Ενεργειακή «Γαλάζια Πατρίδα»: Οι Τούρκοι απλώνουν γεωτρύπανα από Λιβύη και Σομαλία μέχρι Πακιστάν και Ουγγαρία

Την ώρα που ο πλανήτης βιώνει τη φρίκη της νέας ολοκληρωτικής πολεμικής σύρραξης στη Μέση Ανατολή, αλλά και τις πρώτες εφιαλτικές συνέπειες για οικονομίες, επιχειρήσεις και κοινωνίες, της πρωτοφανούς διεθνούς πετρελαϊκής/ενεργειακής κρίσης που πυροδοτήθηκε με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ και την αδυναμία επαρκούς εφοδιασμού της αγοράς, αίσθηση προκάλεσε η ανακοίνωση την περασμένη εβδομάδα, ότι ο τουρκικός κρατικός πετρελαϊκός κολοσσός της TPAO συγκέντρωσε ήδη ένα δισεκατομμύριο δολάρια από την μεγαλύτερη έκδοση ισλαμικού ομολόγου Sukuk στην ιστορία της χώρας, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τα projects επέκτασής της στην Τουρκία, αλλά και διεθνώς.

Πρόκειται για 5ετή έκδοση που εκδόθηκε από την ΤΡΑΟ Varlik Kiralama, θυγατρική της ΤΡΑΟ, και προσέλκυσε ζήτηση 5,5 δισ. δολαρίων από 165 διεθνείς επενδυτές από Ευρώπη, Μέση Ανατολή, χώρες του Κόλπου, Ασία, αλλά και Αμερική. Τα Sukuk (ισλαμικά ομόλογα) είναι πιστοποιητικά επένδυσης συμβατά με τη Σαρία, τα οποία αντιπροσωπεύουν ιδιοκτησία σε υφιστάμενα ή μελλοντικά περιουσιακά στοιχεία και δεν προσφέρουν τόκο, ο οποίος απαγορεύεται από τον ισλαμικό νόμο. Αντί τόκων, οι κάτοχοι εισπράττουν κέρδη από τα έσοδα του περιουσιακού στοιχείου. Έτσι χρησιμοποιούνται ευρέως από κυβερνήσεις και εταιρείες του ισλαμικού κόσμου για τη συγκέντρωση κεφαλαίων και τη χρηματοδότηση των σχεδίων τους.

Η ΤΡΑΟ αναμένεται να προχωρήσει στο επόμενο διάστημα και σε νέες εκδόσεις sukuk, καθώς αναζητεί από τις αγορές μέχρι και 4 δισ. δολάρια για να χρηματοδοτήσει τα εξαιρετικά φιλόδοξα αναπτυξιακά σχέδια της, που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη και προβλέπουν συμμετοχή σε σεισμικές έρευνες για νέα κοιτάσματα, αλλά και γεωτρήσεις για εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ένα ευρύτατο γεωγραφικό τόξο του πλανήτη: από την Βόρεια Αφρική μέχρι το Πακιστάν και από τον Καύκασο μέχρι τα Βαλκάνια και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία.

«Αυτό το βάθος της ζήτησης, καταδεικνύει την εμπιστοσύνη στο ενεργειακό όραμα της Τουρκίας και στα έργα μας στο Σακαρίγια και στο Γκαμπάρ», έγραψε χαρακτηριστικά ο 51χρονος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X.

Ενεργειακή «Γαλάζια Πατρίδα»

Και εδώ αρχίζει η ουσία. Η ΤΡΑΟ συγκεντρώνει κεφάλαια για να υποστηρίξει τα τρέχοντα ενεργειακά της projects, κυρίως του κοιτάσματος φυσικού αερίου Σακαρίγια στη Μαύρη Θάλασσα και του αντίστοιχου κοιτάσματος πετρελαίου Γκαμπάρ στο Ντιγιαρμπακίρ, στη νοτιοανατολική Τουρκία. Αμφότερα, στρατηγικές προτεραιότητες της χώρας για μείωση της εξάρτησης από τις εισαγωγές. Από την άλλη όμως, υπάρχουν και διεθνή σχέδια σε εξέλιξη, όπου με «πολιορκητικό κριό» τα γεωτρύπανα και τις πλατφόρμες εξόρυξης της ΤΡΑΟ, η Άγκυρα έχει ήδη «βάλει πόδι» στον ενεργειακό χάρτη πετρελαίου και φυσικού αερίου σε τρεις πλέον ηπείρους, Ασία, Αφρική και Ευρώπη.

