ΕΕ: Σε ισχύ οι νέοι «πράσινοι δασμοί» για προϊόντα υψηλών εκπομπών άνθρακα

Η μεγαλύτερη ανατροπή στους «πράσινους» κανόνες του διεθνούς εμπορίου εδώ και δεκαετίες ενεργοποιείται σήμερα, καθώς οι επιχειρήσεις που διαθέτουν στην ευρωπαϊκή αγορά χάλυβα, τσιμέντο και άλλα προϊόντα με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις χαμηλών εκπομπών. Διαφορετικά, θα έρχονται αντιμέτωπες με κυρώσεις.

Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι στα πρώτα βήματα μπορεί να επικρατήσει σύγχυση, καθώς παραμένουν γκρίζες ζώνες ως προς το πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη οι κανόνες, ενώ η βρετανική κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει να κλείσει συμφωνία με τις Βρυξέλλες για το θέμα.

Ο μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM) είναι κάτι που οι εταιρείες θα έπρεπε να υποδεχθούν θετικά, ανέφερε ο Stéphane Séjourné, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για την ευημερία και τη βιομηχανική στρατηγική. Όπως τόνισε, οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες πρέπει να ενθαρρύνονται -και όχι να αποθαρρύνονται- στην προσπάθεια απανθρακοποίησης. Κατά τον ίδιο, η ενίσχυση του CBAM φέρνει μέτρα που είχαν καθυστερήσει, ώστε να διασφαλίζεται ισότιμος ανταγωνισμός μεταξύ παραγωγών εντός και εκτός ΕΕ, να στηρίζεται η απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και να διατηρείται η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων διεθνώς.

Πολλές χώρες εκτιμούσαν ότι η ΕΕ θα έκανε πίσω στους «πράσινους δασμούς», όπως συνέβη πρόσφατα με άλλους περιβαλλοντικούς κανόνες που χαλάρωσαν. Ωστόσο, το μπλοκ προχωρά, παρά τις αντιδράσεις από την Κίνα, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και άλλες χώρες.

Ένα παράδειγμα είναι ο κινεζικός χάλυβας, που ενδέχεται να χάσει το πλεονέκτημα τιμής έναντι του ευρωπαϊκού. Από την άλλη, υπάρχει ο φόβος ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περίσσευμα χάλυβα -και άλλων «βαριών» προϊόντων- που θα καταλήξει να διοχετεύεται σε αγορές όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, σε χαμηλές τιμές. Το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται να εφαρμόσει δικό του CBAM την επόμενη χρονιά.

Με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι εξαγωγείς προς την ΕΕ μπορούν να αγοράζουν πιστοποιητικά που αντιστοιχούν στις εκπομπές άνθρακα που παράγονται κατά την κατασκευή των προϊόντων τους. Στόχος είναι να μην μπορούν ανταγωνιστές από χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά στάνταρ να «ρίχνουν» τις τιμές κάτω από εκείνες των ευρωπαϊκών εταιρειών, αλλά και να αποτραπεί το λεγόμενο «carbon leakage» -το φαινόμενο όπου η παραγωγή μεταφέρεται σε περιοχές με πιο χαλαρούς κανόνες, επειδή εκεί το κόστος είναι μικρότερο.

Στην πρώτη φάση, οι κανόνες αφορούν τον σίδηρο και τον χάλυβα, το αλουμίνιο, το τσιμέντο, το υδρογόνο, την ηλεκτρική ενέργεια και τα λιπάσματα.

Ο CBAM σαν ασπίδα για την εγχώρια παραγωγή

Η ύπαρξη CBAM στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο θα προσέφερε «ασπίδα» στους εγχώριους παραγωγούς, σημείωσε η Diana Casey, εκτελεστική διευθύντρια της Mineral Products Association στο Ηνωμένο Βασίλειο, που εκπροσωπεί και την τσιμεντοβιομηχανία. Όπως είπε, το πρόβλημα είναι ότι μεγάλο μέρος του κόσμου δεν προχωρά με τον ίδιο ρυθμό στην απανθρακοποίηση, γεγονός που κάνει την παραγωγή προϊόντων όπως το τσιμέντο σημαντικά φθηνότερη εκτός Ευρώπης.

