«Γερμανικές Επανορθώσεις, Μνήμη και Λήθη» : Γιατί ο αγώνας πρέπει να συνεχιστεί μέχρι τη δικαίωση

Μια ακόμη ευκαιρία για δημόσιο διάλογο, ήταν η ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις της Ορθόδοξης Ακαδημίας Κρήτης, στο Κολυμπάρι Χανίων.
Μια ημερίδα με κεντρικό θέμα τις γερμανικές αποζημιώσεις και τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.

Η εκδήλωση επικεντρώθηκε στη νομική και ηθική διάσταση των γερμανικών επανορθώσεων και την ανάγκη αποκατάστασης των θυμάτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τη συμμετοχή εκπροσώπων μαρτυρικών δήμων και πόλεων.

Κατά τη διάρκεια αυτής της σημαντικής εκδήλωσης, διακεκριμένοι ομιλητές ανέλυσαν πτυχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που σημάδεψαν την παγκόσμια Ιστορία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις θηριωδίες στις μαζικές εκτελέσεις αμάχων και στην καταστροφή ολόκληρων χωριών, στην ελληνική επικράτεια.

Μέσα από τις τοποθετήσεις και τη συζήτηση που ακολούθησε, αναδείχθηκε η ανάγκη για διατήρηση της ιστορικής μνήμης, καθώς και για την απόδοση δικαιοσύνης μέσω του αγώνα για τη διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων που συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό. Επί τάπητος τέθηκαν, τόσο οι νομικές όσο και οι ηθικές διαστάσεις του ζητήματος, με στόχο την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας.

Η ημερίδα ανέδειξε για ακόμη μία φορά ότι η ιστορική μνήμη παραμένει ζωντανή και η διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων αποτελεί εθνικό καθήκον, ηθικό και νομικό.

Σημειώνεται ότι ανάμεσα στους ομιλητές και τους συμμετέχοντες ήταν ο τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Προκόπης Παυλόπουλος, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Γορτύνης και Αρκαδίας, κ. Μακάριος, ο Δήμαρχος Καλαβρύτων και Πρόεδρος των Μαρτυρικών Χωριών κ. Αθανάσιος Παπαδόπουλος, ο τ. Υπουργός κ. Νικόλαος Χριστοδουλάκης, αλλά και ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κισσάμου και Σελίνου και Πρόεδρος της ΟΑΚ, κ. Αμφιλόχιος.

«Το θέμα είναι ζωντανό»

Συγκινητική και με ισχυρό μήνυμα ήταν η παρουσία του δημάρχου Καλαβρύτων και προέδρου του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας, Αθανάσιου Παπαδόπουλου, ο οποίος, με καταγωγή από τα Καλάβρυτα, μετέφερε τη βαρύτητα της προσωπικής και συλλογικής μνήμης:

«Είμαστε εναντίον της λήθης. Διεκδικούμε και θα διεκδικούμε μέχρι να τελειώσει η διεκδίκηση και δεν δεχόμαστε ότι το θέμα έχει λήξει. Το θέμα είναι ζωντανό και επίκαιρο».

Ο κ. Παπαδόπουλος υπενθύμισε τη σφαγή των Καλαβρύτων, αναφερόμενος στην προσωπική του ιστορία, καθώς η μητέρα του έχασε τον πατέρα και τρία αδέρφια της στην εκτέλεση της 13ης Δεκεμβρίου 1943. Μεταφέροντας τη φωνή των μαρτυρικών τόπων, δήλωσε:

«Είμαι εμπολιασμένος και μεγαλωμένος μέσα σε αυτό το σπίτι. Νιώθω την ανάγκη να είμαι σήμερα εδώ, γιατί κρατάμε ζωντανή τη μνήμη. Δεν δεχόμαστε ότι το θέμα έχει λήξει. Η Γερμανία πρέπει να πληρώσει στη χώρα μας τις αποζημιώσεις, για τις επανορθώσεις αλλά και για τα θύματα».

