Τόμας Φρίντμαν στην Αθήνα: «Έχουμε τη δύναμη να χωρίσουμε την Ερυθρά Θάλασσα, με ένα πρόβλημα: δεν έχουμε τις Δέκα Εντολές»

Στην έναρξη του Athens Democracy Forum, στην Ακαδημία Αθηνών, ο τρεις φορές βραβευμένος με Πούλιτζερ Αμερικανός δημοσιογράφος και συγγραφέας Τόμας Φρίνταμαν μίλησε για το «δεύτερο Big Bang», την ΑΙ που θα εισχωρήσει παντού και έναν εμπορικό εφιάλτη με πρωταγωνιστές τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη... σόγια.

Στους τοίχους της αίθουσας της Ακαδημίας Αθηνών, ο Προμηθέας χαρίζει τη φωτιά στους ανθρώπους και πληρώνει το τίμημα. Μπροστά σε αυτές τις παραστάσεις, ο Τόμας Φρίντμαν, μίλησε καθηλωτικά και ανεπιτήδευτα για μια ανθρωπότητα που έχει αποκτήσει δυνάμεις θεού και ακόμη αναζητεί τους κανόνες για να τις διαχειριστεί. «Έχουμε πια τη δύναμη να χωρίσουμε την Ερυθρά Θάλασσα. Υπάρχει μόνο ένα πρόβλημα: χωρίς τις Δέκα Εντολές», είπε στην έναρξη του Athens Democracy Forum, επιστρατεύοντας τη βιβλική εικόνα για να περιγράψει το χάσμα ανάμεσα σε όσα μπορούμε να κάνουμε και σε όσα έχουμε συμφωνήσει ότι επιτρέπεται να κάνουμε.

Ο Αχιλλέας Τσάλτας, ιδρυτής και πρόεδρος του Ιδρύματος Δημοκρατίας και Πολιτισμού, ζήτησε στον καταξιωμένο δημοσιογράφο και συγγραφέα να μιλήσει για την κατάσταση της δημοκρατίας. Η ίδια η ερώτηση, είπε ο Φρίντμαν, έμοιαζε με κάτι που θα μπορούσε να είχε τεθεί σε έναν αντιγραφέα χειρογράφων την παραμονή της εφεύρεσης της τυπογραφίας από τον Γουτεμβέργιο: περιγράψτε μας την κατάσταση της μοναρχίας. Ο αντιγραφέας θα γνώριζε ασφαλώς πολλά για τον κόσμο του, θα του διέφευγε όμως η ανατροπή που πλησίαζε και θα άλλαζε τους όρους της απάντησής του.

Ο Φρίντμαν σκέφτεται με εικόνες και τις αναλύει με το ένστικτο του δημοσιογράφου που θέλει να γίνει κατανοητός ακόμη και από εκείνον που διαφωνεί μαζί του. Στην ίδια ομιλία χωρούν ο Μωυσής, τα μόρια του νερού, μια τοστιέρα και το εμπόριο σόγιας, καθώς επιχειρεί να εξηγήσει αλλαγές που δυσκολευόμαστε ακόμη και να ονομάσουμε. Κάποτε οι αναλογίες του απλουστεύουν το μέγεθος των ζητημάτων που ανοίγει, έχουν όμως την αρετή να σου δίνουν κάτι συγκεκριμένο, βαθύ, για να σκεφτείς. Έχει μια προφορική άνεση που του επιτρέπει να παρεμβάλει ένα «baby» στην προειδοποίησή του για την κοινή μας μοίρα και να αποχαιρετήσει το ακροατήριο με ένα «Να έχετε μια ωραία μέρα», έχοντας μόλις εξηγήσει πόσα μπορούν να πάνε στραβά.

«Η ΑΙ δεν μοιάζει με καμία άλλη τεχνολογία. Είναι σαν ατμός. Εισχωρεί στα πάντα: στο ρολόι σας, στο αυτοκίνητό σας, στην τοστιέρα σας, στο τακούνι του παπουτσιού σας, στο ψυγείο σας και στην επόμενη αρθροπλαστική ισχίου σας».

Το δεύτερο Big Bang το προκαλέσαμε εμείς

Ο Φρίντμαν, που το 2028 συμπληρώνει πενήντα χρόνια στη δημοσιογραφία, γράφει ένα νέο βιβλίο για τις αλλαγές που θα καθορίσουν την επιβίωση των δημοκρατιών και μοιράστηκε με το αθηναϊκό κοινό ορισμένες από τις ιδέες του.Ύστερα από τόσες δεκαετίες, είπε, ένας δημοσιογράφος θεωρεί ότι έχει ήδη ζήσει τη μεγάλη ιστορική στιγμή, την εξέλιξη που θα καθορίσει την εποχή του. Ο ίδιος τοποθετεί τη μεγαλύτερη αλλαγή στο παρόν και της δίνει ένα όνομα ανάλογο των προσδοκιών και των φόβων του: «δεύτερο Big Bang».

«Το πρώτο Big Bang το προκάλεσε ο Δημιουργός μας πριν από 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Το δεύτερο μόλις το προκαλέσαμε εμείς». Η απαρίθμηση που ακολούθησε είχε την ταχύτητα μιας εποχής που δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τα επιτεύγματά της.

