Εθνικό σχέδιο για το νερό – Συναγερμός στην κυβέρνηση για την επιστροφή του εφιάλτη της λειψυδρίας

Οι παρεμβάσεις που θα γίνουν και τα έργα που πρέπει να υλοποιηθούν για να αντιμετωπιστεί η απειλή θα παρουσιαστούν από τον πρωθυπουργό εντός του Ιουνίου.

Συντονισμένες πρωτοβουλίες για να αντιμετωπιστεί ο εφιάλτης της λειψυδρίας, που επανέκαμψε ύστερα από δεκαετίες στη χώρα μας, αναλαμβάνει τις επόμενες ημέρες το Μέγαρο Μαξίμου, καθώς, παράλληλα με την ταχύτερη δυνατή προώθηση της θετικής ατζέντας, είναι ρητή η εντολή του πρωθυπουργού να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που έχουν προκύψει εξαιτίας της κλιματικής κρίσης η οποία πλήττει έντονα εδώ και χρόνια τη λεκάνη της Μεσογείου.

Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες της Realnews, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, συγκαλεί την τρέχουσα εβδομάδα, πιθανότατα την ερχόμενη Πέμπτη, διυπουργική σύσκεψη στο Μέγαρο Μποδοσάκη με τη συμμετοχή των συναρμόδιων υπουργών Εσωτερικών, Θεόδωρου Λιβάνιου, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, Υποδομών, Χρίστου Δήμα, Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, αλλά και των συναρμόδιων φορέων (ΕΥΔΑΠ και ΔΕΗ μεταξύ άλλων) με αντικείμενο την άμεση κατάρτιση και εφαρμογή ενός εθνικού σχεδίου διαχείρισης των υδάτων.

Κορυφαίο κυβερνητικό στέλεχος σημειώνει ότι το εθνικό σχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων φιλοδοξεί να απαντήσει σε ζητήματα όπως ποιες θα είναι οι δομές της διαχείρισης των υδατικών πόρων, ποια έργα πρέπει να υλοποιηθούν τα επόμενα χρόνια (φράγματα και εκσυγχρονισμός δικτύων), αλλά και στην ανάγκη επικαιροποίησης των περιφερειακών σχεδίων, καθώς και στην κατάρτιση νέων. Στην εν λόγω σύσκεψη θα καθοριστούν τα σχετικά χρονοδιαγράμματα, ενώ από την ωριμότητα των επιμέρους κυβερνητικών δράσεων θα αποφασιστεί και ο χρόνος παρουσίασης του εθνικού σχεδίου από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, που δεν αποκλείεται να είναι εντός του Ιουνίου.

Υπερδιπλασιασμός αναγκών

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν κανενός είδους εφησυχασμό. Σύμφωνα με τους σχετικούς δείκτες που επεξεργάζονται οι επιτελείς της κυβέρνησης, η χώρα μας βρίσκεται στη 19η θέση παγκοσμίως ως προς τον κίνδυνο εμφάνισης λειψυδρίας, καθώς την τελευταία δεκαετία καταγράφεται υπερδιπλασιασμός (+139%) στη χρήση νερού για ύδρευση (απόληψη), εξαιτίας της αυξημένης τουριστικής κίνησης.

Παράλληλα, ένα μεγάλο και άλυτο έως τώρα ζήτημα είναι τα προβληματικά δίκτυα διανομής του νερού, τα οποία σε κάποιες περιπτώσεις εμφανίζουν απώλειες ακόμα και της τάξης του 50%. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το 80% των εγχώριων υδατικών πόρων κατευθύνεται στην κάλυψη αρδευτικών αναγκών, με τη χώρα μας να δαπανά τον μεγαλύτερο όγκο νερού ανά εκτάριο αρδευόμενης γης σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Μόλις την προηγούμενη Πέμπτη από τη Μαγνησία, όπου περιόδευσε, ο πρωθυπουργός δεσμεύτηκε ότι η κυβέρνηση θα επενδύσει πολλά χρήματα στην κατασκευή έργων διαχείρισης νερού, τονίζοντας ότι «χρειαζόμαστε τη συνεργασία όλων σας για να μπορέσουμε να περιορίσουμε την όποια σπατάλη και να διαφυλάξουμε το νερό ως κόρη οφθαλμού, διότι είναι παράγων επιβίωσης και ευημερίας ολόκληρης της Θεσσαλίας».