«Η διεκδίκηση δεν σταματά»

Ο πρόεδρος του Δικτύου τόνισε ότι η διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών παραμένει ενεργή και απαραίτητη, ενώ ζήτησε να υπάρξει ξεκάθαρη στάση από τη γερμανική κυβέρνηση:

«Το κατοχικό δάνειο είναι άμεσα διεκδικήσιμο και πρέπει να πληρωθεί αμέσως. Η Γερμανία οφείλει να στηρίξει τη χώρα μας και να επιστρέψει και τα κλοπιμαία που πήρε ο στρατός κατοχής».

Το Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών αριθμεί σήμερα 140 αναγνωρισμένους τόπους μαρτυρίου, σύμφωνα με ΦΕΚ του Υπουργείου Εσωτερικών. 

Ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε ότι η δράση του Δικτύου είναι συνεχής και στοχευμένη:
«Δεν σταματάμε. Βρισκόμαστε πάντα σε απαιτήσεις για τις εκτελέσεις, τις σφαγές, για τα θύματα. Πιστεύουμε ότι πρέπει να καταργηθεί το νομικό αδιέξοδο στις διεκδικήσεις και να σταματήσει η ανάγκη υπογραφής από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, όπως στην περίπτωση του Διστόμου».

Κλείνοντας, υπογράμμισε την ανάγκη για κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού κράτους στην Ελλάδα, λέγοντας:

«Κατασχέσεις μπορούμε να κάνουμε στη χώρα μας, από γερμανικά κτίρια που υπάρχουν. Πρέπει η Γερμανία να πληρώσει».

«Ομόφωνη η στήριξη»

Την ημερίδα άνοιξε με θερμό χαιρετισμό ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος, ο οποίος τόνισε τη σημασία της πρωτοβουλίας:

«Μετά χαράς πολύς χαιρετίζω τη σημερινή ημερίδα με θέμα “Γερμανικές Επανορθώσεις, Μνήμη και Λήθη”, η οποία πραγματοποιείται με τη μέριμνα της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης και της Ιεράς Μητροπόλεως Κισάμου και Σελίνου. Τελεί υπό την αιγίδα της Ιεράς Επαρχιακής Συνόδου της Εκκλησίας Κρήτης».

Ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρθηκε στην ομόφωνη στήριξη όλων των μελών της Συνόδου της Εκκλησίας Κρήτης, υπογραμμίζοντας τη σπουδαιότητα των επιστημονικών συμπερασμάτων και την ανάγκη να εμβαθύνουμε στο ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων:

«Έχουμε πλέον μία εισέτι ιδιαίτερη συμβολή να γνωρίσουμε έτι περαιτέρω δια το σπουδαίο τούτο θέμα των γερμανικών επανορθώσεων, εκ των διακεκριμένων ειδημόνων εισηγητών, ως και των παρόντων ειδικών επιστημόνων».

Ο Αρχιεπίσκοπος εξέφρασε θερμές ευχαριστίες προς τους διοργανωτές και όλους τους συμμετέχοντες, τονίζοντας:

«Συνοδικώς συγχαίρομεν και ευχαριστούμεν εν θερμώς δια την πρωτοβουλίαν και την σχετικήν δράσιν μνήμης, αλλά και δια την δυνατότητα να μετέχομεν εις τας εργασίας αυτής της σημαντικής ημερίδος».

«Να μη λησμονούμε»: Χρέος απέναντι στην Ιστορία και τα Θύματα

Ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης έκλεισε τον λόγο του με ισχυρό μήνυμα για την ευθύνη όλων απέναντι στην ιστορική μνήμη και τα εγκλήματα της κατοχής, ειδικά στην Κρήτη:

«Πράγματι, είναι δυσαναπλήρωτον χρέος πάντων ημών ή να ενθυμούμεθα, να μη λησμονούμε τα πρόσωπα και τα γεγονότα της γερμανοκατοχής, αλλά και τας γερμανικάς επανορθώσεις, διότι λίαν οδυνηρά έπραξαν βιαίως εις καιρούς χαλεπούς προς τους ανθρώπους της Μεγαλονήσου Κρήτης και όπου γης».

Η ημερίδα επιβεβαίωσε την επείγουσα ανάγκη εθνικής ενότητας και διεκδίκησης των αποζημιώσεων, με σαφή στόχο τη δικαίωση των θυμάτων και την αποτροπή της λήθης.