«Η ανθρωπότητα κατασκευάζει τεχνητούς εγκεφάλους, αποσυνδέοντας τη νοημοσύνη από την ανθρώπινη βιολογία, έχει δημιουργήσει ένα πλανητικό νευρικό σύστημα που επιτρέπει να ακούμε ο ένας τον ψίθυρο του άλλου από την απέναντι άκρη της Γης» είπε χαμηλώνοντας τη φωνή και ψιθυρίζοντας. Πρόσθεσε ότι μεταβάλλει το κλίμα και κατοικεί σε έναν κυβερνοχώρο όπου «είμαστε όλοι συνδεδεμένοι και κανείς δεν έχει τον έλεγχο». Διαθέτει όπλα μαζικής καταστροφής και συστήματα βαθιάς μάθησης που διευρύνουν την πρόσβασή της στα μυστήρια του σύμπαντος.

Η δική μας στιγμή της Γένεσης έρχεται

Στο προσεχές μέλλον, ο Φρίντμαν βλέπει τη συνάντηση τριών τεχνολογιών που μπορεί να αλλάξει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάζουμε τον κόσμο γύρω μας: «Προσεχώς, η σύγκλιση της κβαντικής υπολογιστικής, της ενέργειας από σύντηξη και της τεχνητής νοημοσύνης θα φέρουν απεριόριστη υπολογιστική ισχύς, απεριόριστη καθαρή ενέργεια και απεριόριστη νοημοσύνη. Θα είναι η δική μας στιγμή της Γένεσης. Θα μπορούμε να δημιουργούμε οτιδήποτε, ξεκινώντας από το μοριακό επίπεδο, ακόμη και σε ένα μοναδικό αντίτυπο, μόνο για εσάς».

Μέσα σε αυτή την προοπτική τοποθετεί την ευθύνη των δημοκρατιών να συμφωνήσουν στους κανόνες: «Η πρώτη πρόκληση για τις δημοκρατίες θα είναι να συνεργαστούν σε παγκόσμιο επίπεδο, γιατί αυτή τη φορά δεν πρόκειται να έρθει κάποιος Μωυσής και να κατέβει με δύο πλάκες. Θα πρέπει να τις γράψουμε όλοι μαζί».

Για να εξηγήσει την έκταση της αλλαγής, επιστράτευσε ένα παράδειγμα από τη φυσική, το οποίο επεξεργάστηκε με τον Κρεγκ Μάντι, τον άνθρωπο που αποκάλεσε δάσκαλό του. «Δημιουργήσαμε έναν υπεραπλουστευμένο τρόπο να σκεφτόμαστε την ιστορία του κόσμου σε τρεις φάσεις. Αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους σαν μόρια νερού και την τεχνολογία σαν θερμότητα».

Η πρώτη φάση εκτείνεται από την εμφάνιση του ανθρώπου μέχρι την τυπογραφία. «Την αποκαλούμε εποχή των εργαλείων ή εποχή του πάγου, επειδή τα μόρια του νερού στον πάγο ουσιαστικά απλώς πάλλονται. Δεν μετακινούνται. Αυτό είναι που κάνει τον πάγο πάγο. Έρχεται η τεχνολογία, λιώνει τον πάγο και περνάμε στην εποχή του νερού. Τώρα οι ιδέες κυκλοφορούν, οι άνθρωποι μετακινούνται, τα κεφάλαια ρέουν. Την αποκαλούμε εποχή του νερού ή εποχή της πληροφορίας».

Εποχή του ατμού ή εποχή της νοημοσύνης

Στη δική του αφήγηση, το επόμενο ορόσημο είναι το 2017, όταν οκτώ ερευνητές της Google παρουσίασαν την αρχιτεκτονική Transformer, στην οποία βασίστηκε η ανάπτυξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. «Περισσότερη θερμότητα κάνει το νερό να βράσει και να μετατραπεί σε ατμό. Την αποκαλούμε εποχή του ατμού ή εποχή της νοημοσύνης».

Ο ατμός τού επιτρέπει να περιγράψει μια τεχνολογία που σταδιακά θα ενσωματώνεται σε κάθε πλευρά της ζωής: «Η ΑΙ δεν μοιάζει με καμία άλλη τεχνολογία. Είναι σαν ατμός. Εισχωρεί στα πάντα: στο ρολόι σας, στο αυτοκίνητό σας, στην τοστιέρα σας, στο τακούνι του παπουτσιού σας, στο ψυγείο σας και στην επόμενη αρθροπλαστική ισχίου σας».

«Η αλληλεξάρτηση ήταν κάποτε επιλογή μας. Τώρα είναι η συνθήκη στην οποία ζούμε. Θα προοδεύσουμε μαζί ή θα καταρρεύσουμε μαζί. Αλλά ό,τι κι αν κάνουμε από εδώ και πέρα, baby, θα το κάνουμε μαζί»

Αυτή η εξάπλωση φέρνει τη συζήτηση από τις δυνατότητες της τεχνολογίας στις σχέσεις των κρατών και στο εμπόριο. «Εάν δεν έχουμε μια παγκόσμια συνεννόηση για τους κανόνες της ΑΙ, εάν οι δημοκρατίες και τα μη δημοκρατικά καθεστώτα δεν μπορούν να συμφωνήσουν σε αυτό, έχουμε πραγματικό πρόβλημα».

