Απονεμήθηκε το Βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης» 2025 του Δήμου Ηρακλείου στον καθηγητή Στέφανο Κακλαμάνη

Μέσα σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 5/6, στην αίθουσα εκδηλώσεων «Δ. Θεοτοκόπουλος» της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, η επίσημη τελετή απονομής του Βραβείου «Νίκος Καζαντζάκης» 2025 του Δήμου Ηρακλείου, στο διακεκριμένο καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Στέφανο Κακλαμάνη, για τη σπουδαία προσφορά και τη μακροχρόνια συμβολή του στα Κρητικά γράμματα.

Το βραβείο απένειμε στον Στέφανο Κακλαμάνη ο Δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός, παρουσία του πρώην Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων Απόστολου Κακλαμάνη, του Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρου Αρναουτάκη, του Δημάρχου Σητείας Γιώργου Ζερβάκη, του εκπροσώπου του Αρχιεπισκόπου Κρήτης, πατήρ Κύριλλου, των Αντιδημάρχων Ρένας Παπαδάκη, Νίκου Γιαλιτάκη, Φιλαρέτης Δαφέρμου –Χρονάκη και Στέλλας Αρχοντάκη, του Προέδρου της ΔΕΠΑΝΑΛ Κώστα Βαρβεράκη, της επικεφαλής της Δημοτικής παράταξης «Ηράκλειο για σένα» Μαρίας Καναβάκη, ανθρώπων των γραμμάτων και τεχνών από το Ηράκλειο και τη Σητεία.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός στην προσφώνησή του μίλησε με τα πιο θερμά λόγια για τον Στέφανο Κακλαμάνη και ανατρέχοντας στο παρελθόν ανέσυρε μνήμες από τη γνωριμία και την συμπόρευσή τους στο Πανεπιστήμιο Κρήτης: «Τον Στέφανο Κακλαμάνη τον γνώρισα πρώτη φορά ως φοιτητή σε μια ομιλία του στο Κρητολογικό Συνέδριο που είχε πραγματοποιηθεί στο Ηράκλειο το καλοκαίρι του 1981 με οργανωτή όπως πάντα την Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών. Οι γονείς μου με είχαν παροτρύνει να παρακολουθήσω την ανακοίνωση ενός φοιτητή που είχε ξεχωρίσει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκος Παναγιωτάκης.

Εκεί άκουσα για πρώτη φορά τον Στέφανο Κακλαμάνη να μιλάει για το επιστολάριο του Αντωνίου Καλλέργη, (5η δεκαετία του 16ου αιώνα). Ο φοιτητής αυτός δεν επιβεβαίωσε απλώς, αλλά ξεπέρασε τις πολύ υψηλές προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί πολύ νωρίς για τον ίδιο. Είχε ξεχωρίσει πολύ νωρίς ο Στέφανος Κακλαμάνης. Τον συνάντησα ξανά όπως και άλλα πρόσωπα, όπως τον Αλέξη Πολίτη, όταν βρέθηκα και εγώ στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Ο Στέφανος Κακλαμάνης ήταν ήδη Επίκουρος καθηγητής. Πορευτήκαμε για πάρα πολλά χρόνια, από το 1994 έως το 2019, αδιαλείπτως στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και μοιραστήκαμε πάρα πολλά. Μοιραστήκαμε προσπάθειες, κοινά εγχειρήματα. Βρεθήκαμε να διοικούμε και το τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής μαζί και μοιραστήκαμε πολλές αγωνίες».

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου αναφέρθηκε στο σπουδαίο έργο του Στέφανου Κακλαμάνη, στη συνεργασία του με την Βικελαία και άλλους τοπικούς πνευματικούς Φορείς και εξήγησε το σκεπτικό της εισήγησής του για την βράβευση του Στέφανου Κακλαμάνη, η οποία έγινε ομόφωνα δεκτή από το Δημοτικό Συμβούλιο: «Το Βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης» απονέμεται σε ένα  άνθρωπο ο οποίος προήγαγε και προάγει τα Κρητικά γράμματα. Είναι μελετητής της πρώιμης Νεοελληνικής γραμματείας αλλά με πυρήνα που καταλαμβάνει και την μεγαλύτερη έκταση της παραγωγής του. Την Κρητική Γραμματεία της Αναγέννησης. Αυτή η δουλειά που έκανε, ξεκινώντας μαθητεία στον Νίκο Παναγιωτάκη, συνιστά αυτή τη στιγμή ένα συνολικό έργο που αποτελεί τον βασικό πυλώνα των σπουδών της Κρητικής Αναγέννησης σε ό,τι αφορά τα γράμματα γενικά. Αυτό από μόνο του είναι πάρα πολύ σπουδαίο. Ο Στέφανος είναι ένας ακαταπόνητος, χαλκέντερος μελετητής.

