Τα Αστερούσια στο 3ο Παγκόσμιο Φόρουμ Νέων Mab Unesco

Σε ένα ιδιαίτερα παραγωγικό, απαιτητικό και υψηλού επιπέδου επιστημονικό και θεσμικό πλαίσιο διαπολιτισμικής συνεργασίας με 200 νέους από 109 χώρες, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 3ου Παγκόσμιου Φόρουμ Νέων MAB (Άνθρωπος και Βιόσφαιρα) της UNESCO (18–22 Μαΐου 2026), το οποίο φιλοξενήθηκε στα Αποθέματα Βιόσφαιρας του Δέλτα του Πάδου και των Ευγανείων Λόφων στην Ιταλία.

Το Απόθεμα Βιόσφαιρας Αστερουσίων εκπροσωπήθηκε από τη Συντονίστρια της Ομάδας Νέων Αστερουσίων και Ελληνικό Εθνικό Σημείο Επαφής για τη Νεολαία του Προγράμματος MAB της UNESCO, Δρ Αικατερίνη Μανταδάκη. Η ελληνική συμμετοχή είχε ενεργό ρόλο στις διεργασίες του Φόρουμ, συνεισφέροντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση της 3ης Παγκόσμιας Διακήρυξης Νέων MAB και του νέου δεκαετούς Οδικού Χάρτη (2026–2035). Η ολοκλήρωση των εργασιών έφερε έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς συνέπεσε χρονικά με την 22α Μαΐου, την Παγκόσμια Ημέρα Βιοποικιλότητας.

Μετά τη Hangzhou: Η Νεολαία στο Επίκεντρο ως η Ραχοκοκαλιά των Αποθεμάτων Βιόσφαιρας MAB

Με αφετηρία την υιοθέτηση του Στρατηγικού Σχεδίου Δράσης της Hangzhou (Hangzhou Strategic Action Plan 2025) και την επίσημη αναγνώριση των Εθνικών Σημείων Επαφής Νεολαίας, ο ρόλος των νέων στο πρόγραμμα MAB επαναπροσδιορίζεται ριζικά. Η νεολαία παύει να αντιμετωπίζεται ως μια απλώς συμπληρωματική ή προαιρετική παρουσία και αναδεικνύεται θεσμικά ως η ίδια η ραχοκοκαλιά του προγράμματος, αναλαμβάνοντας κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων και στη διαχείριση των Αποθεμάτων Βιόσφαιρας παγκοσμίως.

Κατά τη διάρκεια του πενθήμερου Φόρουμ, μέσα από ένα εντατικό πλαίσιο συζητήσεων σε ομάδες εργασίας και στοχευμένων επισκέψεων πεδίου, οι νέοι εκπρόσωποι επικεντρώθηκαν στη διαμόρφωση στρατηγικών καθοδηγούμενων από τη νεολαία, σε ευθυγράμμιση με τις διεθνείς προτεραιότητες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι διεργασίες αυτές διαπνεύστηκαν από μια βαθιά κουλτούρα ενεργού ακρόασης και ώριμου διαλόγου, όπου η επιδίωξη της κατανόησης των διαφορετικών οπτικών και η σύνθεση απόψεων αναδύθηκαν ως θεμέλια της σύγχρονης περιβαλλοντικής ηγεσίας.

Ερευνητικό Υπόβαθρο και Διεθνής Εναρμόνιση των Αστερουσίων

Το Απόθεμα Βιόσφαιρας Αστερουσίων ξεχωρίζει διεθνώς, καθώς οι δράσεις που αναπτύσσονται στην περιοχή βρίσκονται ήδη σε πλήρη αρμονία με το πνεύμα και τις προτεραιότητες της νέας Διακήρυξης, με σαφή προοπτική για περαιτέρω ενδυνάμωσή τους και μέσα από την αδιάλειπτη υποστήριξη της Προέδρου της Τοπικής Επιτροπής Διαχείρισης Αστερουσίων (ΤΕΔΑ), κας Θ. Βρέντζου. Η περιοχή υποστηρίζεται από ένα ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο μέσω ερευνητικών προγραμμάτων τοπικών πανεπιστημίων και φορέων, συμπεριλαμβανομένων της περιβαλλοντικής βιοπαρακολούθησης και πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση της υποβάθμισης των εδαφών, της απερήμωσης και των κινδύνων της κλιματικής αλλαγής, που παράλληλα συνδυάζουν τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων.

Επιπροσθέτως, οι πιο πρόσφατες προσπάθειες ένταξης σχολείων της περιοχής του Αποθέματος Αστερουσίων στο Δίκτυο Συνδεδεμένων Σχολείων της UNESCO (ASPnet), με τη συνδρομή του Καθηγητή κου Μιχ. Σκούλλου, Προέδρου της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής ΜΑΒ UNESCO, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (Διεύθυνση Ευρωπαϊκών και Διεθνών Θεμάτων, κα Β. Δηλάρη) και την Περιφερειακή Διεύθυνση Εκπαίδευσης Κρήτης (με την αρωγή του Περιφερειακού Διευθυντή, Δρ Εμμ. Καρτσωνάκη), ανακλούν τη δέσμευση και αναδεικνύουν ακόμη ένα σημείο όπου τα Αστερούσια συγκλίνουν με τους σκοπούς της Διακήρυξης της Νεολαίας Αποθεμάτων. 

