BCG: Το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια νέα εποχή καινοτομίας

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες είναι αποφασισμένοι να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην παγκόσμια καινοτομία: ενισχύοντας την τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης, παγιώνοντας τον ρόλο της στη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια και προωθώντας τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) πρότεινε ένα ψηφιακό ευρώ: μια νέα μορφή νομίσματος με υποδομή πληρωμών που θα μπορούσε να επιταχύνει και να υποστηρίξει την καινοτομία.

Ένα καλά σχεδιασμένο ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να ενισχύσει τη νομισματική υπεροχή της Ευρώπης, να διατηρήσει την αξιοπιστία και την ασφάλεια, να μειώσει το κόστος και τον κίνδυνο των διασυνοριακών συναλλαγών και να καλλιεργήσει την καινοτομία μεταξύ των διαφορετικών βιομηχανικών τομέων. Για να προωθηθεί η υιοθέτηση του ψηφιακού ευρώ, ο σχεδιασμός του θα πρέπει να θέτει ως βασική προτεραιότητα την αυξημένη προστιθέμενη αξία για όλους. Η ανάπτυξη ενός ψηφιακού νομίσματος υπόσχεται να επιτρέψει εν τέλει στην Ευρωζώνη να σημειώσει άλματα σε πολλούς τομείς ταυτόχρονα, εξασφαλίζοντας στις χώρες και τις εταιρείες της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η Ευρώπη διαθέτει εργατικό δυναμικό υψηλής εκπαίδευσης και μία εύρωστη ερευνητική βάση, αλλά υστερεί στην αξιοποίηση του καινοτόμου δυναμικού της. Το 2023, μόνο 8 από τις 50 πιο καινοτόμες εταιρείες του κόσμου είχαν την έδρα τους στην Ευρώπη. Επιπλέον, η Ευρώπη δεν έχει αναβαθμίσει τις νεοφυείς επιχειρήσεις της, με το χάσμα να διευρύνεται όσον αφορά την κλίμακα.

Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να πυροδοτήσει ένα πιο ισχυρό οικοσύστημα καινοτομίας σε βασικούς κλάδους, όπως το εμπόριο ενέργειας, η βιομηχανική τεχνολογία και το λιανικό εμπόριο. Μεταβάλλοντας τις τρέχουσες παραμέτρους του τρόπου με τον οποίο πραγματοποιούνται οι πληρωμές, προσφέροντας αυξημένη ταχύτητα, μειωμένο κόστος και ευέλικτες συνθήκες πληρωμών, η υιοθέτηση του ψηφιακού ευρώ μπορεί να εκτοξεύσει τη βιομηχανική καινοτομία. Οι κεντρικές τράπεζες ήδη επενδύουν στην απαιτούμενη χρηματοοικονομική υποδομή και τεχνογνωσία. Χρηματοδοτώντας την ανάπτυξη υποδομών, μειώνουν τον κίνδυνο για επικείμενες επενδύσεις και, ως εκ τούτου, δημιουργούν ένα γόνιμο έδαφος για την άνθηση των καινοτομιών. Ως αποτέλεσμα, οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούσαν να υπερπηδήσουν νωρίς οικονομικά και αγοραστικά εμπόδια καθώς και να αυξήσουν τα κέρδη τους με το λιγότερο δυνατό κόστος.

Η Κίνα, το Ισραήλ, η Σιγκαπούρη, η Νότια Κορέα, η Σουηδία και οι ΗΠΑ αποτελούν παραδείγματα χωρών που έχουν καταφέρει να χτίσουν εξαιρετικά αποτελεσματικά οικοσυστήματα καινοτομίας. Η ανάπτυξη ενός τέτοιου οικοσυστήματος απαιτεί συλλογική προσπάθεια από την κυβέρνηση, τη χρηματοοικονομική κοινότητα, τις επιχειρήσεις και τους τοπικούς επιχειρηματίες. Το ψηφιακό ευρώ μπορεί να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια, ωθώντας την καινοτομία σε όλη την Ευρώπη.

Πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο έχουν διερευνήσει τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών, αλλά ελάχιστες τα έχουν θέσει σε εφαρμογή με επιτυχία μέχρι στιγμής. Οι προετοιμασίες για την υλοποίηση κατέστησαν σαφές ότι ένας βασικός παράγοντας που θα συμβάλλει στην επιτυχία του ψηφιακού ευρώ είναι το ήδη υφιστάμενο ισχυρό επίπεδο πολιτικής βούλησης και κεφαλαίου. Ωστόσο, η ισχυρή δέσμευση των φορέων του δημόσιου τομέα δεν αρκεί, καθώς δεν αποτελούν τους μοναδικούς διαμορφωτές του ψηφιακού ευρώ και του οικοσυστήματος καινοτομίας γύρω από αυτό. To παρακάτω γράφημα της BCG αναδεικνύει το ευρύ φάσμα των εμπλεκόμενων φορέων.

Οι κυβερνητικοί φορείς και οι κεντρικές τράπεζες θα θέσουν το νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο και θα χρηματοδοτήσουν την υποδομή, ενώ οι εταιρείες χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, οι fintechs και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών (PSP) θα διαχειρίζονται και θα αναπτύσσουν νέες προσφορές. Επιπλέον, η μη χρηματοοικονομική βιομηχανία και οι ΜμΕ θα καινοτομήσουν για να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών και να δημιουργήσουν νέες υπηρεσίας για πελάτες και επιχειρήσεις.

Για τους καταναλωτές, αυτές οι νέες υπηρεσίες προσφέρουν τις προυποθέσεις εκείνες που θα μπορούσαν τελικά να τους πείσουν να υιοθετήσουν το ψηφιακό ευρώ. Φορείς της κοινωνίας των πολιτών (π.χ., ενώσεις για τα πολιτικά δικαιώματα) και ακαδημαϊκά ιδρύματα θα μπορούσαν να διερευνήσουν εξονυχιστικά την τεχνολογία και να συνεργαστούν με φορείς του ιδιωτικού τομέα για την ανάπτυξη προτύπων που θα διασφαλίζουν την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών και των πολιτών. Μια τέτοια συνεργασία όχι μόνο θα συμβάλει στην ασφάλεια όλων των χρηστών αλλά και στην συνεχή βελτίωση του ψηφιακού ευρώ.

Ορισμένες υπάρχουσες συμμαχίες καινοτομίας καταδεικνύουν τον πιθανό αντίκτυπο των οικοσυστημάτων καινοτομίας στην κοινωνία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρόγραμμα ψηφιακού μετασχηματισμού της Σουηδικής κυβέρνησης, το οποίο προωθεί την έρευνα & ανάπτυξη (Ε&Α) σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, το 6G, η κβαντική τεχνολογία και η εκτεταμένη πραγματικότητα. Η Σουηδία παρέχει επιχειρηματικά κεφάλαια μέσω της Vinnova, της κρατικής εταιρείας καινοτομίας της, γεγονός που με τη σειρά του προσελκύει  ιδιωτικά κεφάλαια και ταλέντα. Η προσέγγιση αυτή έχει αναδείξει τη Σουηδία μεταξύ των κορυφαίων Ευρωπαίων καινοτόμων. Με το ψηφιακό ευρώ, η Ευρώπη στο σύνολό της θα μπορούσε να εξελιχθεί σε κόμβο καινοτομίας, αξιοποιώντας τις νέες και ευέλικτες διαδικασίες νομίσματος, πληρωμών και χρηματοδότησης ως κινητήρια δύναμη για συνεχή πρόοδο.

Τι έπεται
Έχει φτάσει η ώρα για δράση από τα βασικά ενδιαφερόμενα μέρη, με έμφαση στον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος έως τώρα έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αδρανής. Η υλοποίηση του ψηφιακού ευρώ απαιτεί συνεργασία από ένα ευρύ φάσμα φορέων:

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε συνεργασία με τις εθνικές κυβερνήσεις, θα μπορούσαν να διαμορφώσουν ένα όραμα και μια αποστολή για το οικοσύστημα καινοτομίας. Θα θέσουν το νομοθετικό πλαίσιο και θα διασφαλίσουν τον αποτελεσματικό συντονισμό του οικοσυστήματος, καθώς και την ουσιαστική διασύνδεση των εμπλεκόμενων φορέων. Επιπλέον, θα μπορούσαν να υιοθετήσουν ρυθμίσεις φιλικές προς την καινοτομία και να παρέχουν στοχευμένη χρηματοδότηση για την υποστήριξη πρωτοβουλιών αιχμής.

