Πώς Ιράν και Κίνα εκμεταλλεύονται τον πόλεμο για να κλονίσουν την κυριαρχία του δολαρίου – «Ήρθε η ώρα του πετρο-γουάν»

Καθώς ο πόλεμος των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν – που «πάγωσε» για δύο εβδομάδες σήμερα Τετάρτη εν μέσω νέων διπλωματικών επαφών που κατέληξαν σε μια καταρχήν συμφωνία για κατάπαυση πυρός υπό όρους – έχει ταράξει την παγκόσμια οικονομία για περισσότερο από έναν μήνα, το Ιράν και η Κίνα αξιοποιούν την ευκαιρία για να αντιμετωπίσουν ένα κοινό τους ζήτημα σχετικά με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο κοινός τους στόχος: να τερματιστεί η ηγεμονία του αμερικανικού δολαρίου.

Εδώ και χρόνια, υποστηρίζουν ότι η Ουάσινγκτον χρησιμοποιεί την κυριαρχία του δολαρίου στο διεθνές εμπόριο για να ασκεί επιρροή και να πλήττει αντιπάλους και ανταγωνιστές – μεταξύ αυτών και το Ιράν και την Κίνα.

Σύμφωνα με ανάλυση του Al Jajeera, η υπεροχή του δολαρίου είναι ιδιαίτερα εμφανής στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, όπου περίπου το 80% των συναλλαγών πραγματοποιείται σε αυτό, σύμφωνα με εκτίμηση του 2023 από την JP Morgan Chase.

Μέσα από τον έλεγχο των Στενά του Ορμούζ – από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου – η Τεχεράνη και το Πεκίνο βρήκαν ένα εργαλείο για να ενισχύσουν το κινεζικό γουάν ως εναλλακτική στο δολάριο.

Σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, εμπορικά πλοία καλούνται να πληρώνουν τέλη διέλευσης σε γουάν, σε ένα καθεστώς που θυμίζει «διόδια» υπό τον έλεγχο του Ιράν – ένα ακόμη παράδειγμα της ενίσχυσης της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών μέσω του κινεζικού νομίσματος.

Παρότι δεν είναι σαφές πόσα πλοία έχουν πληρώσει σε γουάν, τουλάχιστον δύο το είχαν κάνει έως τις 25 Μαρτίου, σύμφωνα με το Lloyd’s List.

Το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας αναγνώρισε την περασμένη εβδομάδα τις σχετικές αναφορές, ενώ η ιρανική πρεσβεία στη Ζιμπάμπουε ανέφερε ότι «ήρθε η ώρα να προστεθεί το «petroyuan» στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου».

Η Τεχεράνη – που ανακοίνωσε ότι θα εγγυηθεί την ασφαλή διέλευση στα Στενά για δύο εβδομάδες στο πλαίσιο της εκεχειρίας με τις ΗΠΑ – και το Πεκίνο δεν σχολίασαν επισήμως.

Ο οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και καθηγητής του Χάρβαρντ Κένεθ Ρόγκοφ δήλωσε ότι το Ιράν αφενός επιδιώκει να «προκαλέσει» τις ΗΠΑ και αφετέρου λαμβάνει σοβαρά υπόψη την ανάγκη χρήσης του γουάν για να αποφύγει τις αμερικανικές κυρώσεις και να ενισχύσει τη συνεργασία του με την Κίνα.

Ένας «πολυπολικός» χρηματοπιστωτικός κόσμος

Για την Τεχεράνη και το Πεκίνο, η ενίσχυση του γουάν ενέχει διπλό όφελος.

Η χρήση του νομίσματος τους επιτρέπει να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις που βασίζονται στο σύστημα του δολαρίου, ενώ παράλληλα διευκολύνει και μειώνει το κόστος των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ τους.

Η συνεργασία τους έχει ενισχυθεί ιδιαίτερα μετά τη στρατηγική συμφωνία 25 ετών που υπέγραψαν το 2021.

Η Κίνα αγοράζει πάνω από το 80% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, συχνά σε μειωμένες τιμές, ενώ το Ιράν εισάγει μεγάλες ποσότητες κινεζικών μηχανημάτων, ηλεκτρονικών, χημικών και βιομηχανικών εξαρτημάτων.

Παρά τον πόλεμο, οι ροές πετρελαίου μεταξύ των δύο χωρών παραμένουν σχεδόν αμετάβλητες, με το Ιράν να εξάγει έως και 13,7 εκατομμύρια βαρέλια στις πρώτες δύο εβδομάδες της σύγκρουσης, κυρίως προς την Κίνα.

Ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ έχει εκφράσει την επιθυμία το γουάν να εξελιχθεί σε διεθνές αποθεματικό νόμισμα και να χρησιμοποιείται ευρέως στο παγκόσμιο εμπόριο.

Τα εμπόδια για το γουάν

Παρά την πρόοδο, το γουάν έχει ακόμη μεγάλο δρόμο μπροστά του για να ανταγωνιστεί το δολάριο.

Σε αντίθεση με το δολάριο, δεν είναι πλήρως ελεύθερα μετατρέψιμο λόγω αυστηρών ελέγχων κεφαλαίων στην Κίνα, γεγονός που περιορίζει τη χρήση του διεθνώς.

Επιπλέον, ο κρατικός έλεγχος στο χρηματοπιστωτικό σύστημα δημιουργεί ανησυχίες για διαφάνεια και σταθερότητα.

Παρότι το ποσοστό των αποθεμάτων σε δολάρια έχει μειωθεί διαχρονικά, παραμένει κυρίαρχο: περίπου 57% παγκοσμίως, έναντι 20% για το ευρώ και μόλις 2% για το γουάν, σύμφωνα με το ΔΝΤ.

Μόλις το 3,7% του διεθνούς εμπορίου γινόταν σε γουάν το 2024, αν και αυξημένο σε σχέση με το παρελθόν.

Σταδιακή «διάβρωση» της ηγεμονίας του δολαρίου

Αναλυτές εκτιμούν ότι η χρήση του γουάν δεν θα ανατρέψει άμεσα το δολάριο, αλλά μπορεί να το αποδυναμώσει σταδιακά σε συγκεκριμένους τομείς.

Ο οικονομολόγος Νταν Στάινμποκ σημείωσε ότι πρόκειται για μια διαδικασία «σταδιακής διάβρωσης» και όχι ξαφνικής αντικατάστασης.

Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την έκβαση του πολέμου.

Αν Ιράν και Κίνα ενισχυθούν, περισσότερες χώρες ενδέχεται να στραφούν μακριά από το δολάριο για να προστατευθούν από αμερικανικές κυρώσεις.

Αντίθετα, αν οι ΗΠΑ πετύχουν τους στόχους τους, η κυριαρχία του δολαρίου μπορεί να διατηρηθεί για περισσότερο χρόνο.

Πηγή Al Jajeera