Επιπλέον, κυβερνητικά στελέχη σημειώνουν ότι «αντιμετωπίζουμε σοβαρή μείωση διαθεσιμότητας των επιφανειακών υδάτινων πόρων, αλλά και αύξηση της χρήσης των γεωτρήσεων, με αποτέλεσμα την υφαλμύριση των υδάτων. Είναι ενδεικτικό ότι κατά την περίοδο 2000 2022 η άντληση υπόγειων υδάτων αυξήθηκε κατά 80%, την ώρα που η χρήση επιφανειακών υδάτων μειώθηκε κατά 40%».

Ως εκ τούτου, είναι σαφές ότι η σημαντική αύξηση στην άντληση υπόγειων υδάτων πιέζει τα αποθέματα στον υδροφόρο ορίζοντα και οδηγεί σε υφαλμύριση των υδάτων. Επιπλέον, παρά τις αυξημένες βροχοπτώσεις των τελευταίων μηνών, τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες των υδροηλεκτρικών της ΔΕΗ βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Και επειδή τα φράγματα της ΔΕΗ χρησιμοποιούνται τόσο για την παραγωγή ενέργειας όσο και για άρδευση και ύδρευση, μπορεί να γίνει κατανοητό ότι η μείωση των αποθεμάτων εγκυμονεί κινδύνους όχι μόνο για την επάρκεια νερού αλλά και για το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, που ήδη επιβαρύνεται από εξωγενείς κυρίως παράγοντες, που έχουν να κάνουν με τον συνεχιζόμενο ρωσο-ουκρανικό πόλεμο.

Πάντως, πριν από λίγους μήνες, ο πρωθυπουργός είχε εμφανιστεί καθησυχαστικός ως προς την απειλή της λειψυδρίας για το Λεκανοπέδιο της Αττικής, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «εμείς θα προχωρήσουμε έργο μεταφοράς νερού από την τεχνητή λίμνη των Κρεμαστών, ώστε να είμαστε διασφαλισμένοι ότι η Αττική δεν θα αντιμετωπίσει ποτέ πρόβλημα λειψυδρίας».

Το καλοκαίρι

Δύσκολο αναμένεται να είναι και φέτος το καλοκαίρι, με την απειλή της λειψυδρίας να επηρεάζει ολοένα και περισσότερο τη χώρα μας. Τα νησιά του Αιγαίου, ιδιαίτερα οι Κυκλάδες, η Κρήτη, η ανατολική Πελοπόννησος, η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, αλλά και η Αττική, λόγω του πληθυσμού, καταγράφουν σημαντική μείωση και ανεπάρκεια των υδάτινων πόρων.

Ενδεικτικό της κατάστασης στην Αττική είναι ότι τα αποθέματα νερού από τον Μάιο 2024 μέχρι σήμερα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ, έχουν μειωθεί κατά 29%, γεγονός που δείχνει ξεκάθαρα το μέγεθος του προβλήματος. Συγκεκριμένα, πέρυσι τον Μάιο υπήρχαν 881 εκατομμύρια κυβικά στους ταμιευτήρες της Αττικής, ενώ ο αντίστοιχος αριθμός το 2025 δεν ξεπερνά τα 627 εκατομμύρια κυβικά.

Ο ομότιμος καθηγητής Υδρογεωλογίας και Τεχνικής Γεωλογίας του ΕΜΠ, Ιωάννης Κουμαντάκης, μιλώντας στην «R» κάνει λόγο για ένα διαχρονικό πρόβλημα που έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον καθηγητή, παρότι το πρόβλημα είναι γνωστό, η πολιτεία δεν έχει καταφέρει τα προηγούμενα χρόνια να το διαχειριστεί με επιτυχία.

«Η λειψυδρία και η ξηρασία απειλούν εδώ και πολλά χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της χώρας μας. Η πολιτεία, παρά τις πρωτοβουλίες που έχει πάρει, δεν έχει φέρει απτά αποτελέσματα προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα. Σίγουρα η κλιματική κρίση και η μείωση των βροχοπτώσεων παίζουν καθοριστικό ρόλο, ωστόσο οι χιλιάδες γεωτρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί στο σύνολο της χώρας έχουν οδηγήσει στη μείωση των υδάτινων αποθεμάτων. Δυστυχώς όμως και οι χειρισμοί της πολιτείας σε ό,τι αφορά τις αρδεύσεις δεν έχουν αποδώσει», δηλώνει στην «R».

