Μονή Καψά: Σε μια κορφή, ατενίζοντας τη θάλασσα (φωτογραφίες)

Η Μονή Καψά βρίσκεται ανατολικά από το Μακρύγιαλο, στο δρόμο προς Γούδουρα. Το πλήρες όνομα του μοναστηριού είναι Μονή Αγίου Ιωάννη Καψά και είναι μετόχι της Μονής Τοπλού κοντά στο Βάι και τη Σητεία.
Το μοναστήρι μοιάζει σκαλισμένο πάνω στο λόφο δίπλα στο φαράγγι Περβολάκια, ατενίζοντας το Λιβυκό Πέλαγος και το Κουφονήσι απέναντι.
Eίναι ανοιχτό καθημερινά από τις 6.30-12.30 και 3.30-7.00 και είναι αρκετά αυστηρό σε θέματα ευπρεπούς ενδυμασίας για την είσοδο στο ναό.

Η Μονή Καψά πανηγυρίζει στις 29 Αυγούστου, τη μέρα που η εκκλησία τιμά τον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.  

Πως θα πάτε στη Μονή Καψά

Η Μονή Καψά βρίσκεται 7 χλμ από το Μακρύγιαλο. Αν έρχεστε από Σητεία (37χλμ) μπορείτε να την προσεγγίσετε στρίβοντας προς Γούδουρα, ενώ αν έρχεστε από Ιεράπετρα (32χλμ ανατολικά), απλά συνεχίζετε στο δρόμο ευθεία μετά το Μακρύγιαλο και την Ανάληψη.

Ο δρόμος είναι ασφαλτοστρωμένος και με εξαιρετική θέα στους μικρούς κολπίσκους της περιοχής.

Η ιστορία της Μονής Καψά

Η Μονή Καψά ιδρύθηκε το 15ο αιώνα σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, ενώ σύμφωνα με άλλες πηγές μπορεί να ιδρύθηκε πολύ νωρίτερα, το 14ο ή ακόμα και τον 13ο αιώνα.

Το 1471 Τούρκοι έκαναν επιδρομή από τη θάλασσα και κατέστρεψαν μεγάλο μέρος του μοναστηριού. Η περιοχή πέρασε από τα χέρια διαφόρων ιδιοκτητών και έμεινε γνωστή με το όνομα ενός από αυτούς, που ονομάζονταν Καψάς.

Η μισο-ερειπωμένη Μονή αναστηλώθηκε 400 χρόνια αργότερα από τον μοναχό Ιωσήφ Γεροντογιάννη, που την έκανε γνωστή όχι μόνο σε ολόκληρη την Κρήτη, αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Το έργο του Γεροντογιάννη συνέχισε ο εγγονός του Ιωσήφ Γεροντάκης και οι επόμενοι ηγούμενοι μετά από αυτόν.

Η Μονή Καψά υπήρξε κέντρο αντίστασης κατά του Γερμανικού στρατού κατοχής την περίοδο 1941-1944. Ηγούμενος στη Μονή Καψά την περίοδο εκείνη ήταν ο Ιλαρίων Συντυχάκης, που μαζί με τους υπόλοιπους μοναχούς υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν το μοναστήρι το Νοέμβριο του 1943 μετά από διαταγή των Γερμανών. Επέστρεψαν όμως μετά το τέλος του πολέμου.

Ο Άγιος Ιωσήφ Γεροντογιάννης

Το 1799 γεννήθηκε στο μισο-ερειπωμένο μοναστήρι ο Ιωάννης Βιτσέντζος ή Γεροντογιάννης, ο άνθρωπος που έμελλε να αναστηλώσει τη Μονή Καψά το 1861. Τα πρώτα χρόνια της ζωής του ο Γεροντογιάννης ήταν ένας καβγατζής, ατίθασος, σκληρόκαρδος άνθρωπος που χρησιμοποιούσε το μοναστήρι και το διπλανό φαράγγι για να κρύβεται, όταν τον κυνηγούσαν οι Τούρκοι. Όμως αργότερα, αφού πέθανε η κόρη του μια Κυριακή όπου εκείνος και η γυναίκα του βρίσκονταν σε παζάρι, πίστεψε πως το γεγονός αυτό ήταν για εκείνον μια τιμωρία για την αμαρτωλή ζωή του και γιατί δεν τήρησε την Κυριακάτικη αργία. 

 Από τη στιγμή αυτή η ζωή του άλλαξε τελείως, όπως και ο χαρακτήρας του. Ο Γεροντογιάννης αφιέρωσε τη ζωή του στις ελεημοσύνες και τη λατρεία του Θεού.Η Μονή Καψά όπου ζούσε έγινε διάσημη σ’ ολόκληρη την Κρήτη και πολλοί πιστοί έρχονταν από μακριά για να προσευχηθούν. Ένας από τους πιστούς αυτούς ήταν ο τότε ιδιοκτήτης της περιοχής, ο Χατζηνικόλαος Ζαφείρης που το 1841 την παραχώρησε στον Γεροντογιάννη για να ανακαινίσει το μοναστήρι.

Ο Γεροντογιάννης εργάστηκε σκληρά για την ανακαίνιση της Μονής, ωστόσο είναι ελλιπείς οι πληροφορίες για το τι βρήκε στη Μονή Καψά το 1841. Το μόνο βέβαιο είναι ότι υπήρχε ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Ιωάννη, ένα πηγάδι με υφάλμυρο νερό και δυο μισογκρεμισμένα οικήματα που αναστηλώθηκαν και υπάρχουν και σήμερα.

Οι εργασίες στη Μονή Καψά συνεχίστηκαν για χρόνια, ενώ το 1861 προστέθηκε και το δεύτερο κλίτος της Μονής αφιερωμένο στην Αγία Τριάδα. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο της Μονής Καψάς κατασκευάστηκε το 1869 από τον Χατζημηνά και αγιογραφήθηκε το 1874 από τον Αντώνης Αλεξανδρίδη.

Ο ίδιος ο Γεροντογιάννης, που είχε γίνει μοναχός με το όνομα Ιωσήφ, έμενε σε ένα σπήλαιο 100 μέτρα από το μοναστήρι και συνέχισε να κηρύττει και να θεραπεύει μέχρι το θάνατο του στις 6 Αυγούστου του 1874. Σήμερα τιμάται σαν Άγιος Ιωσήφ Γεροντογιάννης στις 7 Αυγούστου.

Τα επόμενα χρόνια, ο εγγονός του Γεροντογιάννη, Αρχιμανδρίτης Ιωσήφ Γεροντάκης, ήταν αυτός που επέκτεινε τις εγκαταστάσεις στη Μονής Καψά, έφερε νερό στο μοναστήρι και καλλιέργησε τα κτήματα στην γύρω περιοχή.