Οικολογική Παρέμβαση Ηρακλείου: To διαχρονικό σκάνδαλο της διαχείρισης των απορριμμάτων

Το σχέδιο της κυβέρνησης με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) ενεργειακής αξιοποίησης των σκουπιδιών που έφερε πέρυσι είναι να κατασκευαστούν 6 εργοστάσια καύσης στην Αττική, στη Βοιωτία, στην Κομοτηνή, στην Κοζάνη, στην Πελοπόννησο και στο Ηράκλειο. Σε αυτά θα μεταφέρονται 1,5 εκατ. τόνοι απορριμμάτων που θα επεξεργάζονται σε 56 μονάδες (ΜΕΑ-ΜΑΑ) σε όλη την επικράτεια. Ένα τεράστιο σχέδιο επεξεργασίας, μεταφοράς, καύσης, τελικής διάθεσης τέφρας και ΧΥΤΑ συνολικού κόστους 5 δισ. ευρώ. 

Όπως αναφέρει η Οικολογική Παρέμβαση Ηρακλείου σε ανακοίνωση της: "Η «διαβούλευση» γι’ αυτή τη μελέτη έγινε, για ακόμα μια φορά, προσχηματικά και με σκανδαλώδη μεθόδευση: ξεκίνησε πέρυσι την 1η Αυγούστου με τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια σε διακοπές και ήταν «κλειστού» τύπου, δηλαδή μπορούσες να στείλεις ένα email με σχόλια, χωρίς όμως να γνωρίζεις τι λένε οι άλλοι που έστελναν. Τα σχόλια δεν δημοσιοποιήθηκαν ποτέ και τα γνωρίζουν μόνο το υπουργείο, οι μελετητές και οι επενδυτές!

Το γεγονός ότι η Μελέτη συνάντησε μια ευρεία αποδοκιμασία από Περιφερειακά και Δημοτικά Συμβούλια και άλλους φορείς αποτελεί ένα μήνυμα προς την κυβέρνηση αλλά από ότι φαίνεται το αγνοεί, διότι είναι δέσμια των συμφερόντων των καρτέλ της ενέργειας και των σκουπιδιών. Η απόπειρα να περάσει κάτω από τα βλέμματά μας το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο στη θέση Μαύρος Σπήλιος στη Νέα Αλικαρνασσό που χωροθετεί τις μονάδες προεπεξεργασίας και καύσης, θεωρούμε ότι αποτελεί μέρος αυτής της μεθόδευσης.

Η Περιφέρεια Κρήτης επέλεξε πέρυσι να μη φέρει καθόλου τη Μελέτη για συζήτηση, πριν λίγες μέρες επιχείρησε να την υποβαθμίσει φέρνοντάς την μόνο στην Επιτροπή Περιβάλλοντος και Χωροταξίας και, κατόπιν πιέσεων, την έφερε τώρα για συζήτηση στο Περιφερειακό Συμβούλιο.

Τα σημαντικότερα προβλήματα του σχεδίου της κυβέρνησης, που βρίθει ατεκμηρίωτων ισχυρισμών, είναι η πλημμελής αναφορά στις περιβαλλοντικές και υγειονομικές επιπτώσεις και το τεράστιο οικονομικό του κόστος που θα περάσει στους δήμους και εντέλει στους πολίτες.

Όπως δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες που ερεύνησαν τις επιπτώσεις σε περιοχές στις οποίες εφαρμόστηκε η καύση απορριμμάτων, είναι καταστροφική για το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία και τη ζωή των κατοίκων: Απελευθερώνονται υψηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, καρκινογόνες ουσίες όπως διοξίνες, φουράνια, οξείδιο του αζώτου, βαρέα μέταλλα και άλλοι επικίνδυνοι αέριοι ρύποι. Παράγεται, επίσης, τοξική τέφρα, περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού όγκου των απορριμμάτων, η οποία περιέχει τοξικά και βαρέα μέταλλα και ταξινομείται ως επικίνδυνο απόβλητο και υγρά απόβλητα, που ενδέχεται να καταλήξουν στο νερό και το έδαφος και από εκεί στην τροφική αλυσίδα.