Σύμφωνα με την ίδια, οι εισαγωγές τσιμέντου στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν τριπλασιαστεί: από περίπου 10% της αγοράς πριν από μια δεκαετία, σε περίπου ένα τρίτο σήμερα. «Χρειαζόμαστε τον CBAM για να ισοφαρίσει το κόστος άνθρακα», τόνισε, προσθέτοντας ότι το μέτρο θεωρείται κρίσιμο για να διασφαλιστεί το μέλλον της παραγωγής τσιμέντου στη χώρα.

Παρότι πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες στήριξαν τον CBAM -ο οποίος ουσιαστικά επιβάλλει στις εισαγωγές μια εκδοχή των ίδιων κανόνων άνθρακα που ισχύουν εντός ΕΕ- ορισμένοι προειδοποιούν για πιέσεις στις τιμές. Αιτία είναι ότι σταδιακά δεν θα λαμβάνουν πλέον δωρεάν δικαιώματα εκπομπών για το CO₂ που παράγουν στο πλαίσιο του συστήματος εμπορίας ρύπων της ΕΕ και θα πρέπει να τα αγοράζουν.

Ο Adrien Assous, εκτελεστικός διευθυντής του think tank Sandbag, εκτίμησε ότι η επίδραση στις τιμές θα είναι περιορισμένη, τουλάχιστον αρχικά. Κατά τον ίδιο, ο CBAM θα έχει ισχυρό θετικό αποτύπωμα στην απανθρακοποίηση της ΕΕ, αλλά τα πρώτα χρόνια η επίπτωση στις τιμές και στην οικονομία μάλλον θα είναι ήπια, καθώς οι εκπομπές που καλύπτονται από το μέτρο δεν είναι τόσο μεγάλες.

Βρετανικές εταιρείες ήλπιζαν ότι δεν θα «χτυπηθούν» από τον CBAM, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη ρύθμιση για τις εκπομπές άνθρακα. Η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο εργάζονται για τη διασύνδεση των αγορών άνθρακά τους, όμως αυτό δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Και η προσπάθεια να υπάρξει εξαρχής εξαίρεση για το Ηνωμένο Βασίλειο δεν τελεσφόρησε, με αποτέλεσμα οι βρετανικές επιχειρήσεις να κινδυνεύουν να ενταχθούν στο νέο καθεστώς.

Ο Wopke Hoekstra, επίτροπος Κλίματος της ΕΕ, είπε σε δημοσιογράφους πριν από τα Χριστούγεννα ότι οι βρετανικές εταιρείες έχουν λίγους λόγους ανησυχίας, παρά την απουσία συμφωνίας. Υποστήριξε ότι, όταν συνδεθούν πλήρως τα δύο συστήματα εμπορίας ρύπων, η προσαρμογή στον CBAM θα μπορεί να γίνει σχετικά απλά, με ελάχιστη επιβάρυνση.

Η ηλεκτρική ενέργεια από το Ηνωμένο Βασίλειο -που εξάγει ανανεώσιμη παραγωγή σε χώρες της ΕΕ όταν πνέουν ισχυροί άνεμοι και το βρετανικό δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει όλη την αιολική ισχύ- θα πρέπει να εξαιρεθεί από τον CBAM, δήλωσε ο Adam Berman, διευθυντής πολιτικής και υπεράσπισης θέσεων στην Energy UK. Όπως είπε, θα ήταν παράλογο να δημιουργείται αντικίνητρο για εισαγωγές καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ.

Η ΕΕ έχει επίσης δρομολογήσει επέκταση του πεδίου εφαρμογής του CBAM από το 2028, ώστε να καλύπτει και προϊόντα που χρησιμοποιούν χάλυβα και αλουμίνιο, όπως μηχανήματα και ηλεκτρικές συσκευές. Στόχος είναι να αποτραπεί η παράκαμψη των κανόνων μέσω μεταφοράς της παραγωγής εκτός Ευρώπης.

Εκπρόσωπος της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου δήλωσε ότι η χώρα υλοποιεί τη δέσμευσή της να εξασφαλίσει συμφωνία σύνδεσης άνθρακα με την ΕΕ το συντομότερο δυνατό, κάτι που -όπως είπε- θα απαλλάξει τις βρετανικές επιχειρήσεις από επιβαρύνσεις εξαγωγών άνω των 7 δισ. λιρών. Πρόσθεσε ότι συνεχίζονται οι στενές επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη στήριξη της βρετανικής μεταποίησης και για να διασφαλιστεί ότι οι «πράσινες» επενδύσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο οδηγούν σε απανθρακοποίηση τόσο εντός χώρας όσο και στο εξωτερικό.

The Guardian