Γ. Καραμπελιάς: «25 μαθήματα για την ελληνική Ιστορία», Μέρος 2ο Αρχαία Ελλάδα: Η φυλετική - πολεοκρατική περίοδος και οι Μακεδόνες(podcast)

Για μια ακόμη Κυριακή, επανέρχεται ο Γιώργος Καραμπελιάς με το δεύτερο μέρος του αφιερώματος στην ελληνική Ιστορία.

Ένα αφιέρωμα και μια νέα σειρά ιστορικών αφηγήσεων, βασισμένο στο βιβλίο του «25 μαθήματα για την ελληνική ιστορία».

«... Η ταυτότητα του ελληνικού έθνους, κατά την αρχαιότητα, ήταν φυλετική και «πολεοκρατική». Δηλαδή, ενώ οι Έλληνες, έχουν συνείδηση της κοινότητάς τους, που γίνεται πιο έντονη κατά τη διάρκεια των εξωτερικών πολέμων, από τον Τρωικό έως τους Περσικούς Πολέμους, ταυτόχρονα η πολιτειακή τους οργάνωση χαρακτηρίζεται από τη φυλετικότητα και τον πατριωτισμό της «πόλης-κράτους», που συναρθρώνεται με την ευρύτερη εθνική τους συνείδηση.

 Στην αρχαία Αθήνα, οι μέτοικοι δεν γίνονται δεκτοί ως πολίτες με πλήρη δικαιώματα, τα οποία απολαμβάνουν μόνο όσοι κατάγονται από τις αρχέγονες φυλές του ελληνικού άστεως. Στην Σπάρτη, πολιτειότητα απολαμβάνουν μόνο οι Λακεδαιμόνιοι και όχι οι Μεσσήνιοι. Αναφέρονται, ίσως καθ’ υπερβολήν, περίπου επτακόσιες διαφορετικές ελληνικές κρατικές οντότητες σε όλη τη Μεσόγειο. Για τους αρχαίους Έλληνες, σύμφωνα με τον κλασικό πλέον ορισμό του Ηροδότου (~484 π.Χ.–425 π.Χ./410 π.Χ.), «…αὖτις δὲ τὸ ῾Ελληνικόν, ἐὸν ὅμαιμόν τε καὶ ὁμόγλωσσον, καὶ θεῶν ἱδρύματά τε κοινὰ καὶ θυσίαι ἤθεά τε ὁμότροπα» (Ηρόδοτος, Ιστορίαι, Βιβλίον 8ον Ουρανία, 8.144.3). Είναι τα τέσσερα χαρακτηριστικά της εθνικής ταυτότητας για τον Ηρόδοτο, φυλετική, γλωσσική, θρησκευτική και πολιτισμική ενότητα και όχι πολιτειακή – δηλαδή το έθνος ως κράτος δεν περιλαμβάνεται στον ορισμό του Ηροδότου και των αρχαίων Ελλήνων.

Εντούτοις, η εθνική ενότητα ήταν δεδομένη, ιδιαίτερα στις πολεμικές συγκρούσεις με τους αλλοεθνείς. Γράφει και πάλι ο Ηρόδοτος για τη μάχη των Θερμοπυλών: «οἱ δὲ Ἕλληνες κατὰ τάξις τε καὶ κατὰ ἔθνεα κεκοσμημένοι ἦσαν» («Ηροδότου ιστορίαι», 7.212.2 ). «Οι Έλληνες όμως ήταν παραταγμένοι κανονικά, το κάθε τάγμα κι η κάθε φυλή στη γραμμή της»....

Οι Μακεδόνες και η ελληνική τους συνείδηση

Και όμως, επί τη βάσει της πολιτειακής κατάτμησης των αρχαίων Ελλήνων, ορισμένοι αμφισβητούν το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες αποτελούσαν ένα έθνος, παρεμπιπτόντως, δε, αμφισβητούν και την ελληνικότητα των Μακεδόνων, υποστηρίζοντας, ρητά ή υπόρρητα, ότι αποτελούσαν ένα φύλο το οποίο δεν είχε σχέση με την ελληνικότητα. Όμως, ας καταφύγουμε και πάλι σε δύο χωρία του Ηρόδοτου.