Όσον αφορά στο οικονομικό σκέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν χρηματοδοτεί τις μονάδες καύσης απορριμμάτων γιατί τις θεωρεί περιβαλλοντικά μη βιώσιμες. Γι’ αυτό, το σχέδιο της κυβέρνησης είναι να τις κάνει με σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου τομέα (ΣΔΙΤ) -όπως οι δρόμοι που χρυσοπληρώνουμε με διόδια- με συμβάσεις 25-28 ετών, αναλαμβάνοντας δεσμεύσεις που δεν μπορούν να τηρηθούν, χωρίς σοβαρές επιπλοκές και τεράστιες οικονομικές επιβαρύνσεις:

Τροφοδοσία με συγκεκριμένες υψηλές ποσότητες «Απορριμματογενών Ενεργειακών Πρώτων Υλών» (ΑΕΠΥ), δηλαδή σταθερή και υψηλή παρουσία σύμμεικτων απορριμμάτων για τρεις δεκαετίες, γεγονός που βάζει μόνιμα χαμηλό όριο στην προδιαλογή υλικών για ανακύκλωση και κομποστοποίηση. 
Λειτουργία τεράστιων και δαπανηρών δικτύων μεταφοράς των «ΑΕΠΥ», με ιδιώτες.
Δεσμεύσεις για το Τέλος Χρήσης που θα εισπράττουν οι μονάδες διαχείρισης, με εγγυημένες ποσότητες για 25 χρόνια. 
Δεσμεύσεις για την επιδότηση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, βαπτίζοντάς την Ανανεώσιμη Πηγή (ΑΠΕ). 

Η εμπειρία από τις μονάδες καύσεις, κυρίως βόρειων χωρών της Ευρώπης, δείχνει ότι για να λειτουργήσουν αναγκάζονται να εισάγουν σκουπίδια από άλλες χώρες. Η εμπειρία από τη ελληνική πραγματικότητα δείχνει ότι και θα εισάγουν και θα βαφτίζουν τα κοινά σκουπίδια ως «ΑΕΠΥ» και μπορεί να δούμε ακόμα και να πληρώνονται κλειστά εργοστάσια καύσης όπως έγινε στην Κύπρο. 

Δεν υπάρχει καμία τεκμηρίωση ότι οι μονάδες καύσης καλύπτουν το δείκτη ενεργειακής απόδοσης 0,65, ώστε να θεωρείται ότι είναι προτιμότερες από την υγειονομική ταφή, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2008/98/ΕΚ. Από την άλλη, το μέγεθος της ηλεκτρικής ισχύος και των έξι μαζί μονάδων θα είναι της τάξης των 186MW, δηλαδή μόλις το 2% της απαιτούμενης ενέργειας στο σύνολο της επικράτειας.

Δεν περιέχεται καμία αναφορά για τα κόστη κατασκευής και λειτουργίας όλων αυτών των υποδομών, δεδομένα που θα έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στις τελικές επιλογές. Το γεγονός πως η υλοποίηση των μονάδων καύσης θα γίνει με ΣΔΙΤ, σημαίνει ότι τα προσαυξημένα με τα ποσοστά κέρδους κόστη θα μεταφερθούν στους πολίτες. Αυτός είναι και ο μόνος ρόλος που επιφυλάσσεται για τους Δήμους: να επιβάλουν τα αυξημένα δημοτικά τέλη. 

Η κυβέρνηση παραδέχεται ότι το κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων θα εκτοξευθεί και γι’ αυτό προτείνει να ανέβει η τιμή επιδότησης των ΑΠΕ από 50% έως 75%. Αλλά την επιδότηση των ΑΠΕ την πληρώνουν πάλι οι πολίτες μέσω των λογαριασμών του ρεύματος!

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, λένε ότι πρέπει να γίνει νέα ρύθμιση του θεσμικού πλαισίου των φορέων διαχείρισης απορριμμάτων (ΦΟΔΣΑ) ώστε να μην έχουν την αρμοδιότητα διαχείρισης των «ΑΕΠΥ» που θα παράγουν, δηλαδή να μην μπορεί ο κάθε δήμος να διαχειρίζεται τα σκουπίδια του όπως τον συμφέρει.

Το σχέδιο της κυβέρνησης αντιστρατεύεται ευθέως τη μείωση των αποβλήτων, αφού δεσμεύει τους Δήμους και τους δημότες με συμβάσεις δεκαετιών, με την υποχρέωση να παραδίδουν μεγάλες ποσότητες απορριμμάτων προς καύση. Είναι χαρακτηριστικό ότι το σχέδιο προβλέπει 13% ανακύκλωση και 60% καύση.

Όπως εδώ και δεκαετίες επαναλαμβάνουμε, ούτε η καύση ούτε η ταφή, ούτε η «σαλάτα» των μπλε κάδων είναι ορθολογική διαχείριση απορριμμάτων. Πίσω από αυτές τις επιλογές βρίσκεται ένα σύστημα μεγάλων, κεντρικών εγκαταστάσεων που, είτε δημόσιες, είτε ιδιωτικές, διαπλέκονται με τους ΦΟΔΣΑ και τους ΟΤΑ και έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τρέφονται αποκλειστικά από τα σύμμεικτα απορρίμματα και γι’ αυτό υπονομεύουν συστηματικά τις πολιτικές πρόληψης της παραγωγής αποβλήτων που θα έπρεπε να θεσμοθετηθούν, τη διαλογή στην πηγή, την ανακύκλωση, την επαναχρησιμοποίηση και την κομποστοποίηση"