Άγιος Θωμάς: Το χωριό της Κρήτης που διεκδικεί τα κλειδιά της Πύλης του Άδη

Υπάρχει η πύλη του Άδη; κι αν ναι που βρίσκεται;

Στον ποταμό Αχέροντα, στην Ιθώμη Μεσσηνίας ή στον Άγιο Θωμά στο Ηράκλειο;

Αυτά είναι μόνο τρία από τα πολλά σημεία ανά την υφήλιο που διεκδικούν τα κλειδιά αυτής της πύλης, την οποία οι ιστορίες του παρελθόντος ήθελε να διαβαίνουν οι νεκροί στο μεγάλο ταξίδι τους για τον Κάτω Κόσμο.

Ο Άγιος Θωμάς στο Δήμο Γόρτυνας είναι ένας τόπος όπου οι θρύλοι και οι παραδόσεις βρήκαν γόνιμο έδαφος για να αναπτυχθούν.

Κι ένας απ αυτούς τους θρύλους θέλει μέσα στο σπηλαιώδη ναό της Κεράς Σπηλιώτισσας να υπήρχε η πύλη του Άδη ή τρύπα του Άδη όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι.

Και ο Άγιος Θωμάς διόλου τυχαία συνδέθηκε με τον Άδη μια που ακόμα από την αρχαιότητα η περιοχή διαμόρφωσε ένα πλαίσιο σύνδεσης με το θάνατο και τα πρόσωπα που παραπέμπουν στον κάτω κόσμο, όπως η Περσεφόνη.

Η τρύπα του Άδη, στον Άγιο Θωμά, είναι ένα βάραθρο το μήκος του οποίου δεν έχει καταμετρηθεί.

Είναι εντοπισμένο μέσα στο ιερό του μικρού ναού της Κεράς Σπηλιώτισσας, στην άκρη του χωριού.

Σήμερα η είσοδος του είναι σφραγισμένη με τσιμέντο καθώς, όπως μας  είχε περιγράψει ο ιερέας π. Παναγιώτης Δούλης,  κάποιοι θέλησαν, με κίνδυνο της ζωής τους, να μπουν στο εσωτερικό του και να αναζητήσουν χρυσά και άλλα πολύτιμα κτερίσματα.

Στην επονομαζόμενη τρύπα του Άδη στον Άγιο Θωμά κατά την αρχαιότητα, λέγεται πως οι συγγενείς των νεκρών έριχναν κάποια από τα αντικείμενα τους για να τα έχουν μαζί τους στον άλλο κόσμο.

Το συγκεκριμένο βάραθρο έχει πολύ μεγάλο βάθος καθώς, όταν ήταν ανοικτό κι έριχνες μέσα ένα νόμισμα δεν μπορούσες να ακούσεις το θόρυβο που έκανε φθάνοντας στον πάτο.

Κάποια στιγμή μάλιστα είχε γίνει προσπάθεια καθόδου στο εσωτερικό του για να ερευνηθεί όμως επειδή το μήκος του ήταν μεγάλο, κι από κάποιο σημείο κι έπειτα υπήρξε θέμα απουσίας οξυγόνο, η προσπάθεια δεν ολοκληρώθηκε.

Είναι ενδιαφέρον πάντως το γεγονός πως λίγα μέτρα μακριά από την τρύπα του Άδη στο ναό υπάρχει μια μεγάλου μεγέθους σχισμή ανάμεσα σε βράχους όπου τόσο κατά το παρελθόν όσο και σήμερα οι κάτοικοι ρίχνουν μέσα ρούχα και παπούτσια του νεκρού, περιμένοντας να λιώσουν με το πέρασμα του χρόνου.

Αν σκάψει κανείς βαθιά στη σχισμή μπορεί να βρει υπολείμματα ρούχων, πεταμένων εδώ και αιώνες, μας είπε ο π.  Παναγιώτης.

Σχεδόν δίπλα στη σχισμή αυτή υπάρχει λαξευμένη στους βράχους αίθουσα όπου δεν αποκλείεται να γινόταν προετοιμασία και αποχαιρετισμός του νεκρού για το μεγάλο  ταξίδι.

Όλα αυτά βέβαια στο πλαίσιο εικασίας καθώς μια ολοκληρωμένη έρευνα και τεκμηρίωση δεν υπάρχει για την περιοχή ώστε να γνωρίζουμε ακριβώς τι συνέβαινε εκεί.

Σε κοίλωμα του βράχου, λίγο πριν ανέβει κανείς τα σκαλιά για την Κερά Σπηλιώτισα, είναι λαξευμένη επιγραφή όπου γίνεται αναφορά στην θεά Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη, που χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ.

Σε αυτήν ξεκάθαρα διαβάζουμε «ΘΕΑΙΣ ΔΗΜΗΤΡΙ ΚΑΙ ΚΟΡΗ ΛΑΡΚΙΑ ΑΡΤΕΜΙΣ ΕΚ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ».

Η επιγραφή αυτή φέρεται να κοσμούσε τον τάφο ρωμαίας συγκλητικού, που ζούσε στους Αγίου Δέκα και ονομάζονταν Λαρκία Άρτεμις.

Δεν αποκλείεται να τάφηκε εκεί καθώς σε κοντινή απόσταση υπήρχε ναός της Δήμητρας και της κόρης της Περσεφόνης, την οποία είχε απαγάγει ο Άδης. 

Μάλιστα διόλου τυχαίο δεν είναι το γεγονός πως η εκκλησία της Παναγίας σε αυτό το σημείο γιορτάζει την Τρίτη του Πάσχα κι όλοι ξέρουμε πως οι πρώτες ημέρες μετά την Ανάσταση είναι αφιερωμένες στους νεκρούς μας, τους οποίους θυμόμαστε και τιμούμε.

Πολύ κοντά σε όλα αυτά είναι και ο λαξευμένος σε μονόλιθο,  ναός του Ινδού Αγίου Ιωάσαφ, που ξεχώρισε εν ζωή για τη μελέτη θανάτου που είχε κάνει, η οποία και αφορούσε στην προετοιμασία της ψυχής για το άλλο κόσμο.

Ο Άγιος Θωμάς ακόμα και σήμερα τιμά ιδιαίτερα τους νεκρούς του.

Είναι από τα χωριά εκείνα που διατηρεί την παράδοση του να ξενυχτούν όλοι οι κάτοικοι το νεκρό στο σπίτι του και να τον συνοδεύουν όλοι μαζί στην τελευταία του κατοικία.

Αξίζει ν αναφέρουμε πως η σχισμή στους βράχους όπου πετούσαν παλιά ρούχα νεκρών κατά καιρούς εμφανίζει νέο ρουχισμό πράγμα που πρακτικά σημαίνει πως κάποιοι εξακολουθούν να πιστεύουν ή έστω από συνήθεια να ακολουθούν την παράδοση μετά την ταφή προσφιλών τους προσώπων να πηγαίνουν εκεί κάποια από τα ρούχα και παπούτσια που φόρεσαν λίγο πριν το θάνατο τους.

Στο χωριό του Αγίου Θωμά υπάρχουν σήμερα 25 εκκλησίες και η εξήγηση γι αυτόν τον τεράστιο αριθμό είναι επίσης συνυφασμένη με το γεγονός ότι κατά το παρελθόν ήταν χώρος λατρείας θεοτήτων με ιερές περγαμηνές.

 Όπου υπήρχε τέτοιο παρελθόν ανθούσε με την έλευση του χριστιανισμού η κατασκευή ναών ώστε να διαγραφεί κατά κάποιο τρόπο η παλιά θρησκεία.