FED επί Τραμπ: Η ανεξαρτησία, η σύγκριση με ΕΚΤ και η πρόκληση των ψηφιακών νομισμάτων

Ο διορισμός νέου προέδρου στη Federal Reserve (FED) από τον Ντόναλντ Τραμπ είναι μια από τις σημαντικότερες διεθνείς οικονομικές ειδήσεις το τελευταίο διάστημα. Και η  σχετική συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά απλώς μια θεσμική αλλαγή στην κορυφή της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας. Αντικατοπτρίζει μια αντιπαράθεση για τη φύση της νομισματικής πολιτικής, τα όρια των παρεμβάσεων και –τελικά– την ίδια την έννοια της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών στις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.

Η επιλογή για τη θέση από τον Αμερικανό Πρόεδρο του Κέβιν Γουόρς, ενός προσώπου που έχει ταυτιστεί με πιο «σκληρές» θέσεις, ερμηνεύεται από πολλούς ως μήνυμα επιστροφής σε μια πιο πειθαρχημένη προσέγγιση: λιγότερη εξάρτηση από τη ρευστότητα, μεγαλύτερη έμφαση στον πληθωρισμό και στη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Τι αντιπροσωπεύει όμως αυτή η επιλογή; Και γιατί ένας πρόεδρος που προεκλογικά μιλούσε για χαμηλότερα επιτόκια κι αναζητούσε έναν κεντρικό τραπεζίτη «περιστερά» κατέληξε σε έναν υποψήφιο με «γερακίσιο» προφίλ; Το ερώτημα δεν είναι μόνο πολιτικό, αλλά και οικονομικό. Σε μια περίοδο υψηλού δημόσιου χρέους και επίμονων πληθωριστικών πιέσεων, μια πιο αυστηρή Fed μπορεί να λειτουργήσει ως σήμα αξιοπιστίας προς τις αγορές ομολόγων. Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύεται το διαχρονικό δίλημμα: πώς μπορεί να επηρεάσει η διοίκηση της ομοσπονδιακής τράπεζας  την ισορροπία μεταξύ νομισματικής πειθαρχίας και πολιτικών πιέσεων στις ΗΠΑ;

Η Fed, ένας από τους ισχυρότερους θεσμούς της παγκόσμιας οικονομίας, έχει σχεδιαστεί ώστε να διαθέτει υψηλό βαθμό ανεξαρτησίας. Το Κογκρέσο καθορίζει τους στόχους μέσω της διπλής εντολής που της δίνει –σταθερότητα τιμών και μέγιστη απασχόληση– ενώ η ίδια η κεντρική τράπεζα επιλέγει τα μέσα. Η σύνθετη δομή της Τράπεζας, με το Board of Governors (Διοικητικό Συμβούλιο), τη FOMC (Επιτροπή Νομισματικής Πολιτικής) και τις 12 περιφερειακές ομοσπονδιακές τράπεζες, επιδιώκει να θωρακίσει τη λήψη αποφάσεων από βραχυπρόθεσμες πολιτικές σκοπιμότητες. Ωστόσο, η ανεξαρτησία αυτή δοκιμάζεται συχνά στην πράξη. Πόσο ανθεκτική τελικά μένει απέναντι σε πολιτικές παρεμβάσεις των αμερικανικών κυβερνήσεων, αλλά και της αγοράς ; Και πώς διατηρείται στις ΗΠΑ η ισορροπία μεταξύ τεχνοκρατικής αυτονομίας και δημοκρατικής λογοδοσίας, πέραν της σημερινής εποχής Τραμπ;

Στον αντίποδα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρείται ίσως το πιο θεσμικά ανεξάρτητο κεντρικό νομισματικό ίδρυμα διεθνώς. Η ανεξαρτησία της είναι νομικά κατοχυρωμένη στις ευρωπαϊκές συνθήκες και η πρωταρχική της εντολή είναι σαφής: σταθερότητα τιμών. Όμως, σε αντίθεση με τη Fed, η ΕΚΤ λειτουργεί σε μια νομισματική ένωση κρατών με διαφορετικές δημοσιονομικές πολιτικές. Αυτό δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις στην εφαρμογή της πολιτικής της, καθώς και στη διαχείριση κρίσεων, όταν αφορούν την ευρωζώνη. Όμως και εδώ τίθεται το ερώτημα αν η ΕΚΤ, με τον τρόπο που λειτουργεί, ενισχύει την αυστηρή ανεξαρτησία και αξιοπιστία της ή γεννά ζητήματα δημοκρατικής νομιμοποίησης. Και επίσης μπαίνει πάντα το ζήτημα ποια είναι τα όρια της νομισματικής πολιτικής όταν απουσιάζει μια πλήρης δημοσιονομική ένωση.

