Το γεωπολιτικό σκάκι Τουρκίας - Ισραήλ: Ο μεγάλος κίνδυνος στραβοπατήματος στη Συρία και ο ρόλος του Τραμπ

Η πρόβλεψη ότι ο μεγάλος περιφερειακός ανταγωνισμός που θα προέκυπτε μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τις ανατροπές που επέφερε, καθώς και ο πόλεμος στο Ιράν με τη συνολική αναδιάταξη των ισορροπιών που προκαλεί, θα αφορούσε την Τουρκία και το Ισραήλ επιβεβαιώνεται πλέον μετά τις τελευταίες εξελίξεις.

Η Τουρκία, εκμεταλλευόμενη τη γεωστρατηγική θέση της, τις ισχυρές αμυντικές δυνατότητές της, τη διπλωματία του «επιτήδειου ουδέτερου» σε όλες τις μεγάλες κρίσεις και έχοντας πλέον και την εύνοια του Προέδρου Τραμπ, θεωρεί ότι έχει τη μοναδική ευκαιρία για την εκπλήρωση των φιλοδοξιών του Τ. Ερντογάν να καταστήσει τη χώρα μεγάλη και ηγεμονική περιφερειακή δύναμη.

Το μεγαλύτερο εμπόδιο αυτής της προσπάθειας είναι η άλλη ισχυρότερη χώρα της περιοχής, το Ισραήλ, το οποίο έχει εμπλακεί βεβαίως σε ένα αδιέξοδο μέτωπο με τους Παλαιστίνιους και έχοντας πλέον ένα πολύ ισχυρό μέτωπο απέναντί του, είναι αποφασισμένο να ρισκάρει τα πάντα προκειμένου να μην βρεθεί «περικυκλωμένο» από εχθρικές χώρες που έχουν τη στήριξη περιφερειακών δυνάμεων όπως η Τουρκία.

Ο Τ. Ερντογάν με τη δαιμονοποίηση του Ισραήλ έχει βρει έναν ισχυρό ρόλο που δεν απευθύνεται πλέον μόνο στις μουσουλμανικές αραβικές χώρες, αλλά και στη δυτική κοινή γνώμη που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη για τα ζητήματα της Γάζας, αλλά και στην επιθετικότητα του Ισραήλ, όπως εκδηλώνεται στον πολυμέτωπο αγώνα του Τελ Αβίβ εναντίον των εξτρεμιστικών παλαιστινιακών οργανώσεων και ομάδων. Το παλαιστινιακό και η Γάζα εργαλειοποιήθηκαν από τον Τούρκο Πρόεδρο προκειμένου να εξυπηρετηθεί το αφήγημα της Τουρκίας ως προστάτη των Παλαιστινίων και της ηγετικής θέσης της χώρας στον μουσουλμανικό κόσμο.

Η «κόκκινη γραμμή» που πέρασε η Τουρκία

Όμως η αντιπαράθεση των δύο χωρών εκτείνεται ακόμη περισσότερο, καθώς η τουρκική ηγεσία με δηλώσεις και μανιφέστα περί «απελευθέρωσης της Ιερουσαλήμ» έχει ακουμπήσει την κόκκινη γραμμή, πλησιάζοντας τις δυνάμεις εκείνες που μετατρέπουν σε σύνθημα την εξόντωση του Ισραήλ.

Η κατάσταση που δημιουργήθηκε τα τελευταία τρία χρόνια οδηγεί σε έναν ανταγωνισμό χωρίς όρια τις δύο χώρες που αποτελούν τους πιο στενούς συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή και είναι επίσης οι δύο ισχυρότερες στρατιωτικά χώρες στη Μ. Ανατολή.

Το Ισραήλ δεν έβλεπε ποτέ με καλό μάτι την επέκταση της επιρροής της Τουρκίας στη γειτονική του Συρία, καθώς δεν θα ήθελε η ιρανική περιοχή που για χρόνια αποτελούσε ζωτική απειλή για την ύπαρξή του να αντικατασταθεί στη Συρία από την τουρκική επιρροή.