Με απλά λόγια, η «Γαλάζια Πατρίδα» έχει και σαφές ενεργειακό υπόβαθρο. Πρόκειται για μια στρατηγική στόχευση της Τουρκίας, την οποία έχει περιγράψει ο ίδιος ο Ερντογάν στο πλαίσιο του Antalya Diplomacy Forum, σε επίλεκτο διεθνές ακροατήριο. Οι γείτονες επιδιώκουν μια ισχυρή και πολύπλευρη ενεργειακή παρουσία της χώρας τους, αφενός για την κατάκτηση ενεργειακής αυτάρκειας, αφετέρου όμως, διεκδικώντας την περαιτέρω διεύρυνση του γεωπολιτικού και οικονομικού εκτοπίσματός της.

Καθώς όμως τούτο αφορά συμφωνίες για projects σε μια αχανή περιοχή, επιφυλάσσει για την Τουρκία έναν ρόλο παγκόσμιου πλέον “παίκτη”. «Παίζοντας» παντού και με όλους, πέρα από συμμαχίες, φιλίες και αρχές, στη βάση του αμοιβαίου συμφέροντος και των κατάλληλων ανταλλαγμάτων. Επίσης, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή φαίνεται να ευνοεί τα «επεκτατικά» της σχέδια, με την διεθνή αγορά μέσω της ανταπόκρισής της στο πρόσφατο Sukuk, να της δίνει πρόσθετα μπόνους αξιοπιστίας ως ενεργειακού παίκτη.

Το εσωτερικό σκέλος

Σύμφωνα με τον Μπαϊρακτάρ, η Τουρκία κατανάλωσε περίπου 1,15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως το 2025, εισάγοντας το μεγαλύτερο μέρος από Ρωσία, Ιράκ και Σαουδική Αραβία. Στόχος είναι η ΤΡΑΟ να αυξήσει εντυπωσιακά την παραγωγή της, ώστε αυτή να φτάσει τα 500.000 βαρέλια ημερησίως το 2028. Αλλά, ο πραγματικός στόχος είναι ακόμα πιο φιλόδοξος, στο ένα εκατ. βαρελιών, συνδυάζοντας την οργανική ανάπτυξη με συγχωνεύσεις, εξαγορές και μια επιθετική διεθνή στρατηγική για projects ερευνών και εξορύξεων με πλειάδα συμμαχικών χωρών.

Σε εγχώριο επίπεδο, η ώθηση στην παραγωγή της Τουρκίας βασίζεται στο Σακαρίγια, όπου με την έναρξη λειτουργίας της πρώτης πλατφόρμας, η παραγωγή φυσικού αερίου αναμένεται να αυξηθεί από περίπου 9,5 εκατ. κυβικά μέτρα ημερησίως σε 20 εκατ. φέτος. Τότε, η εγχώρια παραγωγή θα επαρκεί για την τροφοδοσία 8 εκατ. νοικοκυριών ετησίως, από περίπου 4 εκατ. σήμερα. Θα ακολουθήσει τον Νοέμβριο του 2028 η ενεργοποίηση της δεύτερης πλωτής πλατφόρμας, αυξάνοντας τότε την παραγωγή στα 45 εκατ. κυβικά μέτρα την ημέρα.

Στα χερσαία οικόπεδα, στο κοίτασμα Γκαμπάρ, στη νοτιοανατολική Τουρκία, η ημερήσια παραγωγή πετρελαίου, από 57.000 βαρέλια/ημέρα το 2024, έφτασε τα 81.000 βαρέλια/ημέρα, πέρυσι. Φέτος, θα ξεκινήσει η πρώτη γεώτρηση σχιστολιθικού πετρελαίου στο Ντιγιαρμπακίρ, με προγραμματισμένες 24 γεωτρήσεις. Ήδη από τις γεωτρήσεις, σε Σιρνάκ, Αντιγιαμάν και Ντιγιαρμπακίρ, έχουν επιβεβαιωθεί 62 εκατ. βαρέλια νέων αποθεμάτων στην περιοχή.

Το διεθνές πλάνο

Το διεθνές σκέλος όμως, αυτής της στρατηγικής είναι ακόμα πιο ενδιαφέρον. Η TPAO επιταχύνει την ισχυρή παρουσία της σε διάφορες περιοχές, αναζητώντας και νέες. Πρόκειται για μια πραγματική τουρκική ενεργειακή «απόβαση» εκτός συνόρων: από τη Σομαλία και τη Λιβύη έως την Ουγγαρία και μέχρι και το Πακιστάν.