Η παραγωγή του είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε στην Κρήτη για την εποχή και το πρόσωπο του Χορτάτση από την Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών το 1993, φτάνοντας ένα σημείο το οποίο το έχει υπερβεί βέβαια ήδη ο Στέφανος, που είναι η ποίηση της Κρήτης στην Αναγέννηση. Τρίτομο έργο από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας. Είναι ένα κολοσσιαίο έργο το οποίο προφανέστατα από την πρώτη στιγμή έγινε και θα παραμείνει έργο αναφοράς. Δεν είναι τυχαίο ότι και οι τρεις τόμοι γνώρισαν πάρα πολύ γρήγορα επανέκδοση, που δεν είναι και το πιο αυτονόητο σε αυτό το πεδίο των γραμμάτων να συμβεί και έχει συμβεί. Πρόκειται για μια έκδοση που ξεκίνησε το 2019, συνεχίστηκε για τρία χρόνια και στη συνέχεια επανεκδόθηκε».

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός καταλήγοντας επεσήμανε τη σχέση που έχει όλα αυτά τα χρόνια o Στέφανος Κακλαμάνης με την κοινωνία της Κρήτης αλλά και τις αρετές του ως άνθρωπος, σημειώνοντας: «Σαν άνθρωπος και σαν πανεπιστημιακός δάσκαλος με πολλούς μαθητές που ευδοκιμούν στην επιστημονική τους διαδρομή και δημιουργούν και άλλους μαθητές, είχε και έχει και μια αυστηρότητα στην κρίση. Αλλά είναι η αυστηρότητα της δικαιοσύνης. Αυτή η αυστηρότητα η οποία ισορροπεί με την επιείκεια είναι αναγκαία για τη δικαιοσύνη. Και αυτό είναι μια σπάνια αρετή. Ο Στέφανος την υψηλού επίπεδου επιστημονική του παραγωγή, που δεν είναι πάντα προσιτή στους μη ειδικούς,  μερίμνησε να την κοινωνήσει και στους ανθρώπους.

Έτσι απέκτησε μία σχέση όλα αυτά τα χρόνια, με την κοινωνία της Κρήτης. Από την Κίσσαμο μέχρι την Σητεία, με τη Στέγη Βιτσέντζος Κορνάρος, κοινωνώντας τη γνώση. Όλα αυτά συγκεντρωμένα και συνδυασμένα, αιτιολογούν πλήρως αυτό το μικρό αντίδωρο που προσφέρει αυτή τη στιγμή ο Δήμος Ηρακλείου, με τον οποίο, άλλωστε, ο Στέφανος συνδέεται μέσω της Βικελαίας Βιβλιοθήκης, όπως βέβαια και με την Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών και το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης που προανέφερα. Σταθεροί δεσμοί για τους οποίους μερίμνησε ο ίδιος ο Στέφανος. Το Βραβείο αυτό είναι ένα μικρό αντίδωρο σε όσα έχει δώσει ο Στέφανος στην Κρήτη, ειδικότερα στο Ηράκλειο που απονέμει το βραβείο. Είμαι βέβαιος ότι αυτή η παραγωγή και δραστηριότητα με όλη της την κοινωνική απήχηση είναι μια διαδρομή που έχει ακόμα μπροστά της πολύ δρόμο και γόνιμο για να αθροίσει σε όσα ήδη μας έχει προσφέρει ο Στέφανος Κακλαμάνης». 

