Άφωνοι οι αρχαιολόγοι: Το στομάχι της αιγυπτιακής μούμιας έκρυβε αντίγραφο της Ιλιάδας

Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας στην Αλ-Μπαχνασά, στην Αίγυπτο.

Πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται ενσωματωμένο στη διαδικασία συντήρησης. Η συγκεκριμένη αρχαιολογική ανακάλυψη έχει μεγάλες επιπτώσεις για τον τρόπο ταφής και τη θρησκευτική ζωή στην αρχαία Αίγυπτο.

Σύμφωνα με πληροφορίες του indipendent, το θραύσμα παπύρου ανακαλύφθηκε στην κοιλιά μιας μούμιας, που είχε ταφεί κατά τη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο πριν από περίπου 1.600 χρόνια. 

Η Οξυρρύγχος, γνωστή στην εποχή των Φαραώ ως Περ-Μεντζέντ, ήταν μία από τις σημαντικότερες πόλεις της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.

Τα ερείπιά της βρίσκονται στη σημερινή πόλη Αλ-Μπαχνασά, περίπου 190 χλμ. νότια του Καΐρου, δίπλα στον παραπόταμο του Νείλου γνωστό ως Μπαχρ Γιουσέφ.

Ερευνητές από το Ινστιτούτο Μελετών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης ανακάλυψαν τη μούμια κατά τη διάρκεια ανασκαφής που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Νοεμβρίου και Δεκεμβρίου του 2025.

Ωστόσο, διαπίστωσαν ότι η μούμια παρουσίαζε ένα ασυνήθιστο στοιχείο, ένας πάπυρος είχε τοποθετηθεί στην κοιλιά της ως μέρος του τελετουργικού της ταρίχευσης.

Στο παρελθόν έχουν ανακαλυφθεί αιγυπτιακές μούμιες εκείνης της περιόδου, που έφεραν παπύρους γραμμένους στα ελληνικά, αλλά όλοι περιείχαν κείμενα με μαγικό ή τελετουργικό περιεχόμενο. 

«Δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικά παπύρια, δεμένα, σφραγισμένα και ενσωματωμένα στη διαδικασία της μουμιοποίησης, αλλά μέχρι τώρα το περιεχόμενό τους ήταν κυρίως μαγικό», δήλωσε ο Ignasi-Xavier Adiego, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομανικών και Σημιτικών Γλωσσών.

«Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα, έχει ανακαλυφθεί ένας τεράστιος αριθμός παπύρων στην Οξυρρύγχο, συμπεριλαμβανομένων ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων μεγάλης σημασίας, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο», επεσήμανε ο καθηγητής.
 

Πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο εντοπίζεται σε πλαίσιο ταρίχευσης

Η ανακάλυψη του πάπυρου της Ιλιάδας σηματοδοτεί την πρώτη φορά που ένα ελληνικό λογοτεχνικό κείμενο έχει βρεθεί σε πλαίσιο ταρίχευσης, σημειώνουν οι ερευνητές. 

Σύμφωνα με τους ίδιους, το κείμενο της Ιλιάδας που ταυτοποιήθηκε στην πρόσφατη ανασκαφή περιλαμβάνει μέρος του «Καταλόγου των Νεών», ένα διάσημο απόσπασμα που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που συγκεντρώνονται μπροστά στην Τροία. 
 

Το αντίγραφο της Ιλιάδας του Ομήρου σε πάπυρο μέσα στο στομάχι μιας μούμιας στην Αίγυπτο

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν ήταν σίγουροι για το λόγο που επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο ελληνικό κείμενο για τη διαδικασία της μουμιοποίησης.

Μουμιοποίηση στη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο

Η μουμιοποίηση στη ρωμαϊκή εποχή στην Οξυρρύγχο συνδύαζε παραδοσιακά αιγυπτιακά, ελληνικά και ρωμαϊκά έθιμα.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι ιερείς της εποχής εστίαζαν στη συντήρηση των σωμάτων για πάνω από 40 ημέρες, χρησιμοποιώντας νάτριο για την αφυδάτωσή τους και τυλίγοντάς τα σε λινό.
 

Αντί να χρησιμοποιούν παραδοσιακά κανοπικά αγγεία για τη συντήρηση των οργάνων, προτιμούσαν να γεμίζουν το σώμα με συντηρητικά υλικά μαζί με πάπυρους που περιείχαν ελληνική λογοτεχνία, σφραγισμένους με πηλό μέσα στο στήθος ή την πυελική κοιλότητα. 

Τα φέρετρα και τα περιτυλίγματα συχνά παρουσίαζαν ένα μείγμα αιγυπτιακών και ρωμαϊκών μοτίβων.

Μέχρι στιγμής, οι ανασκαφές στην Οξυρύνχο έχουν αποκαλύψει τρεις ασβεστολιθικούς θαλάμους που περιέχουν μούμιες της ρωμαϊκής εποχής και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγους. 

Προηγούμενες ανασκαφές στην αρχαία πόλη οδήγησαν στην ανακάλυψη 52 μούμιων της πτολεμαϊκής εποχής, από τις οποίες περισσότερες από δώδεκα είχαν «χρυσές γλώσσες», σύμβολο της προετοιμασίας για τη μετά θάνατον ζωή.