Σε ό,τι αφορά μια σύγκριση, οι δύο κεντρικές τράπεζες μοιράζονται κοινά εργαλεία – επιτόκια, πράξεις ανοικτής αγοράς, μη συμβατικά μέτρα όπως η ποσοτική χαλάρωση – αλλά διαφέρουν ουσιαστικά στην εντολή και στο θεσμικό περιβάλλον. Η Fed καλείται να ισορροπήσει μεταξύ πληθωρισμού και απασχόλησης. Η ΕΚΤ επικεντρώνεται πρωτίστως στη σταθερότητα τιμών. Τελικά αποτελεί ένα ερώτημα ποιος θεσμός διαθέτει μεγαλύτερη ευελιξία και ποιος μεγαλύτερη θεσμική δέσμευση;

Και ενώ η συζήτηση για τα επιτόκια, αλλά και τους ισολογισμούς,  των κεντρικών τραπεζών παραμένει κρίσιμη, ένα νέο κεφάλαιο ανοίγει που τις αφορά σε κρίσιμο βαθμό. Κι αυτό έχει να κάνει με τα ψηφιακά νομίσματα των κεντρικών τραπεζών, τα λεγόμενα CBDCs,. Από το Sand Dollar στις Μπαχάμες έως το digital yuan στην Κίνα, οι νομισματικές αρχές επανασχεδιάζουν το ίδιο το χρήμα. Στη δε ευρωζώνη, το ψηφιακό ευρώ συζητείται και προετοιμάζεται εδώ και χρόνια, ενώ τώρα προβάλλει και ως στρατηγικό εγχείρημα οικονομικής αυτονομίας και τεχνολογικής κυριαρχίας.

Όμως, καθώς οι κεντρικές τράπεζες επιταχύνουν τον σχεδιασμό ψηφιακών νομισμάτων, τίθενται ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα: θα αποτελέσουν τα CBDCs, δηλ. τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών, εργαλείο εκσυγχρονισμού ή πηγή νέων ανησυχιών για ιδιωτικότητα, έλεγχο και σταθερότητα; Και μπορεί το ψηφιακό ευρώ να εξελιχθεί σε πυλώνα ευρωπαϊκής νομισματικής κυριαρχίας σε έναν κόσμο αυξανόμενου οικονομικού και γεωπολιτικού ανταγωνισμού;

Το 34ο podcast της σειράς Διεθνής Ματιά του ERTnews Radio, που προετοιμάζει ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος δυό φορές τη βδομάδα για την πλατφόρμα ERTecho, ασχολείται με τα προαναφερόμενα ερωτήματα και θέματα. Συγκεκριμένα εξετάζονται και αναλύονται  : -o διορισμός νέου προέδρου στη FED από τον Τραμπ  -το σκεπτικό με το οποίο γίνεται και ο αντίκτυπος που αναμένεται να έχει στην αμερικανική, αλλά και τη διεθνή οικονομία  –συγκριτικά, ο ρόλος της ανεξαρτησία της FED και της ΕΚΤ, οι κοινές αρχές και πολιτικές, αλλά και οι διαφορές που έχουν οι δύο κεντρικές τράπεζες  -το νέο μεγάλο ζήτημα  που αφορά το μέλλον των ψηφιακών νομισμάτων τα οποία θα «εκδίδουν» οι κεντρικές τράπεζες και που δεν θα έχουν σχέση με τα κρυπτονομίσματα.

Καλεσμένος για τη σχετική συζήτηση είναι ο Χρήστος Γκόρτσος. Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου και Δικαίου Κεντρικών Τραπεζών του ΕΚΠΑ, καθώς και Επισκέπτης Καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Λουξεμβούργου και στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης. Ο Χ.Γκόρτσος από το 2000-2017 ήταν επίσης Γενικός Γραμματέας της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές, ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε podcast  εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή καθολικά, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας.  Και κάθε φορά γίνεται με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.