Διαχείριση

Αναφερόμενος στις αφαλατώσεις που έχουν προχωρήσει πολλές περιοχές, ο καθηγητής επισημαίνει ότι είναι ένα μέτρο ανάγκης, χωρίς μακροπρόθεσμο ορίζοντα, το οποίο επιπλέον είναι ιδιαίτερα ακριβό για τις περισσότερες περιπτώσεις χρήσης και ταυτόχρονα ακριβό ως προς τις υποδομές. Τον κώδωνα του κινδύνου κρούουν και οι αυτοδιοικητικοί παράγοντες, οι οποίοι τονίζουν ότι η κατάσταση με την επάρκεια των υδάτινων πόρων χειροτερεύει χρόνο με τον χρόνο.

Οπως υπογραμμίζουν, η σωστή διαχείριση του νερού από όλους είναι πλέον επιτακτική ανάγκη, καθώς δεν υπάρχει το περιθώριο να χαραμιστεί χωρίς αιτία ούτε μία σταγόνα. Ταυτόχρονα, οι δήμαρχοι στα νησιά του Αιγαίου προχωρούν συνεχώς σε νέα έργα αφαλάτωσης για να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν στις υψηλές απαιτήσεις για χρήση νερού εξαιτίας της κορύφωσης της τουριστικής κίνησης, ενώ τα δεδομένα σε ό,τι αφορά τα αποθέματα νερού και την ξηρασία στην Πελοπόννησο είναι χειρότερα από το περασμένο έτος.

Την ίδια στιγμή, τρομακτικά είναι τα σενάρια σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής για τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, κατά το χρονικό διάστημα 2020 2036 θα σημειωθεί μείωση της απορροής των νερών της βροχής κατά 30% στην Ελλάδα, με τη μεγαλύτερη αύξηση των δεικτών ξηρασίας να καταγράφεται, σύμφωνα με τα δεδομένα του Copernicus, στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.

Οσον αφορά τα αποθέματα πόσιμου νερού, οι περιοχές της χώρας μας με το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι τα νησιά του νοτίου Αιγαίου, η Κρήτη και η ανατολική Πελοπόννησος. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές τουριστικές περιοχές της χώρας σημειώνονται συχνές διακοπές στην υδροδότηση για μερικές ώρες μέσα στην ημέρα, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η κατανάλωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το νησί της Σαντορίνης, όπου πριν από δύο εβδομάδες άδειασαν οι δεξαμενές νερού έπειτα από υπερβολική και αλόγιστη χρήση.

Ευρωπαϊκός «πονοκέφαλος»

Ιδιαίτερη ανησυχία για το πρόβλημα της λειψυδρίας επικρατεί και στην υπόλοιπη Ευρώπη, με τις Βρυξέλλες να ζητούν από τις χώρες της Ε.Ε. να χρησιμοποιούν λιγότερο νερό. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, το εκτελεστικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ενωσης ζήτησε από τις χώρες-μέλη να συμβάλουν στην εξοικονόμηση νερού σε ολόκληρη την Ε.Ε. κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030.

Η εξοικονόμηση του νερού αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ανθεκτικότητα των υδάτων και προσβλέπει στην αποκατάσταση ενός υδάτινου κύκλου που έχει «πληγεί βαθιά» από τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Για την αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτινων πόρων η Ε.Ε. προτρέπει τις χώρες να προχωρήσουν άμεσα σε μέτρα για τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις καταστροφικές πλημμύρες, τις παρατεταμένες ξηρασίες και τις δασικές πυρκαγιές που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια.

Τα συγκεκριμένα μέτρα στηρίζονται πάνω σε τρεις βασικούς πυλώνες: στην αποκατάσταση και προστασία του νερού από την πηγή έως τη θάλασσα, στην οικοδόμηση μιας οικονομίας με «έξυπνο νερό» για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προσέλκυση επενδύσεων καθώς και στην προώθηση της βιομηχανίας νερού της Ε.Ε. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Ενωση αποσκοπεί στη χάραξη μιας στρατηγικής που θα συμβάλει ουσιαστικά στην εξασφάλιση καθαρού και οικονομικά προσιτού νερού για όλους.