Εντυπωσιακότερο όλων ίσως, είναι ότι μέσω Όρμπαν, οι δραστηριότητες της ΤΡΑΟ έχουν πλέον φτάσει μέχρι και την Κεντρική Ευρώπη. Με τη συμφωνία-ορόσημο, της 30ης Απριλίου 2025 στη Βουδαπέστη, μεταξύ της TPOC (Turkish Petroleum Overseas Company), θυγατρικής της TPAO και της ουγγρικής MOL Group, που πανηγυρίστηκε δεόντως και από τις δυο πλευρές, η Τουρκία «εισέβαλε» και επισήμως στις έρευνες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο επί ευρωπαϊκού εδάφους. Οι δυο εταιρείες συμπράττουν για έρευνες υδρογονανθράκων σε δυο χερσαία οικόπεδα (Μπουζσάκ και Ταμάσι). Η επένδυση της TPAO ανέρχεται σε 14 εκατ. ευρώ. ΤΡOC και MOL ξεκίνησαν ήδη τον περασμένο Δεκέμβριο τις σεισμικές έρευνες στο Μπουζσάκ, για «πολλά υποσχόμενα» κοιτάσματα πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Η παραχώρηση αυτή καλύπτει περισσότερα από 800 τετραγωνικά χιλιόμετρα περιοχής πεδίου ερευνών.

Οι δυο εταιρείες συνεργάζονται επιπλέον σε έργα παραγωγής υδρογονανθράκων στο Αζερμπαϊτζάν, στο πετρελαϊκό κοίτασμα βαθέων υδάτων ACG από το 2020 και στο πετρελαϊκό κοίτασμα Baitugan στη Ρωσία από το 2014. Τον Οκτώβριο του 2024, υπέγραψαν μνημόνιο προθέσεων για κοινά έργα ερευνών, ανάπτυξης κοιτασμάτων και παραγωγής στην περιοχή της Κασπίας, στην Τουρκία, σε Βόρεια Αφρική, Μέση Ανατολή, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Επιπλέον, η τουρκική κρατική εταιρεία φυσικού αερίου BOTAS σύναψε συμφωνία με την ουγγρική MVM (η πρώτη συμφωνία εξαγωγής του λεγόμενου “Turkish Blend” σε χώρα μη γειτονική στην Τουρκία), καθώς επίσης με τη ρουμανική ΟΜV Petrom και τη βουλγαρική Bulgargaz.

Ο Μπαϊρακτάρ έχει υπογράψει εξάλλου, με τον ομόλογό του, Ζέτσο Στάνκοφ, μνημόνιο για την αύξηση της χωρητικότητας διαμετακόμισης φυσικού αερίου στα κοινά τους σύνορα. Κάτι που θα επιτρέψει μεγαλύτερες ροές από Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν προς την Ευρώπη.

Επιπλέον, μεταξύ του Ρουμάνου υπουργού Ενέργειας Σεμπαστιάν Μπουρντούτζα και του Μπαϊρακτάρ υπεγράφη μνημόνιο ενεργειακής συνεργασίας Τουρκίας-Ρουμανίας με επίκεντρο τον αγωγό Tuzla-Podisor, την κατασκευή του οποίου έχει αναλάβει η τουρκική Kalyon. Ο αγωγός θα μεταφέρει την παραγωγή του μεγάλου ρουμανικού κοιτάσματος Neptune Deep στη Μαύρη Θάλασσα, όπου οι γεωτρήσεις ξεκίνησαν το 2024 και αναμένεται να τεθεί σε παραγωγική λειτουργία το 2027, καθιστώντας τη Ρουμανία τον μεγαλύτερο ευρωπαϊκό παραγωγό φυσικού αερίου.