Διαρκής ιστορική και ηθική υποχρέωση

Ο Δήμαρχος Βιάννου και μέλος του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδος κ. Παύλος Μπαριτάκης, στο μήνυμά του με αφορμή την εκδήλωση, υπογράμμισε τη διαρκή ιστορική και ηθική υποχρέωση απέναντι στα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας. Όπως τόνισε, στη μαρτυρική επαρχία της Βιάννου εκτελέστηκαν 461 άτομα από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής, ενώ δεκάδες οικισμοί καταστράφηκαν ολοσχερώς.

Επισήμανε ότι η μνήμη αυτών των τραγικών γεγονότων δεν μπορεί και δεν πρέπει να σβήσει, καθώς αποτελεί κληρονομιά και ευθύνη για τη διεκδίκηση της ιστορικής δικαίωσης.

«Η θέση του Δήμου Βιάννου για την απόδοση Δικαιοσύνης και την αποκατάσταση των γερμανικών επανορθώσεων είναι πάγια, τόσο ως νομική υποχρέωση όσο και ως ελάχιστο ηθικό χρέος απέναντι στα αθώα θύματα του φασισμού. Είναι καθήκον μας να τον συνεχίσουμε με συνέπεια και ενότητα», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μπαριτάκης.

Τα εγκλήματα των ναζί στην Κρήτη

«Το γιο μου γουλιά γουλιά τον έπαιρνα και τον έβανα σε σακί και πήγα και τον έθαψα»
Η συγκλονιστική αυτή περιγραφή περιλαμβάνεται σ’ ένα ιστορικό ντοκουμέντο, που φέρει το τίτλο «Εκθεσις της Κεντρικής Επιτροπής Ωμοτήτων εν Κρήτη». Φέρει την υπογραφή του Νίκου Καζαντζάκη, των πανεπιστημιακών Ιωάννη Καλιτσουνάκη και Ιωάννη Κακριδή, καθώς και του φωτογράφου Κωνσταντίνου Κουτουλάκη. 

Είναι τα μέλη της επιτροπής που στις 29 Ιουνίου 1945, μόλις 17 μέρες από την αποχώρηση και του τελευταίου Γερμανού από την Κρήτη, κατ’ εντολή της κυβέρνησης Πέτρου Βούλγαρη, πραγματοποιούν περιοδεία στο μαρτυρικό νησί. Στόχος τους ήταν να καταγράψουν τα εγκλήματα των Γερμανών και να συντάξουν ένα πόρισμα-έκθεση.

Η χειρόγραφη έκθεσή τους, ύστερα από περιοδεία 38 ημερών, αποτελεί το χρονικό μιας τραγικής και ηρωικής περιόδου, που άρχισε στις 20 Μαΐου 1941 και δεν έχει τελειώσει ακόμα, αφού το ζήτημα των γερμανικών αποζημιώσεων παραμένει επίκαιρο. Οι περιγραφές των επιζώντων για τη φρίκη που έζησαν από τη δράση των Γερμανών κατακτητών είναι συγκλονιστικές. Ομαδικές εκτελέσεις ανδρών, γυναικών, ακόμη και παιδιών ή αναπήρων περιγράφονται με λεπτομέρειες.

Μόνο στο χωριό Αμιράς της επαρχίας Βιάννου, όπως σημειώνεται στην έκθεση, οι Γερμανοί εκτέλεσαν στις 14/9/1943 από τις 10 το πρωί έως τις 4 το απόγευμα τμηματικά 117 Κρητικούς. Τους πυροβολούσαν στο κεφάλι και οι επιζώντες δύσκολα μπορούσαν να τους αναγνωρίσουν. Διαβάζουμε:

«Ὁ Ἐμμ. Συμβουλάκης, συλληφθείς καθ᾽ ἥν στιγμήν ἐζήτει νά διαφύγῃ κρατῶν τήν τριετῆν θυγατέρα του εἰς τάς ἀγκάλας, περιελήφθη εἰς τήν ὁμαδικήν ἐκτέλεσιν, ὑποχρεωθείς νά κρατῇ τό τέκνον του. Διαφυγῶν τάς σφαίρας ἔπεσε κατά γῆς προσποιηθείς τόν νεκρόν· ἐπειδή ὅμως τό νήπιον ἔκλαιε, ἕνας γερμανός στρατιώτης τό ἐπυροβόλησεν ἐκ τοῦ πλησίον καί τό ἐφόνευσεν. Ὁ δυστυχής πατήρ ἔμεινεν ἐπί ὥρας ἀκίνητος, μέ τά αἵματα καί τόν διεσκορπισμένον μυελόν τοῦ τέκνου του ἐπί τοῦ προσώπου του, μέχρις ὅτου οἱ γερμανοί, ἀφοῦ ἔφαγαν καί διεσκέδασαν, ἀπεχώρησαν…».

