Εγκαινιάστηκε ο χώρος «Μνήμης Αντίστασης και Εκτοπισμού» στη Στοά Μακάσι (Φωτο)

Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και παρουσία του Σεβασμιότατου Αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγένιου εγκαινιάστηκε από τη Γενική Γραμματέα του Υπουργείου Πολιτισμού, κυρία Ολυμπία Βικάτου, ο χώρος «Μνήμης Αντίστασης και Εκτοπισμού» που δημιούργησε ο Δήμος Ηρακλείου  στη Στοά Μακάσι, ένας χώρος μαρτυρίου με έντονη ιστορική φόρτιση που μετατράπηκε σε χώρο γνώσης και περισυλλογής. 

Η υποβλητική έκθεση συνιστά πρέποντα φόρο τιμής στους ήρωες και στα θύματα της περιόδου, ζωντανεύοντας τις μνήμες και τα βιώματα των ανθρώπων που φυλακίστηκαν εκεί κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής. Στόχος της πρωτοβουλίας του Δήμου Ηρακλείου είναι να συμβάλει στην οικοδόμηση της ιστορικής μνήμης με τρόπο χρήσιμο για το παρόν και το μέλλον. 

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου, Αλέξης Καλοκαιρινός καλωσόρισε και ξενάγησε τη Γενική Γραμματέα και τους παρευρισκόμενους στην εντυπωσιακή έκθεση μαζί με τον αρχιτέκτονα Γιώργο Πετράκη και την αρχαιολόγο του Γραφείο Παλιάς Πόλης του Δήμου Ηρακλείου Κάλλια Νικολιδάκη. Στην ομιλία του, ο Αλέξης Καλοκαιρινός απηύθυνε ένα ισχυρό πολιτικό και ανθρωπιστικό μήνυμα. Συνδέοντας τη ναζιστική θηριωδία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου με τον σύγχρονο ολοκληρωτισμό, σήμανε συναγερμό για την επανεμφάνιση των συστημάτων του στον Δυτικό Κόσμο. 

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου, ξεκίνησε την ομιλία του με μια καθηλωτική αναφορά στη σχολική έκθεση του δεκάχρονου Μάρκου Ισχακή που του άρεσε να ταξιδεύει με καράβι για να βλέπει όλα τα νησιά της πατρίδας του, της Ελλάδας. Δύο χρόνια μετά, στις 8 Ιουνίου 1944, ο μικρός εβραίος μαθητής και η οικογένειά του βρέθηκαν από τους Ναζί στα αμπάρια του πλοίου «Τάναϊς» μαζί με ομήρους που είχαν φυλακιστεί στη Στοά Μακάσι, βρίσκοντας τραγικό θάνατο στο ιστορικό ναυάγιο. 

Παράλληλα με το «Τάναϊς», ο Αλέξης Καλοκαιρινός συνέδεσε τα γεγονότα με τον εγκλεισμό του Ιταλοεβραίου συγγραφέα Πρίμο Λέβι στο Άουσβιτς, ο οποίος την ίδια περίοδο βίωνε τη φρίκη του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Βασιζόμενος στο μνημειώδες έργο του Λέβι «Αν αυτό είναι ο άνθρωπος», ο Δήμαρχος υπενθύμισε τις πιο σκοτεινές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας: τους θαλάμους αερίων, τα κρεματόρια, την εξόντωση εκατοντάδων χιλιάδων παιδιών. «Εάν είναι αδύνατο να καταλάβουμε, είναι απαραίτητο να ξέρουμε, γιατί αυτό που συνέβη μπορεί να ξανασυμβεί», τόνισε ο Δήμαρχος Ηρακλείου, παραθέτοντας τα λόγια του Λέβι για τον κίνδυνο γέννησης ενός «νέου φασισμού» με άλλο όνομα, που εισάγεται χωρίς να κινήσει υποψίες. Περνώντας στο σήμερα, υπογράμμισε ότι η προειδοποίηση του Λέβι επαληθεύεται στις μέρες μας, καθώς η ψευδαίσθηση της καθημερινότητας και της κανονικότητας τυφλώνει τις κοινωνίες, όπως ακριβώς συνέβαινε και στις παραμονές του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία άνοδο της ακροδεξιάς και του αυταρχισμού, αναφέροντας συγκεκριμένα την πρόσφατη επικράτηση του ακροδεξιού κόμματος AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ με το ανησυχητικό 43,8% των ψήφων – ένα ποσοστό που προκαλεί ιστορικούς συνειρμούς με τα ποσοστά του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος του Χίτλερ στην ίδια περιοχή το 1932. Την υπονόμευση των θεσμών από την πλευρά του Τραμπ στις ΗΠΑ, καθώς και τον ρατσιστικό εθνικισμό της «Εθνικής Συσπείρωσης» στη Γαλλία αλλά και τις «επικράτειες της ανελευθερίας» Ρωσία και Κίνα, εκτός Δυτικού κόσμου.