Στο ένα χωρίο, φωτίζει τόσο τον χαρακτήρα των Ολυμπιακών Αγώνων, ως εδάφους αλληλοπεριχωρήσεως μεταξύ των Ελλήνων αποκλειστικώς, όσο και την ελληνικότητα των Μακεδόνων. Πράγματι, σε έλεγχο στον οποίο υπεβλήθη από τους Ελλη(α)νοδίκες[1] στην Ολυμπία, το 504 π.Χ., ο μετέπειτα βασιλιάς των Μακεδόνων Αλέξανδρος Α΄ (495-450 π.Χ.), απεδείχθη τελικώς η ελληνικότητά του και μπόρεσε να συμμετάσχει σε αυτούς. Αυτό που χαρακτηρίζει την κοινή εθνικότητα στην αρχαία Ελλάδα είναι ότι αυτή αναδεικνύεται και ταυτόχρονα συγκροτείται μέσα από αυτούς τους κοινούς αθλητικούς αγώνες, και τους κοινούς πολέμους – με τους Τρώες, και τους Πέρσες κατ’ εξοχήν.

Σε ό,τι αφορά δε την άλλη παράμετρο, την από κοινού αντιμετώπιση των αντιπάλων, και πάλι σε εδάφιό του σχετικό με τους αγώνες εναντίον των Περσών, με πρωταγωνιστή εκ νέου τον Αλέξανδρο, ο Ηρόδοτος αναφέρει τα εξής. Λίγο πριν από τη μάχη των Πλαταιών, το 479 π.Χ., ο, βασιλιάς πλέον, Αλέξανδρος Α΄, οποίος είχε υποταχθεί στους Πέρσες και ακολουθούσε ως σύμμαχός τους τον στρατό του Μαρδονίου, μετέβη τη νύκτα κρυφά στο στρατόπεδο των Ελλήνων για να τους μεταφέρει πληροφορίες για τις περσικές προθέσεις: Κι όταν έφτασαν, τους έλεγε ο Αλέξανδρος τα εξής: «Άνδρες Αθηναίοι, καταθέτω εμπιστευτικά στη φύλαξή σας αυτά τα λόγια, με την παράκληση να μείνουν απόρρητα…· γιατί δεν θα μιλούσα, αν η έγνοια μου για ολόκληρη την Ελλάδα δεν ήταν μεγάλη (9.45.2). Γιατί κι εγώ στην καταγωγή ανέκαθεν είμαι Έλληνας και δεν θα ήθελα να βλέπω την Ελλάδα να χάσει τη λευτεριά της και να γίνει σκλάβα». [Μετάφραση Ηλίας Σπυρόπουλος Ηρόδοτος, Ιστορίαι, βιβλ Ι: Καλλιόπη 45]

Η ελληνική συνείδηση και η ταύτισή της με το ιδεώδες της ελευθερίας είναι τόσο ισχυρή στον Αλέξανδρο Α΄, ώστε, με κίνδυνο της ζωής του, παρότι υποταγμένος στους Μήδους, σπεύδει να δώσει πολύτιμες πληροφορίες στο ελληνικό στράτευμα και να καταδείξει έτσι και τη δική του ακραιφνή ελληνικότητα. Η έννοια της ελληνικής ταυτότητας δεν ταυτίζεται με κρατική οντότητα. Δεν έχουμε ένα ενιαίο κράτος στους Έλληνες, ταυτόχρονα όμως υπάρχει πλήρης συνείδηση για την κοινή εθνική ταυτότητα των Ελλήνων....

Τα πρόσφατα ιστορικά γεγονότα, άλλωστε, συνιστούν εν πολλοίς την εξέλιξη παλαιότερων τάσεων και τον καμβά πάνω στον οποίο εγγράφεται η ίδια η παρούσα πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα...»

Διαβάστε επισης:

Γιώργος Καραμπελιάς, «25 μαθήματα για την ελληνική ιστορία» Μέρος 1ο: Τα τρία στάδια του Ελληνισμού (podcast)

https://www.newshub.gr
Μας τιμάτε εαν κάνετε εγγραφή 
στο κανάλι μας στο Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCgI7vd72xX-ZNWb_x7zzWJg
στη σελίδα μας στο facebook: https://www.facebook.com/newshub.gr
στη σελίδα μας στο twitter: https://twitter.com/NewshubG
στη σελίδα μας στο  instagram: https://www.instagram.com/newshub.gr/
στη σελίδα μας στο Tik Tok:  https://www.tiktok.com/@newshub.gr