Το αμερικανικό ενεργειακό αποτύπωμα στην Ελλάδα και η γεωπολιτική σκακιέρα του Κάθετου Διαδρόμου

Η απόφαση της ΕΕ για σταδιακή απεξάρτηση της ευρωπαϊκής ηπείρου από το ρωσικό φυσικό αέριο, εφόσον προχωρήσει, συνιστά μια δομική αλλαγή που επαναπροσδιορίζει τις διατλαντικές εμπορικές ροές και τις περιφερειακές ισορροπίες. Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης τοποθετείται η Ελλάδα, η οποία διεκδικεί πλέον θεσμικά, με αξιώσεις και την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, τον ρόλο της βασικής πύλης εισαγωγής αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς τα Βαλκάνια, την Ουκρανία και, προοπτικά, την Ανατολική Ευρώπη. Το συγκεκριμένο, φιλόδοξο, εγχείρημα επισφραγίστηκε κατά την Υπουργική Σύνοδο αυτής της εβδομάδας στην Ουάσιγκτον, αναδεικνύοντας ένα ευρύτερο στρατηγικό σχέδιο που υπερβαίνει την απλή μεταφορά ενεργειακών πόρων. Και δεν έμεινε σε πολιτικές εξαγγελίες αλλά προχώρησε και σε επιχειρηματικές συμφωνίες όπως άλλωστε και στην πρώτη φάση, αυτήν της «αποκάλυψης» του project το φθινόπωρο. 

Η εμπορική αρχιτεκτονική και οι εταιρικοί πρωταγωνιστές

Η υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου βασίζεται πλέον σε συγκεκριμένες, εταιρικές συμπράξεις. Η κινητήριος δύναμη του εγχειρήματος αποτυπώθηκε στη σύνοδο της Ουάσιγκτον μέσω της Atlantic SEE LNG Trade, μιας στρατηγικής κοινοπραξίας στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%. Η συμμετοχή της ΔΕΠΑ στην εν λόγω σύμπραξη υποδηλώνει την ενεργό κρατική υποστήριξη στη διασφάλιση μακροχρόνιων ροών. Ο διευθύνων σύμβουλος της Atlantic SEE, Αλ. Εξάρχου, προχώρησε στην υπογραφή κρίσιμων συμβάσεων πώλησης αμερικανικού LNG με το Υπουργείο Ενέργειας της Αλβανίας, τη βουλγαρική Bulgargaz, τις εταιρείες Aluminij Industries και M.T. Abraham group της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, καθώς και με την ουκρανική κρατική Naftogaz. Το μεγαλύτερο δυνητικά πελάτη από όλους. 

Η εμβάθυνση των ελληνοαμερικανικών ενεργειακών δεσμών δεν περιορίζεται όμως μόνον σε αυτές τις συμφωνίες. Όπως καταδεικνύουν οι επίσημες επαφές της ελληνικής ηγεσίας και οι εξελίξεις των τελευταίων μηνών, η Ελλάδα στοχεύει να καταστεί παραγωγός ενέργειας αξιοποιώντας τον εγχώριο ορυκτό πλούτο. Στο πλαίσιο αυτό, κομβικό ρόλο διαδραματίζει η σύμπραξη της αμερικανικής Chevron με την Helleniq Energy για την έρευνα και ανάπτυξη υπεράκτιων κοιτασμάτων στις ελληνικές θάλασσες. Η κινητοποίηση του ιδιωτικού τομέα εκατέρωθεν του Ατλαντικού είναι αξιοσημείωτη, με τη συμμετοχή ελληνικών ομίλων όπως η ΔΕΣΦΑ, η METLEN, η GasTrade και η ΔΕΗ, και αμερικανικών κολοσσών όπως οι Exxon Mobil, Conoco Phillips και Cheniere Energy. Με λίγα λόγια, εξελίξεις που δεν έλαβαν χώρα εδώ και δεκαετίες τρέχουν τώρα με εβδομαδιαίο σχεδόν ρυθμό.  

Από την Αθήνα στην Ουάσιγκτον: Ο οδικός χάρτης της συνεργασίας

Η αρχιτεκτονική αυτή άρχισε να μορφοποιείται συστηματικά τον περασμένο χρόνο, έπειτα από τις στρατηγικές επιλογές της ελληνικής κυβέρνησης να προτάξει τον Κάθετο Διάδρομο ως απάντηση στην ενεργειακή κρίση και λύση για τις ευρωπαϊκές αποφάσεις περί κατάργησης των εισαγωγών ρωσικού αερίου. Το εγχείρημα απέκτησε ισχυρή δημόσια δυναμική τον περασμένο Νοέμβριο στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης της Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC), όπου υπεγράφησαν οι πρώτες αρχικές συμφωνίες στο Ζάππειο Μέγαρο.