Ο Καθηγητής Στέφανος Κακλαμάνης μίλησε με συγκίνηση για την μεγάλη τιμή που του έκανε ο Δήμος Ηρακλείου να του απονείμει το Βραβείο «Νίκος Καζαντζάκης», ευχαριστώντας τον Αλέξη Καλοκαιρινό αλλά και τα μέλη της Επιτροπής του Βραβείου. Ο Στέφανος Κακλαμάνης αναφέρθηκε στην αγάπη του για την Κρήτη και το «Μεγάλο Κάστρο», τους γονείς του αλλά και στην ομιλία που θα ακολουθούσε και την οποία ετοίμασε ειδικά για την εκδήλωση, η οποία εμπεριείχε μια νέα εργασία για τον «Ιταλόγλωσσο» ποιητή Βιντσέντζο Κορνάρο: «Κατ' επιλογήν Κρητικός. Έτσι με προσδιόρισε ο Δήμαρχος και ο χαρακτηρισμός αυτός είναι πράγματι ακριβής, τόσο ως προς το περιεχόμενό του όσο και ως προς τα όσα προϋποθέτει και συνεπάγεται. Γεννήθηκα σε ένα ορεινό χωριό της Λευκάδας, στην Καρυά. Γαλουχήθηκα με τα κανάκια της μάνας μου και με τις συμβουλές του πατέρα μου και βγήκα από νωρίς με οδηγό τον Νίκο Παναγιωτάκη στον πηγαιμό για των ιδεών την πόλη. 

Το Μεγάλο Κάστρο. Στην πόλη αυτή, όπως έγραφε ένας Καστρινός του παλιού καιρού, «ο μορφωμένος και καλλιεργημένος άνθρωπος δεν αισθάνεται ξένος ούτε και στερείται φίλων, και γίνεται δεκτός ως πολίτης εφόσον οι τρόποι του είναι τιμημένοι». Η απονομή αυτού του μεγάλου βραβείου στην ταπεινότητά μου με τιμά ιδιαιτέρως και με γεμίζει χαρά και αίσθημα ευθύνης. Στο πρόσωπό μου τιμώνται οι φιλοπρόοδοι γονείς μου, άνθρωποι του μόχθου και της πηγαίας καλοσύνης, τα αδέρφια μου, η οικογένειά μου και οι δάσκαλοί μου, εκείνοι που με πατρική αφοσίωση με δίδαξαν να αγαπώ τον άνθρωπο και να αφιερώνω τις δυνάμεις μου στη μελέτη του πνευματικού πολιτισμού αυτού του τόπου.  Θα ήθελα και από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω από καρδιάς τον Αλέξη Καλοκαιρινό, που ηγείται αυτής της πόλης, καθώς και τα εκλεκτά μέλη της επιτροπής απονομής του βραβείου γι' αυτήν την απρόσμενη τιμή που μου επιφύλαξαν.

Μια τιμή που τη νιώθω να βαραίνει ακόμα περισσότερο στους ώμους μου όταν αναλογίζομαι ότι με το ίδιο αυτό βραβείο τιμήθηκε ο δάσκαλός μου Νίκος Παναγιωτάκης, ο Γρηγόρης Σηφάκης, ο Θεοχάρης Δετοράκης και ο Νίκος Γιανναδάκης. Μορφές ανεξίτηλα χαραγμένες στη μνήμη και στην καρδιά μου. Τους οφείλω πολλά, μα πάνω απ' όλα τους χρωστώ το δρόμο που με οδήγησε στο Μεγάλο Κάστρο. Ταπεινό αντίδωρο σ' αυτή τη μεγάλη τιμή, είναι αυτή η ομιλία που ετοίμασα για σας και που νομίζω ότι βάζει τα πράγματα σε μία σειρά σχετικά με τον Ιταλόγλωσσο Βιντσέντζο Κορνάρο, ποιητή  και ιταλικών ποιημάτων και του Ερωτόκριτου».

Η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Βυζαντινής Φιλολογίας και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Παλαιογραφίας και Μικροταινιών του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Μαρίνα Δετοράκη παρουσίασε αναλυτικά το πολυσχιδές επιστημονικό έργο, την προσωπικότητα και την αφοσίωση του τιμωμένου στη μελέτη της Κρητικής λογοτεχνίας και ιστορίας.

Ο ιδρυτής της Στέγης Βιτσέντζος Κορνάρος, Γιώργος Γαλανάκης εξέφρασε τη συγκίνησή του για την βράβευση του Στέφανου Κακλαμάνη η οποία αποτελεί τιμή και για τη Σητεία καθώς ως κορυφαίος μελετητής της Ενετοκρητικής Γραμματείας, αποτελεί ο ίδιος μια ζωντανή σύγχρονη γέφυρα ανάμεσα στο Ηράκλειο και στη Σητεία. Παράλληλα, ο Γιώργος Γαλανάκης προσέφερε στο Δήμαρχο Ηρακλείου και στον Στέφανο Κακλαμάνη από ένα τόμο με συλλογή έργων του ζωγράφου Γιώργου Κόρδη, εμπνευσμένα όλα από το έργο του Ερωτόκριτου.