Τέλος, η πλατφόρμα μη τυπικής εκπαίδευσης του Υβριδικού Πανεπιστημίου Αστερουσίων για την ανταλλαγή γνώσεων και εμπειριών μεταξύ του διεθνούς επιστημονικού κοινού, η οποία έχει πλέον καθιερωθεί με την αξιοσημείωτη συμβολή της Περιφέρειας Κρήτης και του Περιφερειάρχη Στ. Αρναουτάκη, προσδίδει στα Αστερούσια δυναμικό χαρακτήρα αειφορικής εκπαίδευσης σε παγκόσμιο επίπεδο.

Παράλληλα, στο πλαίσιο αυτό, κομβικό σημείο αποτελεί η πρωτότυπη έρευνα για τη βιοπολιτισμική διατροφική κληρονομιά των Αστερουσίων, η οποία πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Δρ Αικ. Μανταδάκη, σε συνεργασία με ερευνητική ομάδα του Τμήματος Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας του ΕΛΜΕΠΑ (Καθηγήτρια Θ. Μουρατίδου, Μεταδιδάκτωρ Α. Προεστάκης, Επίκ. Καθηγήτρια Α. Ψαρουδάκη) και έχει επιλεγεί για να συμπεριληφθεί σε υπό έκδοση συλλογικό τόμο της UNESCO. Στο σχετικό κεφάλαιο εισήχθη μια σημαντική καινοτομία: η πρόταση αξιοποίησης της «προγονικής νοημοσύνης», θεμελιώδες στοιχείο της ζωντανής κληρονομιάς, ως πεδίο δυναμικής ανανέωσης των παλαιών παραδοσιακών πρακτικών μέσα από την άμεση εμπλοκή και τη σύγχρονη οπτική της νεολαίας.

Μετάδοση Προγονικής Γνώσης και Κυκλική Οικονομία

Η ανάγκη για εργαστήρια και δράσεις μεταβίβασης της προγονικής γνώσης μέσω διαγενεακής αλληλεπίδρασης, στοιχείο που αναγνωρίζεται και αναφέρεται ρητά στη Διακήρυξη, βρήκε την ιδανική της έκφραση στην παρουσίαση της πολιτιστικής ταυτότητας των Αστερουσίων. Η Υφαντική Τέχνη των Αστερουσίων, η οποία είναι επίσημα εγγεγραμμένη στον Εθνικό Κατάλογο Στοιχείων Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς από το 2018, εκπροσωπήθηκε στο Φόρουμ μέσω μοναδικών υφαντών που εκτέθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών.

Η ιδιαίτερη αξία των συγκεκριμένων εκθεμάτων έγκειται στο ότι συνιστούν μια ανανεωμένη μορφή της παραδοσιακής πρακτικής, ενσωματώνοντας τις αρχές της κυκλικής οικονομίας μέσα από την επαναχρησιμοποίηση δευτερογενών υλικών, αποτελώντας ένα υποδειγματικό παράδειγμα καινοτόμου ανάδειξης της παράδοσης.

Η Πρόκληση της Επόμενης Μέρας

Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε από τους συμμετέχοντες, η μεγαλύτερη πρόκληση για το παγκόσμιο κίνημα νεολαίας ΜΑΒ ξεκινά ήδη από την επόμενη ημέρα του Φόρουμ. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η διατήρηση της αρχικής ορμής και η αποφυγή της σταδιακής ατονίας των δεσμεύσεων με την επάνοδο στην καθημερινότητα. Η διαρκής συνέπεια αποτελεί «κλειδί» ώστε οι συλλογικές διακηρύξεις να μην εξασθενήσουν, αλλά να μετουσιωθούν σε πράξη.

Ευχαριστίες

Η Ομάδα Νέων Αστερουσίων εκφράζει τις θερμές της ευχαριστίες προς την UNESCO και ειδικότερα τον Δρ Samuel Partey, Επικεφαλής του Επιστημονικού Τομέα του Περιφερειακού Γραφείου της UNESCO στη Βενετία, τη Δρ Francesca Bampa, Υπεύθυνη Έργων του Επιστημονικού Τομέα, την κα Jing Fang, Συνεργαζόμενη Υπεύθυνη Έργων του ίδιου Τομέα, τη Δρ Μαρία Κυπριώτου, Ειδική σε θέματα ανάπτυξης νεολαίας και ενεργού συμμετοχής των πολιτών στην Έδρα της UNESCO στο Παρίσι, την κα Kokone Nakamura, Σύμβουλο της Έδρας UNESCO, καθώς και τον Δρ Philippe Pypaert, Σύμβουλο Ολοκληρωμένου Σχεδιασμού και Διαχείρισης Γης της UNESCO, για την ευγενική ενίσχυση, την επιστημονική υποστήριξη της διοργάνωσης και την ιδιαίτερη χαρά για την αλληλεπίδραση και τη συνεχή παρουσία.

Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται επίσης στην Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και στο Ιταλικό Εθνικό Σημείο Επαφής, κα Ludovica Ramella, για την επιτυχημένη και την άρτια δομημένη φιλοξενία του Φόρουμ, καθώς και σε όλους τους διοργανωτές και εθελοντές για τη συνεχή υποστήριξη κατά τη διάρκεια του Φόρουμ.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες απευθύνονται στο τοπικό εργαστήριο γυναικών Αστερουσίων «Αγνύθα» καθώς και στην κα. Λιναρδάκη για την ευγενική παραχώρηση και τον δανεισμό των πολύτιμων υφαντών, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ανάδειξη της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς του Αποθέματος Βιόσφαιρας Αστερουσίων σε παγκόσμιο επίπεδο.