Εγκαίνια στη Βασιλική Αγίου Μάρκου για την αναδρομική έκθεση «Θωμάς Φανουράκης -  5 δεκαετίες ζωγραφικής»

Η σπουδαία αναδρομική έκθεση «Θωμάς Φανουράκης. 5 δεκαετίες ζωγραφικής» ένα σημαντικό εικαστικό γεγονός για το Ηράκλειο, εγκαινιάστηκε από το Δήμαρχο Ηράκλειου Αλέξη Καλοκαιρινό στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, παρουσία πλήθους κόσμου που θαύμασε τα 125 έργα που θα εκτίθενται έως τις 12 Σεπτεμβρίου 2026, με ελεύθερη είσοδο.

Η έκθεση περιλαμβάνει έργα από τις πέντε δεκαετίες της ζωγραφικής δραστηριότητας του Θωμά Φανουράκη από το 1940 όταν επιστρέφει στο Ηράκλειο. Διαρθρωμένη σε πέντε κύριες ενότητες η έκθεση παρακολουθεί το έργο του ζωγράφου, από τα πρώτα βήματά του στην ακουαρέλα κατά την δύσκολη περίοδο της Κατοχής, στους έντονους πειραματισμούς του των δεκαετιών 1950 και 1960, όταν αναζητά όπως πολλοί ομότεχνοί του της ίδιας γενιάς νέους δρόμους, για να φτάσει σταδιακά στα ευρήματα που θα συνθέσουν την ζωγραφική του πρόταση στις δεκαετίες του 1970 και 1980.

Στην τελετή των εγκαινίων, εκτός από τον Δήμαρχο Ηρακλείου ο οποίος συνοδευόταν από την σύζυγό του Άση Λυγερού, παρευρέθηκαν ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος, ο αναπληρωτής Περιφερειάρχης Γιώργος Πιτσούλης, οι Αντιδήμαρχοι Ρένα Παπαδάκη, Γιάννα Καλονάκη και Γιάννης Τσαπάκης,  ο Πρόεδρος της ΔΕΠΑΝΑΛ Κώστας Βαρβεράκης, η Αντιπρόεδρος Μάρα Παναγιωτάκη, ο Πρύτανης του ΕΛΜΕΠΑ Νίκος Κατσαράκης, ο Πρόεδρος του Δ.Σ του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου Ιωακείμ Γρυσπολάκης και η Διευθύντρια Στέλλα Χρυσουλάκη, εικαστικοί, καλλιτέχνες, άνθρωποι που αγαπούν την τέχνη και πλήθος κόσμου.

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός ανοίγοντας την έκθεση καλωσόρισε το κοινό και ανέφερε το διττό χαρακτήρα τη έκθεσης που αναδεικνύει από τη μια τα έργα του Θωμά Φανουράκη αλλά επαναφέρει και στη μνήμη το παρελθόν της πόλης, σημειώνοντας: «Ο Θωμάς Φανουράκης είναι ζωγράφος και Ηρακλειώτης. Βάζω αυτό το συνδετικό λέγοντας ότι δεν είναι απλώς ένας Ηρακλειώτης ζωγράφος. Και ακριβώς αυτό το γεγονός, η οργάνωση αυτής της έκθεσης, έχει και έναν διττό χαρακτήρα που μου έδωσε την ευκαιρία να μιλήσω γι' αυτό. Είναι μια έκθεση ζωγραφικής, αλλά είναι και μια ευκαιρία να θυμηθούμε το σχετικά πρόσφατο παρελθόν της πόλης. Εδώ συμπλέκεται η τέχνη με την αστική μας μνήμη. Με τη μνήμη της πόλης. Ο Θωμάς Φανουράκης ήταν στον πυρήνα εκείνης της πρωτοβουλίας των λογίων της πόλης, της πρωτοπορίας του Ηρακλείου, στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Μερικά ορόσημα εκείνης της εποχής ήταν η έκδοση των «Κρητικών Χρονικών» από το 1947. Αυστηρά επιστημονικό περιοδικό που εκδίδεται σε μια επαρχιακή πόλη του μεταπολέμου. 1951,  ίδρυση της Εταιρείας Κρητικών Ιστορικών Μελετών, 1953, δημιουργία και άνοιγμα του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης, 1961, πρώτο διεθνές Κρητολογικό συνέδριο, εδώ στη Βασιλική του Αγίου Μάρκου  που εκείνη τη μέρα,  παραδίδεται ανακαινισμένη στον Δήμο Ηρακλείου. Το μνημείο του 13ου αιώνα, το οποίο έκτοτε, από τις αρχές της δεκαετίας του 1960, εντάσσεται στη ζωή της πόλης».