Αλλά δεν είναι μόνο οι εκτελέσεις, οι άντρες και γυναίκες που κάηκαν ζωντανοί, τα βασανιστήρια ακόμη και παιδιών ή τα δεκάδες κατεστραμμένα χωριά που άφησαν πίσω τους οι Γερμανοί. Στην έκθεση περιλαμβάνονται ακόμη οι καταστροφές στην αγροτική και οικονομική ζωή της Κρήτης, οι αρπαγές αρχαιοτήτων, οι λαθρανασκαφές, οι αγγαρείες, οι βιασμοί και όλα τα δεινά που διαπίστωσαν τα μέλη της επιτροπής.

Είναι άγνωστο αν τα στοιχεία της έκθεσης χρησιμοποιήθηκαν από τις μετέπειτα κυβερνήσεις. Το περιεχόμενό της πάντως ήταν άγνωστο στο ευρύ κοινό έως το 1983. Τότε, ο Δήμος Ηρακλείου εντοπίζει ένα αντίγραφό της στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ηρακλείου. Το εκδίδει σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων. Το 2005 οι «Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης» εκδίδουν το βιβλίο του Μανόλη Καρέλλη «Ιστορικά σημειώματα για την Κρήτη» σε 1.000 αντίτυπα. Στο βιβλίο αυτό ο πρώην δήμαρχος του Ηρακλείου έχει συμπεριλάβει μεταξύ άλλων και την έκθεση της επιτροπής.

Η πρώτη εκτέλεση αμάχων στην Ευρώπη

Το χωριό Κοντομαρί βρίσκεται 18 χιλιόμετρα δυτικά των Χανίων. Είναι ένα από τα δεκάδες μαρτυρικά χωριά της Ελλάδας που οι Γερμανοί ναζί κατέκαψαν και ισοπέδωσαν θέλοντας να τα αφανίσουν από τον χάρτη. Αλλά δεν τα κατάφεραν.

Η μεγάλη σφαγή στο Κοντομαρί έγινε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου πόλεμου στις 2 Ιουνίου του 1941. Οι ναζί δολοφόνοι ήταν μέλη από εκτελεστικά αποσπάσματα Γερμανών αλεξιπτωτιστών που είχαν δημιουργηθεί ειδικά για το σκοπό αυτόν.

Ενορχηστρωτής της σφαγής ήταν ο πτέραρχος Κουρτ Στούντεντ. Όλοι οι άνδρες (άνω των 60) εκτελέστηκαν εν ψυχρώ σε έναν ελαιώνα δίπλα στο χωριό. Οι Γερμανοί αναφέρουν ότι εκτελέστηκαν 23 άνδρες, αλλά πληροφορίες ανεβάζουν τον αριθμό στους 60.

Ο Κουρτ Στούντεντ διέταξε τη μαζική δολοφονία επειδή πολλοί Γερμανοί αλεξιπτωτιστές κατά τη μάχη της Κρήτης είχαν βρει τον θάνατο από τους Κοντομαριώτες που πολεμούσαν για να κρατήσουν το νησί τους ελεύθερο.

Οι αλεξιπτωτιστές στο Κοντομαρί αντιμετώπισαν σθεναρή αντίσταση και υπέστησαν βαριές απώλειες. Έχασαν 400 άντρες σε σύνολο 600, συμπεριλαμβανομένου και του διοικητού τους, Ταγματάρχη Όττο Σέρμπερ. Η διαταγή του Στούντεντ ήταν σαφής: Τα αντίποινα θα διενεργούνταν χωρίς να τηρηθούν οι δέουσες διαδικασίες, χωρίς δίκες και από τις ίδιες τις στρατιωτικές μονάδες των Γερμανών που είχαν δεχθεί τις απώλειες από τους ντόπιους.

