Ιάκωβος Καμπανέλλης: 15 χρόνια από το θάνατό του στις 29 Μαρτίου 2011

Πέρασαν 15 χρόνια από τότε που έφυγε από τη ζωή ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, στις 29 Μαρτίου 2011 σε ηλικία 89 ετών. Στη ζωή του τον σημάδεψε ανεξίτηλα η κράτησή του από τους ναζί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν, από όπου τελικά επέζησε και απελευθερώθηκε στις 5 Μαΐου του 1945, όταν αυτό έπεσε στα χέρια των συμμαχικών δυνάμεων.

Πνεύμα δημιουργικό όπως ήταν, έμελλε η εμπειρία αυτή να βρει ξεχωριστό τόπο και να σταθεί ψηλά στην πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά που μας άφησε. Άλλωστε το πιστοποιούν και οι ιδιότητές του στις οποίες ήταν παραγωγικός και ποιοτικός, όπως δημοσιογράφος, σεναριογράφος, ποιητής, σκηνοθέτης κινηματογράφου, θεατρικός συγγραφέας, συγγραφέας, στιχουργός και τραγουδοποιός.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης γεννήθηκε στη Νάξο στις 2 Δεκεμβρίου 1921, μέλος της πολύτεκνης (εννέα παιδιά) οικογένειας του Στέφανου Καμπανέλλη και της Αικατερίνης Λάσκαρη. Η ζωή έφερε τον Ιάκωβο, με τον Μανώλη Γλέζο να συνυπάρξουν ως συμμαθητές στις δύο πρώτες τάξεις του Γυμνασίου στη Νάξο.
Ακολούθως το 1935 η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, με τον Ιάκωβο Καμπανέλλη να εργάζεται την ημέρα και μετά να σπουδάζει τεχνικό σχέδιο στη Σιβιτανίδειο.

Σχεδίαζε με έναν φίλο του τη διαφυγή στη Μέση Ανατολή, όπως είχαν πράξει χιλιάδες Έλληνες εκείνα τα χρόνια, αλλά τελικά ξεκίνησαν για την Ελβετία, στην Αυστρία ο συνοδοιπόρος του τελικά γυρίζει πίσω στην Ελλάδα και ο Καμπανέλλης συλλαμβάνεται στο Ίνσμπουργκ, του χρεώνουν πολιτικά εγκλήματα και τον στέλνουν στο Μαουτχάουζεν.

H εμπειρία του από τον εγκλεισμό στο στρατόπεδο συγκέντρωσης, τον οδήγησε να γράψει το βιβλίο Μαουτχάουζεν, όπου η εμπειρία ζωής γίνεται μαρτυρία και ιστορικό ντοκουμέντο, τόσο για τα όσα πέρασε από το διετή εγκλεισμό του, αλλά και για το πώς κατάφεραν να διαχειριστούν τις τρομακτικές και ψυχοφθόρες εμπειρίες και να επανέλθουν στις νέες συνθήκες ζωής μετά την απελευθέρωσή τους οι επιζήσαντες. Αξίζει να αναφερθεί ότι 1.100 Έλληνες συγκρατούμενοί του τον είχαν εκλέξει αντιπρόσωπο στη Διεθνή επιτροπή που μεριμνούσε ώστε να αναρρώσουν και να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Ο ίδιος επέστρεψε στη χώρα τον Αύγουστο του 1945.

Το βιβλίο θεωρείται και δικαίως σημαντικό έργο της αντιπολεμικής λογοτεχνίας και έχει γνωρίσει πολλές επανεκδόσεις. Ο Μίκης Θεοδωράκης τον παρακινεί και γράφει τους στίχους των τεσσάρων τραγουδιών του ομώνυμου κύκλου, που γνώρισε μεγάλη επιτυχία τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό.

Πριν από το βιβλίο και μόλις είχε επιστρέψει παρακολουθεί στο Θέατρο Τέχνης την παράσταση των Kaldwell και Kirland «Για ένα κομμάτι γη», σκηνοθετημένη από τον Κάρολο Κουν και με ηθοποιούς όπως οι Λαμπέτη, Μεταξά, Φωκά, Διαμαντόπουλος. Εκεί «ο κύβος ερρίφθη» και ο Καμπανέλης προσανατολίστηκε στο θέατρο.

