ισπανική κυριαρχία απέκτησε σαφή συμβατική και διεθνή βάση μεταξύ των δύο ευρωπαϊκών δυνάμεων.

Αυτό είναι το κομβικό σημείο της ιστορίας: η Θέουτα δεν καταλήφθηκε από την Ισπανία όταν εκείνη δημιούργησε το προτεκτοράτο της στο Μαρόκο τον 20ό αιώνα. Είχε περιέλθει στην ισπανική μοναρχία από τον 17ο αιώνα, σχεδόν τρεις αιώνες πριν από τη δημιουργία του ισπανικού προτεκτοράτου.

Γιατί δεν παραδόθηκε στο Μαρόκο το 1956

Όταν το Μαρόκο απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία και την Ισπανία το 1956, η Μαδρίτη επέστρεψε ή εγκατέλειψε σταδιακά αρκετές περιοχές που αποτελούσαν τμήματα του ισπανικού προτεκτοράτου.

Η Θέουτα και η Μελίγια αντιμετωπίστηκαν διαφορετικά. Η ισπανική θέση ήταν ότι οι δύο πόλεις δεν αποτελούσαν τμήματα του προτεκτοράτου, αλλά ενσωματωμένα τμήματα του ισπανικού κράτους. Είχαν ισπανικούς δήμους, κατοίκους με ισπανική υπηκοότητα, κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και διοικητικούς δεσμούς με την ηπειρωτική Ισπανία.

Η Θέουτα υπαγόταν διοικητικά στην επαρχία του Κάδιθ μέχρι το 1995. Εκείνη τη χρονιά απέκτησε δικό της Καταστατικό Αυτονομίας και μετατράπηκε επισήμως σε Αυτόνομη Πόλη της Θέουτα, με δική της Συνέλευση και τοπική κυβέρνηση.

Γιατί το Μαρόκο τη διεκδικεί

Το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα και τη Μελίγια. Θεωρεί ότι πρόκειται για κατάλοιπα της ευρωπαϊκής αποικιακής παρουσίας στη Βόρεια Αφρική και υποστηρίζει ότι, λόγω της γεωγραφικής και ιστορικής τους σύνδεσης με το μαροκινό έδαφος, πρέπει να επιστραφούν.

Η μαροκινή επιχειρηματολογία στηρίζεται κυρίως σε τρία σημεία:

Οι πόλεις βρίσκονται στην αφρικανική ήπειρο και περιβάλλονται από μαροκινό έδαφος.

Πριν από την πορτογαλική κατάκτηση ανήκαν σε μουσουλμανικά κράτη της περιοχής.

Η ευρωπαϊκή παρουσία θεωρείται συνέχιση μιας αποικιακής κατάστασης.

Η Ισπανία απορρίπτει αυτή την ερμηνεία. Υποστηρίζει ότι η Θέουτα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ισπανικού κράτους, όπως οποιαδήποτε άλλη ισπανική πόλη, και επισημαίνει ότι η ισπανική παρουσία προηγείται κατά πολλούς αιώνες της ανεξαρτησίας του σύγχρονου Μαρόκου.

Είναι αποικία σύμφωνα με τον ΟΗΕ;

Η Θέουτα δεν περιλαμβάνεται στον σημερινό κατάλογο του ΟΗΕ με τα μη αυτοδιοικούμενα εδάφη που εκκρεμούν προς αποαποικιοποίηση. Αυτό τη διαφοροποιεί, για παράδειγμα, από τη Δυτική Σαχάρα και το Γιβραλτάρ.

Η απουσία της από τον κατάλογο δεν σημαίνει ότι ο ΟΗΕ έχει εκδώσει οριστική απόφαση επί της διαφοράς υπέρ της Ισπανίας. Σημαίνει, όμως, ότι η Θέουτα δεν αντιμετωπίζεται θεσμικά από τον ΟΗΕ ως κλασική αποικιακή περίπτωση που βρίσκεται σε ενεργή διαδικασία αποαποικιοποίησης.

Το ισπανικό επιχείρημα και η αντίφαση του Γιβραλτάρ

Το πιο ευαίσθητο σημείο για την Ισπανία είναι η σύγκριση με το Γιβραλτάρ.

Η Μαδρίτη διεκδικεί το Γιβραλτάρ από το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά αρνείται να συζητήσει την κυριαρχία της Θέουτα με το Μαρόκο. Το Ραμπάτ θεωρεί ότι η ισπανική στάση είναι αντιφατική: η Ισπανία ζητά την επιστροφή ενός βρετανικού εδάφους στην Ιβηρική Χερσόνησο, ενώ διατηρεί δικές της κτήσεις στη Βόρεια Αφρική.

Η ισπανική απάντηση είναι ότι πρόκειται για δύο νομικά διαφορετικές περιπτώσεις. Το Γιβραλτάρ βρίσκεται στον κατάλογο αποαποικιοποίησης του ΟΗΕ και παραχωρήθηκε στη Βρετανία με τη Συνθήκη της Ουτρέχτης. Η Θέουτα, αντίθετα, θεωρείται από τη Μαδρίτη πλήρως ενσωματωμένη πόλη, με ισπανικό πληθυσμό, τοπική αυτοδιοίκηση και κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Για την Ισπανία, η Θέουτα είναι ισπανική πόλη στην Αφρική. Για το Μαρόκο, είναι ευρωπαϊκό έδαφος που παραμένει υπό κατοχή. Και ακριβώς αυτή η ασυμφωνία κάνει τη μικρή πόλη ένα από τα πλέον ευαίσθητα σημεία στις σχέσεις Μαδρίτης και Ραμπάτ.

protothema.gr