Τα ξημερώματα της 2ας Ιουνίου τέσσερα φορτηγά γεμάτα με Γερμανούς αλεξιπτωτιστές από το 3ο Τάγμα του 1ου Αερομεταφερόμενου Συντάγματος της Λούφτβαφε, υπό τις διαταγές του υπολοχαγού Χόρστ Τρέμπες περικύκλωσαν το χωριό.

Οι λυσσασμένοι στρατιώτες με φωνές και ουρλιαχτά, άρχισαν να σπάνε τις πόρτες των σπιτιών και να κάνουν έρευνες. Όταν σε ένα σπίτι εντοπίστηκε το τρυπημένο από σφαίρα χιτώνιο ενός ναζί αλεξιπτωτιστή η κατάσταση ξέφυγε. Του έβαλαν αμέσως φωτιά.

Άντρες, γυναίκες και παιδιά συγκεντρώθηκαν δια της βίας στην πλατεία του χωριού. Μετά επιλέχθηκαν κάποιοι άντρες, ενώ τα γυναικόπαιδα αφέθηκαν ελεύθερα. Οι αλεξιπτωτιστές τους οδήγησαν στον διπλανό ελαιώνα.

Εκεί τους έστηναν όρθιους και οι Γερμανοί άρχισαν να τους πυροβολούν και να γελούν. Ο σαδισμός του υπολοχαγού Τρέμπες αποτυπώνονται στα τελευταία του λόγια προς τους μελλοθάνατους, πριν δώσει το πρόσταγμα για την εκτέλεσή τους: «Όποιος θέλει τώρα μπορεί να φύγει».

Η όλη επιχείρηση αποτυπώθηκε από το φωτογραφικό φακό του Φραντς Πέτερ Βάιξλερ, που συνόδευε τη Βέρμαχτ ως πολεμικός ανταποκριτής για τις ανάγκες της Γερμανικής πολεμικής προπαγάνδας.

Την επόμενη μέρα οι δολοφόνοι συνέχισαν την πορεία τους και κατευθύνθηκαν για να συνεχίσουν το έργο τους προς την Κάνδανο. Εκεί εκτέλεσαν σχεδόν όλους τους κατοίκους.

Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου

Το oλοκαύτωμα (ή Σφαγή) της Βιάννου αναφέρεται στις μαζικές εκτελέσεις κατοίκων και καταστροφές πάνω από 20 χωριών στις περιοχές της Βιάννου και της Ιεράπετρας στο νησί της Κρήτης από Γερμανούς Ναζί κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμιου πολέμου. Οι εκτελέσεις, που πραγματοποιήθηκαν από μονάδες της Βερμάχτ στις 14-16 Σεπτεμβρίου του 1943 είχαν ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους καταγεγραμμένα 461 άτομα, ενώ υποστηρίζεται οτι ο συνολικός αριθμός των νεκρών ξεπερνά τους 500.
Τα χωριά λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν οι σοδειές, επίσης πολλά κάηκαν.
Οι εκτελέσεις διατάχτηκαν από τον στρατηγό Φρίντριχ-Βίλχελμ Μύλλερ, που έμεινε γνωστός και ως ο σφαγέας της Κρήτης, σαν αντίποινα για δράσεις της Κρητικής αντίστασης. Το ολοκαύτωμα της Βιάννου θεωρείται το δεύτερο μεγαλύτερο της Ελλάδας μετά αυτό των Καλαβρύτων.

Η μάχη στην Κάτω Σύμη
Στις 8 Σεπτεμβρίου 1943, η Ιταλία συνθηκολογεί[8] και αρχίζει να φημολογείται οτι οι Αγγλοι θα έκαναν απόβαση στην Κρήτη και συγκεκριμένα στην παραλία των επαρχιών Βιάννου και Ιεράπετρας. Ακόμη λεγόταν οτι ο Μπαντουβάς βρισκόταν σε συνεννόηση με τον διοικητή των ιταλικών στρατευμάτων του Ν. Λασιθίου, στρατηγό Κάρτα, για να παραδώσουν οι Ιταλοί τον οπλισμό τους στους αντάρτες και, όσοι από αυτούς ήθελαν, να πολεμήσουν μαζί τους ενάντια στους Γερμανούς. Τα νέα αυτά που όμως δεν είχαν επιβεβαιωθεί δημιούργησαν κλίμα ενθουσιασμού στους κατοίκους. Ο Καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς, το βράδυ της 9ης προς τη 10η Σεπτεμβρίου 1943 δίνει διαταγή να εξουδετερωθεί το φυλάκιο. Οι αντάρτες εισέβαλαν στο φυλάκιο τη νύχτα και επιχειρούν να συλλάβουν κοιμώμενους δύο Γερμανούς στρατιώτες, όμως ακολουθεί μάχη κατά την οποία οι Γερμανοί σκοτώνονται. Οι αντάρτες κρύβουν τα πτώματα σε μια σπηλιά. Το περιστατικό αυτό χαρακτηρίζεται αμφιλεγόμενο όσον αφορά τα κίνητρα και τη σκοπιμότητά του.