Στη μεταπολεμική περίοδο δεν τον δέχτηκαν στο Εθνικό Θέατρο, για να γίνει ηθοποιός, λόγω του ότι δεν είχε πάρει το γυμνασιακό απολυτήριο, αλλά βρήκε το δημιουργικό του δρόμο, για την ακρίβεια τον είχε χαράξει από πριν. Επίσης το 1946, είχε διοριστεί στο τότε Υπουργείο Αεροναυπηγικής , αλλά πάντα ο προσανατολισμός του ήταν το θέατρο.
Πρώτο του θεατρικό έργο το 1950 ο «Χορός πάνω στα στάχια», το 1956 «Η έβδομη ημέρα της δημιουργίας», το 1957 «Η αυλή των θαυμάτων» και η μεγάλη δημιουργική πορεία είχε μπει πλέον στις ράγες, ενώ στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ‘50 γράφει μερικά από τα πιο αντιπροσωπευτικά του έργα όπως «Ο μπαμπάς ο πόλεμος», «Οδυσσέα γύρισε σπίτι», «Η οδός» και «Ο γορίλας και η Ορτανσία».

Αντιμετωπίζει το «ψαλίδι» της λογοκρισίας από τη δικτατορία του 1967-1974, καθώς το θεατρικό του έργο «Το μεγάλο μας Τσίρκο», που ανέβασε στην σκηνή ο θίασος Καζάκου-Καρέζη στο Θέατρο Αθήναιον το 1973, είχε σαν αποτέλεσμα να παρεμβαίνει συνεχώς η αστυνομία.

Όλα τα θεατρικά του έργα που παίχτηκαν: Χορός πάνω στα στάχυα, Έβδομη μέρα της δημιουργίας, Αυτός και το παντελόνι του και η Κρυφή ζωή του Γουόλτερ Μίττυ, Η αυλή των θαυμάτων, Η ηλικία της νύχτας, Ο Γορίλας και η Ορτανσία, Παραμύθι χωρίς Όνομα, Γειτονιά των αγγέλων, Βίβα Ασπασία , Οδυσσέα γύρισε σπίτι , Αποικία των τιμωρημένων, Ασπασία, Το μεγάλο μας τσίρκο , Το κουκί και το ρεβύθι, Ο εχθρός λαός, Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα, Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού, Ο μπαμπάς ο πόλεμος, Ο αόρατος Θίασος, Ο δρόμος περνά από μέσα, Τρεις σε μοναξιά (Ο πανηγυρικός, Αυτός και το παντελόνι του, Ο επικήδειος), Σιλωάμ και Ο κρυφός ήλιος.

Έγραψε επίσης σενάρια κινηματογραφικών ταινιών όπου μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται: Στέλλα σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη, Ο δράκος σε σκηνοθεσία Νίκου Κούνδουρου, Το ποτάμι σε σκηνοθεσία Νίκου Κούνδουρου, Αρπαγή της Περσεφόνης σε σκηνοθεσία Γρηγόρη Γρηγορίου, Η Χιονάτη και τα 7 γεροντοπαλίκαρα σε σκηνοθεσία του ιδίου, Το κανόνι και τ’ αηδόνι σε σκηνοθεσία του ιδίου και του αδερφού του, του Γιώργου Καμπανέλλη, Κορίτσια στον ήλιο σε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη.

Ασχολήθηκε επίσης με τη δημοσιογραφία στις εφημερίδες Ελευθερία (1963-65), Ανένδοτος (1965-66) και από το 1975 στα Νέα. Υπήρξε επίσης μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων. Τον Οκτώβριο του 1981 τοποθετήθηκε στη θέση του διευθυντή ραδιοφωνίας της ΕΡΤ, το 1996 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Κύπρου, ενώ έγινε ακαδημαϊκός το 1999, στη νέα έδρα του Θεάτρου της Ακαδημίας Αθηνών και το 2000 του απονεμήθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας το παράσημο του Ανώτερου Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικα.

Πηγή:ertnews.gr