Κλείνοντας την παρέμβασή του, προειδοποίησε για τον σύγχρονο, εφιαλτικό συνδυασμό του ολοκληρωτισμού με την Τεχνητή Νοημοσύνη και τη Βιοτεχνολογία, στοιχεία που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια πρωτοφανή απειλή κατά των ελευθεριών σημειώνοντας: «Αυτό που λέω είναι ενοχλητικό, γιατί και η καθημερινότητα επιμένει, περιέχοντας μια αίσθηση διαιώνισης της κανονικότητας. Όμως, όπως έχει επισημάνει ο Βάλτερ Μπένγιαμιν, η αισθητικοποίηση της πολιτικής οδηγεί στον ολοκληρωτισμό. Από τον χώρο αυτό, το Μακάσι, οφείλουμε να εκπέμψουμε ένα σήμα κινδύνου και να βρούμε τη δύναμη να αντισταθούμε».

Ο Δήμαρχος Ηρακλείου τόνισε τη σημασία της δημιουργίας του χώρου Μνήμης Αντίστασης και Εκτοπισμού , χαρακτηρίζοντάς τον ως έναν χώρο περισυλλογής όπου η ιστορική μνήμη ζωντανεύει, ιδιαίτερα χρήσιμο για τη σύγχρονη εποχή. Υπογράμμισε, επίσης, ότι η Στοά αναμένεται να υποδεχθεί χιλιάδες επισκέπτες, με ιδιαίτερη έμφαση στη νέα γενιά μέσα από οργανωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα. Όπως επεσήμανε, πρόκειται για ένα ακόμα ορόσημο στην πορεία απόδοσης των Τειχών στους πολίτες υπογραμμίζοντας την οργανική ένταξη του Χώρου Μνήμης στο ευρύτερο περιβάλλον των Ενετικών Τειχών της πόλης. Ο Αλέξης Καλοκαιρινός εξέφρασε τις θερμές του ευχαριστίες του προς την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, την Γενική Γραμματέα, Ολυμπία Βικάτου, τον Περιφερειάρχη Κρήτης, Σταύρο Αρναουτάκη και όλους τους συντελεστές που εργάστηκαν σκληρά για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος. «Πιστεύω ότι πραγματικά αυτός ο κόπος άξιζε», κατέληξε χαρακτηριστικά ο Δήμαρχος Ηρακλείου.

Επίσης αναφέρθηκε στην σπουδαιότητα της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης για την Προστασία, Αξιοποίηση και Ανάδειξη της Ενετικής Οχύρωσης και των Νεωρίων, για τα οποία αποσφραγίστηκαν μόλις οι προσφορές για την επιλογή αναδόχου που θα αναλάβει το έργο της αποκατάστασής τους, καθώς και στο όραμα της Δημοτικής Αρχής για την ενσωμάτωση των μνημείων στην καθημερινότητα της πόλης. 

Με αφορμή τις συντονισμένες δράσεις με το Υπουργείο Πολιτισμού και την Περιφέρεια Κρήτης, ο Δήμαρχος Ηρακλείου υπογράμμισε ότι για πρώτη φορά μετά από αιώνες, και οι τέσσερις πύλες του Χάνδακα, η Πύλη Ιησού, η Πύλη Αγίου Γεωργίου, η Πύλη Σαμπιονάρα και η Πύλη του Παντοκράτορα είναι πλέον ανοιχτές και προσβάσιμες στο κοινό. Παράλληλα περιέγραψε τον κεντρικό σχεδιασμό του Δήμου, ο οποίος προβλέπει την έλευση εναλλακτικών πολιτιστικών χρήσεων στις πύλες, τις στοές και τις χαμηλές πλατείες των τειχών. Οι παρεμβάσεις γίνονται με έναν αναστρέψιμο τρόπο και ελαφριές κατασκευές, ώστε να διασφαλίζεται η άμεση πρόσβαση στη συντήρηση του μνημείου, ενώ οι χαμηλές πλατείες φιλοξενούν ήδη τις παραστατικές τέχνες στο πρότυπο της «διασποράς γεγονότων» που εφαρμόζεται με μεγάλη επιτυχία στο Φεστιβάλ των Τειχών. Παράλληλα, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τον καθολικό φωτισμό του μνημείου. «Το Ηράκλειο είναι ο μόνος Δήμος της Κρήτης, από τους τέσσερις που υλοποιούν Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης (ΣΒΑΑ), που έχει αφιερώσει το μεγαλύτερο μερίδιο του συνολικού κονδυλίου σε έργα πολιτισμού. Υπάρχει πάρα πολύ σοβαρός λόγος για αυτή την επιλογή μας», τόνισε χαρακτηριστικά ο Αλέξης Καλοκαιρινός αναφερόμενος και στα άλλα σημαντικά έργα που έχουν δρομολογηθεί όπως η στερέωση και η στατική αποκατάσταση του παραθαλάσσιου τμήματος στο Μπεντενάκι και η δημοπράτηση του έργου για την αντιδιαβρωτική προστασία της παράκτιας ζώνης του Δερματά όπου δημιουργούνται και δύο αστικές παραλίες.

Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού, Ολυμπία Βικάτου στον χαιρετισμό της υπογράμμισε τη βαθιά σημασία της ανάδειξης του συγκεκριμένου χώρου και ευχαρίστησε τον Δήμαρχο Ηρακλείου Αλέξη Καλοκαιρινό και τον Περιφερειάρχη Σταύρο Αρναουτάκη για την εξαιρετική συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού, επισημαίνοντας: «Σήμερα, εγκαινιάζουμε κάτι περισσότερο από μία έκθεση. Εγκαινιάζουμε ένα τόπο που διασώζει την μνήμη χωρίς να εγκλωβίζεται στο παρελθόν. Ένα τόπο που μας υπενθυμίζει ότι όταν οι βία και ο ολοκληρωτισμός επιδιώκουν πρωτίστως να στερήσουν από τον άνθρωπο την ταυτότητα και την αξιοπρέπειά του. Η ιστορική μνήμη συνιστά το ισχυρότερο ανάχωμα απέναντι στην επανάληψη τέτοιων σκοτεινών πρακτικών. Έναν τόπο που συνδέει τη διαχρονική αξία του μνημείου με το διαρκές αίτημα για ελευθερία, δημοκρατία και σε σεβασμό του ανθρώπου. Θερμά συγχαρητήρια  στον Δήμο Ηρακλείου, στις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού για τη συνεργασία, στους επιστήμονες και στους μελετητές, σε όλους τους συντελεστές και σε όλους όσοι εργάστηκαν για να δημιουργήσουν αυτή την έκθεση. Ιδιαίτερη μνεία, στη συνεργασία μας, κύριε Δήμαρχε και τις ευχαριστίες μου, όπως επίσης και στον Περιφερειάρχη Κρήτης για την αδιάλειπτη υποστήριξή του στα έργα πολιτισμού, την υποδειγματική συνεργασία και τη διαχρονική συμβολή του, στην υλοποίηση σημαντικών δράσεων, που προάγουν το πολιτισμό και αναδεικνύουν την ιστορία και την ταυτότητα της Κρήτης. Η Στοά Μακάσι, από τόπος εγκλεισμού και σιωπής, γίνεται σήμερα τόπος μνήμης, γνώσης και ευθύνης και αυτό είναι, ίσως, η σημαντικότερη δικαίωση της ιστορίας της». 

Ο αρχιτέκτονας Γιώργος Πετράκης  που σχεδίασε την έκθεση αναφέρθηκε στο σκεπτικό πάνω στο οποίο εργάστηκε τονίζοντας ότι ο χώρος δεν μπορούσε να αντιμετωπιστεί σαν ένα ουδέτερο κέλυφος καθώς η ίδια η Στοά αποτελεί το σημαντικότερο έκθεμα γι αυτό η προσπάθεια επικεντρώθηκε στη διατήρηση της φυσιογνωμίας του μνημείου με όλα τα υλικά να είναι συμβατά με το χώρο. 

Εξαιρετικές εντυπώσεις και βαθιά συγκίνηση προκάλεσε επίσης η βραβευμένη διεθνώς ταινία μικρού μήκους «Θάλασσα Μνήμης» μαθητικής ομάδας του ΓΕΛ Αγίου Μύρωνα που προβλήθηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης στην οποία παραβρέθηκε ο σκηνοθέτης της Άγγελος Πιπεράκης, που αφηγείται μια ιστορία μνήμης, όπως ο ίδιος ανέφερε από το βήμα της εκδήλωσης: το ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων της Κρήτης, την ιστορία του πλοίου «Τάναϊς» αλλά και το σύγχρονο προσφυγικό ζήτημα.