Η συνέχεια δόθηκε στο Donald J. Trump Institute of Peace στην Ουάσιγκτον, υπό την αιγίδα του Εθνικού Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ (NEDC). Η σύνοδος, υπό την προεδρία του Αμερικανού υπουργού Εσωτερικών Doug Burgum και του υπουργού Ενέργειας Chris Wright, συγκέντρωσε τελικά 22 ευρωπαϊκά κράτη, υπερβαίνοντας τον αρχικό σχεδιασμό των 12 χωρών. Ο Έλληνας υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, συνοψίζοντας τη βαρύτητα των εξελίξεων, τόνισε πως «η Ελλάδα άνοιξε τον δρόμο για τον Κάθετο Διάδρομο» , προσθέτοντας ότι αποτελεί πλέον αξιόπιστο κόμβο και σημειώνοντας πως «η ενέργεια είναι δύναμη ασφάλειας, δύναμη ανάπτυξης και διεθνούς επιρροής».

Ευρωπαϊκές ισορροπίες και οι αντοχές της ενεργειακής μετάβασης

Η δυναμική είσοδος της Ελλάδας στον πυρήνα του διατλαντικού ενεργειακού σχεδιασμού αναδιατάσσει αναπόφευκτα τον ευρωπαϊκό χάρτη επιρροής. Χώρες της Βόρειας Ευρώπης, που διατηρούσαν ιστορικά τον έλεγχο των βασικών αρτηριών τροφοδοσίας, παρακολουθούν με σκεπτικισμό τη μετατόπιση του κέντρου βάρους προς τον ευρωπαϊκό Νότο. Κάποιοι μάλιστα τους αποδίδουν και ρόλο τροχοπέδης.

Εξάλλου, στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταγράφονται διαφορετικές προσεγγίσεις αναφορικά με την αυστηρότητα του εμπάργκο στο ρωσικό φυσικό αέριο. Ορισμένες πλευρές εκφράζουν προβληματισμό για το ενδεχόμενο μιας νέας δομικής εξάρτησης από τις ΗΠΑ, επιδεικνύοντας διστακτικότητα απέναντι στην πλήρη υποκατάσταση των ρωσικών ροών από το αμερικανικό LNG. Η στάση αυτή προκαλεί τριβές με την Ουάσιγκτον, η οποία αντιμετωπίζει τη ρωσική ενεργειακή παρουσία στην Ευρώπη ως εργαλείο χρηματοδότησης γεωπολιτικών συγκρούσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική διοίκηση εμφανίζεται αποφασισμένη να διασφαλίσει την εφαρμογή των κυρώσεων, προειδοποιώντας για αυστηρότερα μέτρα στο μέλλον.

Το γεωστρατηγικό μέρισμα και η εθνική ασφάλεια

Στο ευρύτερο κάδρο των εξελίξεων όμως, το διακύβευμα υπερβαίνει τα στενά όρια των εταιρικών ισολογισμών και της εμπορίας φυσικού αερίου. Αφορά τη δραστική γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας, η οποία επιχειρεί να καταστεί πλέον αναπόσπαστος κρίκος της ενεργειακής ασφάλειας ολόκληρης της Ανατολικής Ευρώπης.

Για την Αθήνα, η εξέλιξη αυτή ταυτίζεται απόλυτα με το εθνικό συμφέρον. Σε μια περίοδο όπου οι περιφερειακές προκλήσεις, ιδίως όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, παραμένουν στο προσκήνιο, η ισχυρή παρουσία αμερικανικών κεφαλαίων και εταιρικών κολοσσών σε εγχώριες υποδομές και θαλάσσιες παραχωρήσεις προσφέρει σημαντικό στρατηγικό βάθος. Η μετατροπή της χώρας σε λειτουργικό και αναντικατάστατο εταίρο των Ηνωμένων Πολιτειών λειτουργεί ως καταλύτης σταθερότητας, θωρακίζοντας την εθνική ασφάλεια απέναντι σε ενδεχόμενες αναθεωρητικές απειλές.