Στο China Development Forum, όπως είπε, είχε επιλέξει να παρουσιάσει τον κίνδυνο μέσα από έναν εφιάλτη: «Τους είπα ότι είδα ένα κακό όνειρο το προηγούμενο βράδυ. Ονειρεύτηκα ότι ήταν το 2030 και το μόνο που μπορούσε να πουλήσει η Αμερική στην Κίνα ήταν σόγια, ενώ το μόνο που μπορούσε να πουλήσει η Κίνα στην Αμερική ήταν σάλτσα σόγιας».

Η εξήγησή του αφορούσε όσα θα μπορούσαν να πάψουν να εμπορεύονται δύο χώρες που δεν εμπιστεύονται την τεχνολογία η μία της άλλης: «Γιατί; Επειδή, όταν η ΑΙ βρίσκεται μέσα στα πάντα, εάν δεν έχουμε μια κοινή αντίληψη για το ηθικό και νομικό πλαίσιο της λειτουργίας της, το μόνο που θα πουλάμε ο ένας στον άλλον θα είναι σόγια και σάλτσα σόγιας. Οδεύουμε προς την αυτάρκεια».

Η αυτοκριτική του: Eπαναπαύτηκα

Ο συγγραφέας του «Ο κόσμος είναι επίπεδος» αναθεωρεί πλέον και τη διάσημη εικόνα με την οποία περιέγραψε την παγκοσμιοποίηση. «Τότε ο κόσμος πέρασε από τη σύνδεση στην αλληλοσύνδεση. Κάπως επαναπαύθηκα σε αυτό. Νόμιζα ότι όλα πήγαιναν καλά. Έπειτα, πριν από μερικά χρόνια, ξύπνησα και συνειδητοποίησα ότι ο κόσμος είχε πάψει να είναι επίπεδος και είχε γίνει ένα αξεδιάλυτο σύνολο. Από έναν επίπεδο κόσμο μπορούσες να αποχωρήσεις. Από έναν κόσμο όπου όλα έχουν γίνει ένα, δεν μπορείς».

Περιγράφει έτσι έναν πλανήτη όπου η στενότερη σύνδεση συνυπάρχει με τον κατακερματισμό και την αυξανόμενη ισχύ των επιμέρους δρώντων. Η τεχνολογία μάς επιτρέπει να βλέπουμε όλο και βαθύτερα ο ένας στη ζωή του άλλου, ενώ οι συνέπειες των πράξεών μας ξεπερνούν τα σύνορα.

Θα προοδεύσουμε ή θα καταρρεύσουμε όλοι μαζί, baby

«Το σημαντικότερο είναι ότι, ως είδος, μας έχει ενώσει η μοίρα μας. Μοιραζόμαστε πλέον έξι προβλήματα πλανητικής κλίμακας, που μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με συλλογική δράση πλανητικής κλίμακας: τη διαχείριση της ΑΙ, της κλιματικής αλλαγής, των πανδημιών, των πυρηνικών και βιολογικών όπλων, της μετανάστευσης και του χρηματοπιστωτικού κινδύνου».

Και συνέχισε: «Η αλληλεξάρτηση ήταν κάποτε επιλογή μας. Τώρα είναι η συνθήκη στην οποία ζούμε. Θα προοδεύσουμε μαζί ή θα καταρρεύσουμε μαζί. Αλλά ό,τι κι αν κάνουμε από εδώ και πέρα, baby, θα το κάνουμε μαζί».

Για τη δημοκρατία, αυτή η αναγκαστική συμβίωση επαναφέρει το ερώτημα πώς άνθρωποι με διαφορετικά συμφέροντα, πεποιθήσεις και δυνατότητες μπορούν να συγκροτήσουν ένα κοινό πολιτικό σώμα. Ο Φρίντμαν επέστρεψε στην αμερικανική ιδρυτική ιδέα «από τους πολλούς, ένας»: «Η μεγαλύτερη πρόκληση για τις δημοκρατίες στο εξής είναι πώς θα επιστρέψουμε σε αυτή τη μικρή έννοια που συναντάμε στα κείμενα των ιδρυτών των ΗΠΑ. Πώς θα κάνουμε τους πολλούς ένα, όταν οι πολλοί είναι πλέον τόσο πιο διαφορετικοί, τόσο πιο στενά δεμένοι και τόσο πιο ισχυροί».

Το πόσο επώδυνα θα καταλάβουμε την ανάγκη αυτής της συνεννόησης παραμένει ανοιχτό. «Μπορούμε να το μάθουμε νωρίς. Μπορούμε να το μάθουμε αργά. Μπορούμε να το μάθουμε αφού το κλίμα, η ΑΙ ή κάποια άλλη κρίση τινάξει στον αέρα τον μισό κόσμο. Αλλά θα το μάθουμε».

iefimerida.gr