Στα εγκαίνια το συντονισμό είχε η αρχαιολόγος του Τμήματος Παλιάς Πόλης Κάλλια Νικολιδάκη και παραβρέθηκαν οι Αντιδήμαρχοι, Ρένα Παπαδάκη-Σκαλίδη, Νίκος Γιαλιτάκης, Τάσος Τσατσάκης, Δημήτρης Σπυριδάκης, Γιάννης Τσαπάκης, Γιώργος Τσαγκαράκης, Φιλαρέτη Δαφέρμου –Χρονάκη, ο Πρόεδρος της ΔΕΠΑΝΑΛ Κώστας Βαρβεράκης, η Αντιπρόεδρος Μάρα Παναγιωτάκη, ο Πρόεδρος της ΔΕΥΑΗ Γιώργος Βουρεξάκης, οι Εντεταλμένοι Σύμβουλοι Πελαγία Βοργιά, Γιάννης Σμπώκος και Κατερίνα Δουλγεράκη, Ανέστης Κιούλπαλης, ο Δημοτικός Σύμβουλος Μανόλης Χαιρέτης, η επικεφαλής της Δημοτικής παράταξης «Ηράκλειο για Σένα» Μαρία Καναβάκη, ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Άνω Ασιτών, Βαγγέλης Πιπεράκης, οι Περιφερειακοί Σύμβουλοι Βαγγέλης Ζάχαρης και Κώστας Φασουλάκης, στελέχη της Εφορείας Αρχαιοτήτων και του Δήμου Ηρακλείου και πλήθος κόσμου.

Για τη δημιουργία και λειτουργία της έκθεσης τη μελέτη της οποίας εκπόνησε ο Αρχιτέκτονας Γιώργος Πετράκης, και τις εικαστικές συνθέσεις ο Μανόλης Αποστολάκης, συνεργάστηκαν επίσης: στην επιμέλεια του εποπτικού υλικού ο ιστορικός Κωστής Μαμαλάκης και Βίκυ Αρβελάκη (παραγωγή ντοκιμαντέρ), τα στελέχη του Τμήματος Παλιάς Πόλης του Δήμου Ηρακλείου Κάλλια Νικολιδάκη, Εύη Παπαδάκη, Φωτεινή Τριγωνάκη και Μαριλένα Μοχιανάκη – Καραμπατζάκη, και η ειδική σύμβουλος του Δημάρχου Ρίτα Χαιρέτη, ενώ η πρωτότυπη μουσική αποκλειστικά για την έκθεση είναι του Γιώργου Ξυλούρη (Ψαρογιώργη). Στο πλαίσιο της προετοιμασίας πραγματοποιήθηκε έρευνα, περισυλλογή, αξιολόγηση και καταγραφή του ιστορικού και πληροφοριακού υλικού, σύνταξη κειμένων φωτογραφική καταγραφή, ψηφιοποίηση και ψηφιακή επεξεργασία υλικού,  δημιουργία έντυπου υλικού προβολής έκθεσης καθώς και δημιουργία εικαστικών συνθέσεων και εκθεσιακού υλικού.

Ειδικότερα η έκθεση περιλαμβάνει: ντοκιμαντέρ αφιερωμένα στην ιστορική περίοδο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, θεματικά βίντεο που καλύπτουν τις παραμονές της σύρραξης, τη Μάξη της Κρήτης, τη ναζιστική κατοχή, την Εθνική Αντίσταση, τα Ολοκαυτώματα των Μαρτυρικών Χωριών της Κρήτης και τη μεταπολεμική αποκατάσταση, ειδικές ψηφιακές εφαρμογές και ψηφιοποιημένο αρχειακό υλικό, διαδραστικό ξεναγό και ψηφιακό χάρτη με τις μάχες που έγιναν στη Μάχη της Κρήτης αλλά και την περίοδο της Αντίστασης και διαδραστική εφαρμογή που αναδεικνύει ήρωες και γεγονότα για τη διευκόλυνση και εμβάθυνση της εμπειρίας του επισκέπτη(οθόνες αφής, projectors, συστήματα ήχου και υπολογιστικά συστήματα, πλήρως εναρμονισμένα με τις διαδραστικές εφαρμογές και την ψηφιακή ξενάγηση). Επίσης εικαστικές συνθέσεις και ειδικά διαμορφωμένο εκθεσιακό υλικό που αναδεικνύει τον χαρακτήρα του μνημείου, ιστορικά κείμενα τεκμηρίωσης και φωτογραφικό υλικό. Επίσης στο πρώτο τμήμα της στοάς υπάρχουν οι αναθηματικές στήλες με τα ονόματα των αιχμαλώτων που είχαν φυλακιστεί στη Στοά από τους Ναζί προτού μεταφερθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ευρώπη. 

Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά εκτός Δευτέρας 8:30 έως 14:30. Περισσότερες πληροφορίες στο τηλ. 2813409258

Το έργο εντάσσεται στο 3^ο Φεστιβάλ των Τειχών του Δήμου Ηρακλείου και περιλαμβάνεται στην Προγραμματική Σύμβαση Πολιτισμικής Ανάπτυξης (ΠΣΠΑ) για την Προστασία, Αξιοποίηση και Ανάδειξη της Ενετικής Οχύρωσης και των Νεωρίων του Ηρακλείου μεταξύ του Δήμου Ηρακλείου, της Περιφέρειας Κρήτης και του Υπουργείου Πολιτισμού και χρηματοδοτήθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «ΚΡΗΤΗ 2021-2027»