Η κατάληψη μεγάλου μέρους εδαφών της Β. Συρίας από την Τουρκία ήταν ένα πρώτο «καμπανάκι» για το Ισραήλ, που είδε την ανατροπή Άσαντ να συνοδεύεται από την ανάδειξη στην ηγεσία της χώρας, του πρώην ηγέτη των τζιχαντιστών Αλ Σάαρα, ο οποίος με τη στήριξη της Άγκυρας κατορθωσε να είναι πλέον αποδεκτός από τον αραβικό κόσμο και το σημαντικότερο από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ.

Το ενδεχόμενο αναβάθμισης των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Συρίας μέσω της στρατηγικής σχέσης με την Άγκυρα, αλλά και η υλοποίηση της αμυντικής συμφωνίας των δύο χωρών, αποτελεί μια ακόμη κόκκινη γραμμή για το Ισραήλ.

Δεν ήταν τυχαίος ο βομβαρδισμός της βάσης  Abu al-Duhur

Ο βομβαρδισμός της βάσης Abu al-Duhur μόλις διακόσια μίλια από το ισραηλινό έδαφος και μόλις 80 χλμ από τα τουρκοσυριακά σύνορα δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Η Τουρκία είχε στρατιωτική παρουσία στη βόρεια Συρία, αλλά συγχρόνως είχε αναλάβει τη συμβολή στην αναδιάρθρωση των συριακών ενόπλων δυνάμεων και της συριακής αεράμυνας.

Πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως αναφέρουν ότι η στοχοποίηση της συγκεκριμένης βάσης δεν ήταν τυχαία και δεν είχε απλώς και μόνο στόχο την καταστροφή κάποιων εγκαταστάσεων. Η Τουρκία στα σενάρια τα οποία είχε εξετάσει τους τελευταίους μήνες προκειμένου να αρθεί το αδιέξοδο στο θέμα των S-400 (που η απαλλαγή από αυτούς αποτελεί προϋπόθεση για ένταξη στο πρόγραμμα των F-35) ήταν και η μεταφορά τους στη Συρία για την ενίσχυση της αεράμυνάς της, απέναντι κυρίως στο Ισραήλ.

Οι Ισραηλινοί έχουν δηλώσει κατηγορηματικά ότι δεν θα δεχθούν ξένες δυνάμεις, πολύ περισσότερο την Τουρκία, να εμπλέκονται με στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Ο βομβαρδισμός της βάσης Abu al-Duhur ήταν ένα ισχυρό μήνυμα, πολύ περισσότερο όταν υπήρχαν και πληροφορίες ότι αυτή η βάση θα μπορούσε να αποτελέσει την επίσημη βάση των S-400 και άλλων αντιαεροπορικών συστημάτων.

Οι δύο χώρες είναι σε αντιπαράθεση και στο Κέρας της Αφρικής, αλλά και στο μείζον θέμα των νέων οδών μεταφοράς ενέργειας αλλά και των μεγάλων Διαδρόμων, με την Τουρκία να προσπαθεί να ακυρώσει σχέδια όπως ο IMEC, ο οποίος την παρακάμπτει, μετατρέποντας σε κόμβους το Ισραήλ και την Ελλάδα.

Η Τουρκία όλο αυτό το διάστημα είχε δουλέψει σκληρά και την βοηθάει βεβαίως και η ανεξέλεγκτη δράση του Ισραήλ στη Γάζα, στη Δ. Όχθη αλλά και στον Λίβανο και τη Συρία, ώστε να εκθέσει το Ισραήλ ακόμη περισσότερο και να τορπιλίσει έτσι τη λειτουργική σχέση που έχουν δημιουργήσει χώρες του αραβικού κόσμου με το Ισραήλ στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ, και να αποτρέψει την ένταξη στις Συμφωνίες αυτές της Σ. Αραβίας. Κάτι τέτοιο θα απομόνωνε τελικά την ίδια την Τουρκία και αυτό θέλει να αποτρέψει με κάθε τρόπο η Άγκυρα.