Οι Γερμανοί όταν εντοπίζουν τα πτώματα στέλνουν 165 άντρες στην περιοχή να διερευνήσουν τι έγινε. Ο Μπαντουβάς στήνει ενέδρα με τέσσερις ομάδες ανταρτών, με επικεφαλής τους Χρήστο Μπαντουβά, Γιώργη Νιριανό, Γιάννη Ποδιά και Δημήτρη Παπά, τοποθετημένες σε κατάλληλες θέσεις στην Κάτω Σύμη και στα υψώματα που βρίσκονται στην ανατολική και δυτική πλευρά της κοιλάδας, μέσα από την οποια περνά ο δρόμος προς την Κάτω Σύμη. Οι Γερμανοί, για προστασία από τους αντάρτες είχαν πιάσει αιχμαλώτους από τα γύρω χωριά τους οποίους είχαν βάλει μπροστά σαν ασπίδα και τους οποίους σκόπευαν να εκτελέσουν σαν αντίποινα για το φόνο των δυο στρατιωτών. Κατά τις 10 το πρωί της 12ης Σεπτεμβρίου αρχίζουν να μπαίνουν στην κοιλάδα με τους ομήρους μπροστά. Οι αντάρτες που αναγνώρισαν τους ομήρους χτύπησαν από ανατολικά, κι έτσι ενώ οι Γερμανοι χτυπήθηκαν, οι όμηροι ελευθερώθηκαν και ενώθηκαν με τους αντάρτες.

Ακολούθησε μεγάλη μάχη στην περιοχή μεταξύ Σύμης και Πεύκου η οποία κράτησε μέχρι αργά και στην οποία ηττήθηκαν οι Γερμανοί.
Δεν είναι εξακριβωμένο πόσες ήταν οι απώλειές τους. Περισσότεροι από 400 νεκροί υπολογίζονται στο, ενώ δύο Λόχοι αναφέρονται στο. Οι γερμανικές απώλειες που αναφέρονται είναι μέρος της προσπάσθθειας των Βρετανών να αποσείσουν τις ευθύνες τους και τις ευθύνες του Μπαντουβά για την καταστροφή των χωριών της Βιάννου. Στην πραγματικότητα σε ολόκληρο τον μήνα Σεπτέμβριο του 1943 οι γερμανικές απώλειες από κάθε αιτία στην Κρήτη ήταν 53 νεκροί/θανόντες ενώ στο διάστημα από 9 Σεπτεμβρίου ως 30 Νοεμβρίου 1943 οι γερμανικές απώλειες στο νησί (αλλά και στις μονάδες της Κρήτης που μετείχαν στην κατάληψη των Δωδεκαννήσων) ήταν 151 νεκροί. Οι αντάρτες του Μπαντουβά έχασαν έναν άντρα και αποσύρθηκαν στα βουνά παίρνοντας ομήρους.

Τα αντίποινα
Ο Μύλλερ, εξοργισμένος για την ήττα του και το χαμό των ανδρών του αλλά και θέλοντας να αποτρέψει τους Ιταλούς στρατιώτες να αποσκιρτήσουν προς τους αντάρτες στα βουνά, δίνει τη διαταγή:

«Καταστρέψατε την επαρχία Βιάννου. Εκτελέσατε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών καθώς και όλους όσοι συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας».Πάνω από 2000 άντρες μαζεύτηκαν στη Βιάννο και χωρίστηκαν σε ομάδες για να θέσουν σε εφαρμογή τη συστηματική καταστροφή των χωριών και των κατοίκων. Στις 13 Σεπτεμβρίου, την παραμονή των ομαδικών εκτελέσεων, συγκέντρωσαν στον Αγιο Βασίλειο όσους βρίσκονταν εκεί, και αφού τους διαβεβαίωσαν ότι όσοι ήταν στα σπίτια τους δε θα πάθαιναν τίποτα, τους είπαν οτι όσοι βρίσκονταν εκτός θα θεωρούνται αντάρτες, θα εκτελούνται επιτόπου και τα σπίτια τους θα καίγονται. Η είδηση διαδόθηκε και στα γύρω χωριά, και πολλοί που κρύβονταν γύρισαν στα σπίτια τους.

Την επόμενη μέρα το πρωί ξεκίνησε η καταστροφή. Την Τρίτη 14 Σεπτεμβρίου 1943, ημέρα του Τίμιου Σταυρού έβαλαν φωτιά στον Πεύκο και τη Σύμη. Ταυτόχρονα επιδόθηκαν σε μαζικές εκτελέσεις, λεηλασίες βανδαλισμούς και κατεδαφίσεις, στα χωριά Κεφαλοβρύσι, Κάτω Σύμη, Αμιράς, Πεύκος, Βαχός, Άγιος Βασίλειος, Άνω Βιάννος, Συκολόγος, Κρεββατάς, Καλάμι, και Λουτράκι της Βιάννου και Μύρτος, Γδόχια, Ρίζα, Μουρνιές, Μύθοι, Μάλλες, Χριστός και Παρσάς - Μεταξοχώρι της Ιεράπετρας. Όλοι οι άνδρες ηλικίας από 16 ετών και άνω στα χωριά αυτά εκτελέστηκαν. Σύμφωνα με μαρτυρίες το βράδυ οι Γερμανοί γιόρτασαν τη νίκη τους, μεθώντας, χορεύοντας και τραγουδώντας, χλεύαζαν τις γυναίκες που έκλαιγαν τους νεκρούς τους και εξυμνούσαν τον Χίτλερ και τη Γερμανία.

Εκτός από τις εκτελέσεις, οι Γερμανοί έκλεισαν στο γυμνάσιο της Άνω Βιάννου 137 άντρες από τα χωριά Καλάμι και Συκολόγο, ενώ μέσα στο σχολείο είχαν συγκεντρώσει και άλλους ομήρους, ανάμεσα στους οποίους ήταν και γυναίκες. Συνολικά υπήρχαν περι τα 300 άτομα μέσα στο σχολείο, τα οποία είχαν σκοπό να εκτελέσουν, εάν οι αντάρτες δεν απελευθέρωναν τους ομήρους που είχαν πάρει μαζί τους. Οι αντάρτες όμως δεν ήταν διατεθειμένοι να προχωρήσουν σε ανταλλαγή και η εκτέλεση αποφεύχθηκε χάρη στις δραματικές προσπάθειες και παραστάσεις των αντιπροσώπων του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και της Εκκλησίας, με επίμονες προσπάθειες των τότε αρχιμανδρίτη και αργότερα Αρχιεπίσκοπου Κρήτης Ευγένιου Ψαλιδάκη και του τότε Επισκόπου Πέτρας Διονύσιου Μαραγκουδάκη. Οι όμηροι αφέθηκαν τελικά ελεύθεροι στις 25 Σεπτεμβρίου 1943.

Ένα μήνα αργότερα, στις 14 Οκτωβρίου, ειδικά συνεργεία Γερμανών κατεδαφίζουν με δυναμίτες και πυρπολούν τα χωριά Κεφαλοβρύσι, Κρεββατά Πεύκο, Σύμη, Καλάμι και Συκολόγο, καθώς και τα χωριά της δυτικής Ιεράπετρας Μύρτος, Γδόχια, Μουρνιές και τον οικισμό “Καημένου” της Ρίζας.

Το ολοκαύτωμα της Βιάννου θεωρείται το δεύτερο μεγαλύτερο της Ελλάδας μετά των Καλαβρύτων.

Α.Κ.

Πηγές: wikipedia.gr / Αγώνας Κρήτης / in.gr / Εκθεσις της κεντρικής επιτροπής διαπιστώσεως ωμοτήτων εν Κρήτη / efsyn.gr