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός ανακαλώντας προσωπικές μνήμες, αναφέρθηκε εκτενώς στο έργο του ζωγράφου αλλά και στην εμπειρία που έζησε ο ίδιος γνωρίζοντας την τέχνη από κοντά, λέγοντας: «Τον Θωμά Φανουράκη τον γνώρισα παιδί και έφηβος. Ευεργετήθηκα από αυτήν την συνάντηση μαζί του. Τον θυμάμαι τον Θωμά Φανουράκη στο εργαστήρι του, στου Μπεντεβή στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ο Θωμάς αφιέρωνε χρόνο για να μιλήσει με ένα παιδί και να το ενθαρρύνει να σκεφτεί, να εκφραστεί. Ο Θωμάς, που όπως και όλοι οι συνοδοιπόροι του λόγιοι του Ηρακλείου ήταν άνθρωποι του διαφωτισμού.  Ήταν ορθολογιστής.  δεν είχε τα στοιχεία που αναζητούμε πολλές φορές στους καλλιτέχνες μέσα από έναν στερεότυπο ρομαντισμό κάθε άλλο. Θυμάμαι ότι ο Θωμάς με ενθάρρυνε και ταυτόχρονα είχα την ευκαιρία να δω την τέχνη εν τω γίγνεσθαι. Τα θυμάμαι πολύ χαρακτηριστικά, γιατί ήταν εκείνη η περίοδος, της σειράς, «Τα Οικοδομικά Υλικά». Ήταν αυτή η σειρά της οποίας έχουμε εδώ αρκετά δείγματα, όπου ανάμεσα στα λιγοστά αντικείμενα του πρώτου επιπέδου και στο θαλασσινό φόντο παρεμβάλλονται οι ξυλοκατασκευές. «Όλο και πιο πυκνές, όλο και πιο πυκνές», και μου έλεγε. «Έτσι στενεύει ο ορίζοντας όπως χτίζεται το Ηράκλειο και χάνω πια την ορατότητα προς τη θάλασσα από εδώ που κάνω την τέχνη μου». Η τέχνη του Θωμά Φανουράκη, είναι μια ζωγραφική τέχνη συγκεντρωμένη στη ζωγραφική. Δεν είναι μια τέχνη η οποία ενδίδει στους εύκολους συμβολισμούς».

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου αναφερόμενος στον άνθρωπο και καλλιτέχνη Θωμά Φανουράκη τόνισε ότι επέλεξε να μείνει στο Ηράκλειο ενώ τα χαρακτηριστικά της ζωγραφικής του θα μπορούσαν να απασχολήσουν, την τέχνη σε ένα επίπεδο πέρα από αυτό της νεοελληνικής ζωγραφικής: «Ο Θωμάς Φανουράκης είναι καταπληκτικός ακουαρελίστας στην πρώιμη του περίοδο. Αλλά η τέχνη της πιο ώριμης περιόδου, αντιστέκεται στις αναγωγές των συμβολισμών. Και οι συμβολισμοί, επειδή ακριβώς έχουν νοηματοδότηση, μας δίνουν πάντα μια ανακούφιση και η ερμηνεία έχει κάτι το καθησυχαστικό. Αυτό δεν το έχει η τέχνη του Θωμά. Πιστεύω λοιπόν ότι είναι μία περίπτωση ο Θωμάς Φανουράκης που θα μπορούσε να απασχολεί την διεθνή βιβλιογραφία.           Είναι προσωπική μου εκτίμηση. Πιστεύω ότι δεν υπερβάλλω. Η ζωγραφική του Θωμά Φανουράκη έχει χαρακτηριστικά τα οποία σαφέστατα θα μπορούσαν να απασχολήσουν, την τέχνη σε ένα επίπεδο πέρα από αυτό της νεοελληνικής ζωγραφικής. Εν τούτοις ο Θωμάς έμεινε στο Ηράκλειο. Ένας πολύ αυτοσυνειδητός καλλιτέχνης και άνθρωπος, έμεινε στο Ηράκλειο. Δεν ενδιαφέρθηκε να διακινήσει την τέχνη του ο ίδιος με τρόπους που θα τον καθιστούσαν περισσότερο γνωστό. Ήταν ένας άνθρωπος ριζωμένος στον τόπο, όπως ξεκίνησε τότε και επέστρεψε στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν σταμάτησε να ζωγραφίζει. Ήταν ένας άνθρωπος του τόπου αυτού. Η αποψινή ευκαιρία και η ευκαιρία αυτής της έκθεσης είναι να επανοικειωθούμε τον Θωμά Φανουράκη και να τον κάνουμε και περισσότερο γνωστό, όπως του αξίζει. Ταυτόχρονα να θυμηθούμε και ρίζες της πόλης μας, καταγωγή της πόλης μας. Όλα αυτά συνυφαίνονται και αποτελούν στοιχεία της ταυτότητας της κοινότητάς μας, της ταυτότητας όλων μας. Θέλω να ευχαριστήσω, την Ρένα την Παπαδάκη και τους συνεργάτες για αυτό το αποτέλεσμα μέσα σε μία διαδρομή που έχει παρελθόν και σίγουρα έχει μέλλον. Η έκθεση της οποίας έχετε εδώ την πρωτογενή εμπειρία ακολουθεί τα πρότυπα τα οποία ακολουθούμε στον Δήμο Ηρακλείου, τα οποία είναι των απολύτως υψηλών προδιαγραφών. Είτε γίνεται στην Εθνική πινακοθήκη είτε γίνεται εδώ οι προδιαγραφές είναι αυτές και αυτό ισχύει και για τις προηγούμενες εκθέσεις όπως του Βολανάκη, του Μποκώρου και τώρα του Φανουράκη. Επίσης συνοδεύεται από τον κατάλογο που ακολουθεί ακριβώς αυτές τις υψηλές προδιαγραφές».