Η ΕΚΤ οφείλει να συνεχίσει να αξιοποιεί εξωτερική τεχνογνωσία για να μεγιστοποιήσει το δυναμικό καινοτομίας. Για να ενσωματώσει ένα ευρύ φάσμα απόψεων, η ΕΚΤ θα πρέπει να διατηρήσει τη συνεργασία της με εκπροσώπους ενδιαφερόμενων φορέων, όπως η Ομάδα Ανάπτυξης Κανονιστικού Πλαισίου και η Ομάδα Συμβουλευτικής Αγοράς Ψηφιακού Ευρώ. Η τρέχουσα «φάση προετοιμασίας» της ανάπτυξης του ψηφιακού ευρώ θα διαρκέσει έως το Νοέμβριο του 2025. Ακόμη και σε αυτό το πρώιμο στάδιο, η ΕΚΤ θα πρέπει να καταβάλει προσπάθειες για πιο ουσιαστική ενσωμάτωση προοπτικών εκτός του κλάδου των κεντρικών τραπεζών και του χρηματοπιστωτικού τομέα, με στόχο την προαγωγή κατάλληλων νομικών πλαισίων προς τους νομοθέτες. Εφόσον ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία της ΕΕ, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα λάβει την τελική απόφαση για την έκδοση και διάθεση του ψηφιακού ευρώ.

Οι εταιρείες σε όλους τους κλάδους θα πρέπει να διερευνήσουν τους τρόπους και τις περιπτώσεις χρήσης του ψηφιακού ευρώ τώρα: εντοπισμός ευκαιριών, ομαδοποίηση Ε&Α και επενδύσεων και προσδιορισμός τεχνολογικών και σχεδιαστικών απαιτήσεων. Για παράδειγμα, οι προμηθευτές θα μπορούσαν να αποφασίσουν να παρακολουθούνται οι δαπάνες τους για πρώτες ύλες, επιτρέποντας την κεντρική πιστοποίηση των κριτηρίων ESG. Ένα άλλο παράδειγμα θα μπορούσε να είναι η χρήση του ψηφιακού ευρώ ως νόμισμα ανταμοιβής για προγράμματα επιβράβευσης, επιτρέποντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ τους. Αναδεικνύοντας τις ιδέες τους στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, οι εταιρείες που επικεντρώνονται στην βιώσιμη ανάπτυξη και στην συνεχή βελτίωση των υπηρεσιών τους, μπορούν πλέον να επηρεάσουν τον σχεδιασμό και να συμβάλουν στη μεγιστοποίηση της πιθανής δημιουργίας αξίας του ψηφιακού ευρώ. Ομοίως, οι εταιρείες χρηματοοικονομικών υπηρεσιών —τράπεζες, PSP και πιστωτικά ιδρύματα— θα μπορούσαν να διερευνήσουν τρόπους για να προσθέσουν αξία, όπως η ενσωμάτωση του ψηφιακού ευρώ στα υπάρχοντα συστήματα πληρωμών.

Οι πολιτικά ανεξάρτητες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών οφείλουν να ενθαρρύνουν έναν εποικοδομητικό διάλογο για το ψηφιακό ευρώ, θέτοντας στο επίκεντρο ζητήματα κινδύνου όπως το απόρρητο των δεδομένων, η ανθεκτικότητα, το κόστος και η ψηφιακή κυριαρχία. Η εδραίωση της εμπιστοσύνης θα απαιτήσει δημόσιο έλεγχο βασικών στοιχείων. Για παράδειγμα, η ΕΚΤ ενδεχομένως να χρειαστεί να αποδείξει ότι οι offline ψηφιακές συναλλαγές ευρώ, κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο, διασφαλίζουν το ίδιο επίπεδο ιδιωτικότητας με την ανταλλαγή μετρητών. Ο εντοπισμός των πιο σχετικών τμημάτων λογισμικού προς έλεγχο, η αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων που παρέχει η ΕΚΤ και η ενεργή συμμετοχή στη συζήτηση αποτελούν αποτελούν κρίσιμης σημασίας καθήκοντα που καλούνται να εκπληρώσουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Με το κατάλληλο όραμα και σχεδιασμό, το ψηφιακό ευρώ δύναται να εξελιχθεί σε ζωντανό σύμβολο της αφοσίωσης της Ευρώπης στην καινοτομία – και ένα προσχέδιο για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και συνεργασίας.

Πηγή: Boston Group Consulting