Αντώνης Μπενάκης: Η ιστορία ενός πραγματικού «θρύλου» και το εθνικό όραμα που υπηρέτησε ως το τέλος της ζωής του! (podcast)

Ποιος ήταν ο Αντώνης Μπενάκης; Ποιο το εθνικό όραμα που υπηρέτησε με ευλάβεια ως το τέλος της ζωή του;

Δύο κορυφαίοι ιστορικοί μας βοηθάνε να σκιαγραφήσουμε την προσωπικότητα ενός πραγματικού «θρύλου», της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, που παρά το τεράστιο έργο του, παραμένει σχετικά άγνωστος στο ευρύ κοινό: Ο Τάσος Σακελλαρόπουλος Υπεύθυνος των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη και η Μαρία Δημητριάδου, Επιμελήτρια του ίδιου Αρχείου, μας μιλάνε για τον μοναδικό αυτόν Έλληνα.

(φώτο: Μαρία Δημητριάδου - Τάσος Σακελλαρόπουλος)

Ποια η καταγωγή του; Γεννήθηκε το 1873 στην Αλεξάνδρεια και ανατράφηκε με ζωντανή ακόμη την παράδοση της ευποιίας που, από τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια της απελευθερωμένης Eλλάδας, εδραιώνεται κυρίως στο χώρο του παροικιακού Eλληνισμού. Γιός του Εμμανουήλ Μπενάκη, σπουδαίου επιχειρηματία και μεγάλου ευεργέτη, και της Βιργινίας Χωρέμη, είχε τέσσερα αδέλφια.

           (φώτο: Εμμανουήλ Μπενάκης)

Η παιδική του ζωή περιγράφεται λεπτομερώς στο γνωστό βιβλίο «Τρελαντώνης» που έγραψε η αδελφή του, Πηνελόπη Δέλτα και αποτέλεσε ένα από τα δημοφιλέστερα μυθιστορήματα, σταθμό της παιδικής λογοτεχνίας.

      (φώτο: ο μικρός Αντώνης Μπενάκης, ο πραγματικός «Τρελαντώνης»)

Οι εξαιρετικές σπουδές, η σκληρή εργασία στις μεγάλες οικογενειακές επιχειρήσεις. Ο ψυχικός κόσμος του διαμορφώθηκε σε μια εποχή κατά την οποία η αποκατάσταση των εθνικών συνόρων της Eλλάδας προέβαλλε ως κοινό όραμα, παράλληλα με τα ιδεώδη του αστικού εκσυγχρονισμού και της εκπαιδευτικής αναγέννησης της χώρας. Η ταύτιση του σε αυτό είναι καθολική. Η προσωπικότητα ωστόσο του Aντώνη Mπενάκη διαμορφώθηκε μέσα σ’ ένα οικογενειακό κλίμα ευνοϊκό για τη διάπλαση τέτοιων ιδανικών. Το ίδιο κλίμα γαλούχησε και την αδελφή του Πηνελόπη Δέλτα (1874-1941), την σπάνιας ευαισθησίας μυθιστοριογράφο, που με τα βιβλία της μεγάλωσαν γενιές ολόκληρες της ελληνικής νεολαίας.

(φωτο: Πηνελόπη Δέλτα)

(Φώτο: Αντώνης Μπενάκης)

Με την Μικρασιατική Καταστροφή, έρχεται και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας. Ο Αντώνης Μπενάκης, που παρακολουθεί μία χώρα σε «κατάθλιψη», διαβλέπει την ανάγκη άμεσης αντίδρασης. Για αυτόν, ο πολιτισμός είναι ο μόνος δρόμος που μπορεί να δείξει στους συμπατριώτες του, ότι ο ελληνισμός δεν σβήνει, αλλά πρέπει και μπορεί να συνεχίσει, με πυξίδα, τη μοναδική, πολιτισμική του κληρονομιά. Αφιερώνεται στο σκοπό αυτό, και χρησιμοποιεί την αγάπη του για το συλλέγειν, για τη δημιουργία ενός πρότυπου μουσείου που θα έφερε το όνομα της οικογένειας. Είναι βαθιά πεποίθηση του, ότι αυτό θα συμβάλει στην ανασυγκρότηση της χώρας, ως «εθνική ταυτότητα» και θα αποτελέσει κρίσιμο μέρος μιας αποδεικτικής διαδικασίας, που θα αναδεικνύει την συνέχεια της Ελληνικής Ιστορίας. 

(φωτο: Μουσείο Μπενάκη)

(φωτο: Μουσείο Μπενάκη σήμερα)

Ο ιδρυτής του Μουσείου Μπενάκη δε σταμάτησε ούτε στιγμή έως το θάνατό του, στις 31 Μαΐου 1954, να φροντίζει για την καλύτερη δυνατή οργάνωση, τον πλουτισμό και την εξασφάλιση των οικονομικών του δημιουργήματoς του. Η αφοσίωσή του προς αυτό ήταν τέτοια, που είχε εκφράσει την επιθυμία να εντοιχιστεί μετά θάνατον η καρδιά του στην είσοδο του κτιρίου.

Κι οπως υπέροχα "κλείνει" ο Τάσος Σακελλαρόπουλος το αφιέρωμα: «Να θυμόμαστε, ότι ο ελληνισμός καλλιεργείται κυρίως μέσα από την αντοχή του και όχι μόνο από τις επιτυχίες του! Και στην "αντοχή", τα Μουσεία, βοηθάνε!»

(φώτο: Εμμανουήλ και Αντώνης Μπενάκης)