To αρχαιότερο σωζόμενο αντίτυπο της «Οδύσσειας» εκτίθεται σε μουσείο - Πρόκειται για έκδοση του 1517 μ.Χ.

Η έκθεση του βιβλίου έρχεται σε μια στιγμή που το αρχαίο έπος του Ομήρου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας κουλτούρας.

Ένα σπάνιο αντίτυπο της «Οδύσσειας», τυπωμένο πριν από 509 χρόνια, βρίσκεται πλέον εκτεθειμένο στο πανεπιστήμιο του Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ, σε μια βιβλιοθήκη που φιλοξενεί μια από τις πιο σπάνιες συλλογές της χώρας. Πρόκειται για έκδοση του 1517, τυπωμένη από τον περίφημο Ενετό εκδότη Άλδο Μανούτιο.

Η έκθεση του βιβλίου έρχεται σε μια στιγμή που το αρχαίο έπος του Ομήρου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας κουλτούρας, καθώς πρόσφατα μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη ως καλοκαιρινή υπερπαραγωγή σε σκηνοθεσία του Κρίστοφερ Νόλαν, σχεδόν τρεις χιλιάδες χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση.

Το αντίτυπο που φυλάσσεται είναι τσέπης

Το αντίτυπο που φυλάσσεται στο Τσάπελ Χιλ είναι τσέπης, μια λεπτομέρεια που δεν είναι τυχαία. Όπως εξηγεί η Έιλιν Ντεβίτια, επιμελήτρια της συλλογής σπάνιων βιβλίων του πανεπιστημίου, ο Μανούτιος έδινε ιδιαίτερη σημασία στο μικρό μέγεθος των εκδόσεών του, ώστε οι ιστορίες να μην χάνονται μέσα στον χρόνο. Στόχος του ήταν η γνώση να γίνει φορητή και ευρέως προσβάσιμη, μια φιλοδοξία που τον οδήγησε να ιδρύσει το δικό του τυπογραφείο στη Βενετία, το οποίο έμελλε να αλλάξει τον τρόπο που τυπώνονταν τα βιβλία στην Ευρώπη.

Στον Μανούτιο αποδίδεται η καθιέρωση της πλάγιας γραφής, καθώς και η εισαγωγή του κόμματος, του άνω τελείας με κόμμα και της απόστροφου στην τυπογραφία, στοιχεία που σήμερα θεωρούνται αυτονόητα μέρη της γραπτής γλώσσας αλλά τότε αποτελούσαν καινοτομία. Το τυπογραφικό του σήμα, ένα δελφίνι τυλιγμένο γύρω από μια άγκυρα, εμφανίζεται και στο αντίτυπο που φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη Wilson του πανεπιστημίου, πιστοποιώντας την προέλευσή του.

Το βιβλίο έχει και μια δική του ιδιαίτερη διαδρομή πριν καταλήξει στη συλλογή του πανεπιστημίου. Ανήκε παλαιότερα στον Έμπεν Αλεξάντερ, πρώην καθηγητή κλασικών σπουδών στο ίδιο ίδρυμα, του οποίου τα χειρόγραφα σχόλια είναι ακόμη ορατά σε πολλές σελίδες, προσθέτοντας ένα επιπλέον, προσωπικό στρώμα ιστορίας πάνω στο ήδη πολύτιμο αντίτυπο.

Η επιμελήτρια της συλλογής τονίζει πως η έκθεση του βιβλίου δεν απευθύνεται μόνο σε ακαδημαϊκούς ή ερευνητές. «Είναι ένα δημόσιο ίδρυμα. Οποιοσδήποτε μπορεί να έρθει και να το δει», λέει χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας την πρόθεση του πανεπιστημίου να καταστήσει προσβάσιμη σε όλους μια πηγή που κανονικά θα παρέμενε κλειδωμένη σε θησαυροφυλάκια σπάνιων εκδόσεων.

Το αντίτυπο της «Οδύσσειας» βρίσκεται στον δεύτερο όροφο της βιβλιοθήκης Wilson, στην οδό South Road 200, και θα παραμείνει εκτεθειμένο έως τις γιορτές των Ευχαριστιών, δίνοντας στο κοινό αρκετούς μήνες στη διάθεσή του για να το επισκεφθεί.

Η χρονική σύμπτωση ανάμεσα στην κινηματογραφική επιστροφή του ομηρικού έπους και στην έκθεση ενός από τα παλαιότερα τυπωμένα αντίτυπά του δεν περνά απαρατήρητη. Η ταινία του Νόλαν έφερε ξανά στο προσκήνιο έναν μύθο που έχει διασχίσει αιώνες αφήγησης, ενώ η έκθεση στο Τσάπελ Χιλ προσφέρει μια απτή, υλική σύνδεση με την ιστορία της ίδιας αυτής μετάδοσης, από τη στιγμή που το κείμενο πέρασε από τη χειρόγραφη παράδοση στην εποχή της τυπογραφίας.

«Η έκδοση του 1517 δεν είναι απλώς ένα αντίγραφο του ομηρικού κειμένου. Είναι και μαρτυρία μιας τεχνολογικής και πολιτισμικής επανάστασης, εκείνης που επέτρεψε σε έργα σαν την «Οδύσσεια» να κυκλοφορήσουν ευρύτερα, σε φθηνότερη και πιο εύχρηστη μορφή, μακριά από τα βαριά και δαπανηρά χειρόγραφα των προηγούμενων αιώνων», σημειώνει εμφατικά το ρεπορτάζ του NBC.

Το γεγονός ότι το συγκεκριμένο αντίτυπο διατηρείται ακόμη σε καλή κατάσταση, πεντακόσια εννιά χρόνια μετά την τύπωσή του, το καθιστά ιδιαίτερα πολύτιμο τόσο για τους ιστορικούς του βιβλίου όσο και για το ευρύ κοινό.

iefimerida.gr