Η Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρένα Παπαδάκη – Σκαλίδη αναφέρθηκε στη διοργάνωση της σπουδαίας έκθεσης που είναι ένα ξεχωριστό γεγονός για το Ηράκλειο, ευχαριστώντας όσους εργάστηκαν για την πραγματοποίησή της: «Ο Δήμος τιμά ξανά τον Ηρακλειώτη ζωγράφο με αυτή την αναδρομική έκθεση που αποτελεί γεγονός ξεχωριστής σημασίας για το Ηράκλειο και τους δημότες του. Εδώ θα δείτε έργα από το 1940 έως το 1984, τα οποία συναντώνται με τα έργα της δωρεάς του Θωμά Φανουράκη προς το Δήμο Ηρακλείου και τη Δημοτική Πινακοθήκη.  Η διοργάνωση της έκθεσης δεν ήταν εύκολο εγχείρημα. Ήταν μια σύνθετη και πολύ απαιτητική διαδικασία. Έργα που βρίσκονταν επί δεκαετίες, διάσπαρτα, σε δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, επανενώθηκαν προκειμένου να δημιουργήσουν αυτό το ενιαίο σύνολο που μπορείτε να δείτε στην Βασιλική. Γι' αυτή την έκθεση εργάστηκαν πάρα πολλοί άνθρωποι, πάρα πολύ καιρό. Ευχαριστούμε θερμά, την οικογένεια του Θωμά Φανουράκη, πολλά μέλη της οικογένειας και ιδιαίτερα τον Κώστα τον Φανουράκη,  τους συλλέκτες που αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την πρωτοβουλία του Δήμου Ηρακλείου, γεγονός που δείχνει πόσο μεγάλη ανάγκη είχε η πόλη από μια τέτοια έκθεση, την Βικελαία δημοτική βιβλιοθήκη και την προϊσταμένη της Στεφανία Τερζάκη για το αρχειακό υλικό, τον Κωνσταντίνο Περάκη για τη μελέτη του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, του φωτισμού και το αισθητικό αποτέλεσμα του καταλόγου. Επίσης τον  Κώστα Μπουρναζάκη, που έχει προσφέρει πολλά σε αυτή την έκθεση, την υπεύθυνη της πινακοθήκης, Μαριάννα Γιαλύτη, που επί μήνες δουλεύει εντατικά με τους συνεργάτες της για αυτήν εδώ την έκθεση και την επιμελήτρια της έκθεσης Ντενίς Χλόη Αλεβίζου. Η έκθεση δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί εάν δεν είχαμε την υποστήριξη του Δήμου και του Δημάρχου Ηρακλείου Αλέξη Καλοκαιρινού, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά».

Ο αδελφός του σπουδαίου ζωγράφου Κώστας Φανουράκης ευχαρίστησε τον Αλέξη Καλοκαιρινό για τα όσα είπε από καρδιάς για τον αδελφό του, την Αντιδήμαρχο Ρένα Παπαδάκη – Σκαλίδη και τα στελέχη της Δημοτικής Πινακοθήκης για τη συγκίνηση και τον επαγγελματισμό με τον οποίο διοργάνωσαν την έκθεση

Η επιμελήτρια της έκθεσης, Ιστορικός Τέχνης Ντενίζ-Χλόη Αλεβίζου, εξέφρασε τις ευχαριστίες της για την τιμητική ανάθεση ενός σπουδαίου έργου και μίλησε για τον ζωγράφο και τη διαδρομή του.

Τα έργα της Δωρεάς του καλλιτέχνη στον Δήμο Ηρακλείου μπορείτε να τα δείτε μέσα από την ιστοσελίδα της Δημοτικής Πινακοθήκης, στον παρακάτω σύνδεσμο: https://heraklionartgallery.gr/artist/fanourakis-thomas/