Η Τριμερής Συμμαχία της Μέκκας ήταν ένα ακόμη ανησυχητικό μήνυμα για το Ισραήλ, με την συσπείρωση των τριών μεγάλων σουνιτικών δυνάμεων.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο πλαίσιο του ανταγωνισμού αυτού η Τουρκία και δημοσίως στρέφεται συχνά εναντίον της Ελλάδας και της Κύπρου, όχι μόνο σε μια επιχείρηση σπίλωσης των δύο χωρών για συνεργασία με το «γενοκτόνο» Ισραήλ, αλλά αντιμετωπίζοντας πλέον σε στρατηγικό επίπεδο τις δύο χώρες όχι μόνο ως συμμάχους του Ισραήλ αλλά ως «προκεχωρημένα φυλάκιά» του, που έχουν στόχο την Τουρκία και την τουρκική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Ισραήλ επίσης βλέπει και λαμβάνει, ίσως προληπτικά, μέτρα απέναντι στην προσπάθεια της Τουρκίας, με την υποστήριξη και καθοδήγηση του Αμερικανού πρεσβευτή Τ. Μπάρακ, να εκμεταλλευθεί τη διαφοροποίηση που έχει υπάρξει τους τελευταίους μήνες μεταξύ του προέδρου Τραμπ και του πρωθυπουργού Νετανιάχου και να καλύψει η ίδια το κενό.

Η στήριξη από Τραμπ

Στη Γάζα, η Ουάσιγκτον πιέζει για αποδοχή του σχεδίου του προέδρου Τραμπ για τη Γάζα, για διακοπή των επιθέσεων στον Λίβανο και για στρατιωτικές παρεμβάσεις στη Συρία, την ίδια στιγμή που οι Αμερικανοί στηρίζουν πλήρως το καθεστώς Αλ Σάραα. Επίσης, στο Ισραήλ έχει καταγραφεί η επαναλαμβανόμενη στήριξη του προέδρου Τραμπ για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.

Οι δύο πιο στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή, παρά τις επαφές των Μυστικών Υπηρεσιών, δεν έχουν μπορέσει να βρουν έναν έστω και δύσκολο δίαυλο επικοινωνίας ή ακόμη τη δημιουργία ενός μηχανισμού αποφυγής σύγκρουσης (όπως είχε επιτύχει το Ισραήλ με τη Ρωσία για το έδαφος της Συρίας) προκειμένου να αποφευχθεί ένα ανεπιθύμητο αλλά καθοριστικό θερμό επεισόδιο.

Η οποιαδήποτε συνεννόηση στο ορατό μέλλον είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι διαφορές τους έχουν ιδεολογικοποιηθεί. Η παρούσα αντιπαράθεση μπορεί να χρησιμοποιείται από τον Μ. Νετανιάχου και για προεκλογικούς σκοπούς, αλλά τα αίτια είναι βαθύτερα και η γεφύρωση του ρήγματος θα είναι δύσκολη ακόμη κι αν υπάρξει νέα κυβέρνηση στο Ισραήλ μετά τις εκλογές του Οκτωβρίου.

Ισορροπίες κρατούν οι ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ προς το παρόν κρατούν ισορροπίες μεταξύ των δύο συμμάχων, παρά την ακραία φιλοτουρκική στάση του Αμερικανού πρέσβη Τ. Μπάρακ, που συγχρόνως είναι και ο Αμερικανός απεσταλμένος για Συρία και Ιράκ. Είναι προφανές ότι κανείς δεν θέλει μια σύγκρουση η οποία πραγματικά θα τινάξει τη Μ. Ανατολή στον αέρα καθώς απέναντι στο Ισραήλ δεν θα είναι η Χαμάς, η Χεζμπολάχ, ο Λίβανος ή η Συρία, αλλά η χώρα με τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και με μια αναπτυγμένη πλέον πολεμική βιομηχανία.

Όμως πλέον, και για όσο διάστημα δεν συγκροτείται ένας μηχανισμός αποκλιμάκωσης κρίσεων, που θα περιλάμβανε και σύστημα έγκαιρης ενημέρωσης για στρατιωτικές δραστηριότητες, μηχανισμός όμως που ακουμπά ευαίσθητα πολιτικά και διπλωματικά ζητήματα, ο κίνδυνος ενός τυχαίου επεισοδίου, μπορεί να οδηγήσει ανά πάσα στιγμή σε σοβαρή κλιμάκωση.

protothema.gr