Στην Αφρική

Η ΤΡΑΟ αναπτύσσεται ενεργά στην Αφρική. Στη Σομαλία, εκτεταμένες σεισμικές έρευνες έχουν ήδη ολοκληρωθεί ή συνεχίζονται από το γνωστό μας Ούρουτς Ρέις, για πιθανολογούμενα αποθέματα έως και 30 δισ. βαρελιών πετρελαίου και αερίου, σε τρία υπεράκτια οικόπεδα και γεωτρήσεις βαθέων έως και 3000 μέτρα υδάτων, υπό ναυτική προστασία, αντανακλώντας την τεχνική πολυπλοκότητα όσο και τους δεδομένους κινδύνους ασφαλείας. Η Σομαλία βρίσκεται απέναντι από τις ακτές της Υεμένης, ένα ακόμα εύφλεκτο σημείο της περιοχής, με υψηλό δείκτη κινδύνου για την ασφάλεια του ενεργειακού και γενικότερου εφοδιασμού, ιδίως μετά την πρόσφατη νέα εμπλοκή των Χούθι στις επιθέσεις κατά ισραηλινών στόχων, στο πλευρό του Ιράν.

Στη Λιβύη εξάλλου, όπου και οι μεγάλες τριβές με την Ελλάδα λόγω του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, στις αρχές Φεβρουαρίου, η κοινοπραξία ΤΡΑΟ (με 40%), της ισπανικής REPSOL (40%) και της ουγγρικής MOL (20%), κέρδισε τον διαγωνισμό για την αναζήτηση πετρελαίου 140 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Βεγγάζης (υπεράκτιο οικόπεδο Ο7, 10.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σε περιοχές βαθέων υδάτων πλέον των 1.500 μέτρων), καθώς και στην ξηρά στη λεκάνη της Σύρτης.

Επιπλέον, μια από τις πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης υγροποιημένου αερίου (FSRU) της BOTAS θα καλύψει ανάγκες της ασφάλειας εφοδιασμού της Αιγύπτου. Τα τελευταία χρόνια, το Κάιρο, παρά τα τεράστια υποθαλάσσια κοιτάσματα φυσικού αερίου που διαθέτει, έχει μετατραπεί από παραδοσιακός εξαγωγέας ενέργειας σε εισαγωγέα. Την ευκαιρία αυτή άδραξε η Τουρκία μέσω του deal της BOTAS με την αιγυπτιακή EGAS.

Μέχρι το Πακιστάν

Η ΤΡΑΟ αξιολογεί επίσης, ευκαιρίες σε Ιράκ, Αζερμπαϊτζάν και Τουρκμενιστάν, με στόχο οι εισαγωγές τουρκικού φυσικού αερίου από το τελευταίο να αυξηθούν στα 3 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.

Η Τουρκία θα επιδιώξει εξάλλου μέσα στο 2026 να υπογράψει συμφωνία με τη Δαμασκό που θα ανοίγει τον δρόμο ώστε τουρκικές εταιρείες να προχωρήσουν σε έρευνες για υδρογονάνθρακες στα ανοιχτά των συριακών ακτών στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με τον Μπαϊρακτάρ, Άγκυρα και Δαμασκός έχουν ήδη διαμορφώσει μια γενική συμφωνία-πλαίσιο ενεργειακής συνεργασίας και πλέον ο στόχος είναι να καταλήξουν σύντομα, συγκεκριμένα, για υπεράκτιες έρευνες. «Δεν λέω ότι θα γίνουν γεωτρήσεις το 2026, αλλά ελπίζω ότι θα υπάρξει συμφωνία», διευκρίνισε.

Αν Άγκυρα και Δαμασκός προχωρήσουν σε κοινή ανακήρυξη ΑΟΖ, οι συνέπειες για την Κύπρο θα είναι σοβαρές, καθώς θα παραβιάζονται ευθέως τα κυριαρχικά της δικαιώματα, άρα και στις έρευνες για υδρογονάνθρακες. Ο συριακός παράγοντας ήταν παλαιότερα, το βασικό εμπόδιο για την υλοποίηση του αγωγού φυσικού αερίου Κατάρ-Τουρκίας, αλλά πλέον, με τις νέες πολιτικές συνθήκες στη Συρία και την τουρκική επιρροή, ο δρόμος για το έργο ανοίγει. Ο αγωγός 1.500 χιλιομέτρων, θα συνδέει το Κατάρ, μέσω Σαουδικής Αραβίας, Ιορδανίας και Συρίας, με την Τουρκία, στην περιοχή του Γκαζιαντέπ. Από εκεί θα συνεχίζει προς Βουλγαρία, προσφέροντας στην Ευρώπη μια νέα διαδρομή προμήθειας φυσικού αερίου, παρακάμπτοντας την Ελλάδα. Προς το παρόν βεβαίως όμως, υπάρχει ο πόλεμος.

Ακόμα, τον περασμένο Απρίλιο, η Τουρκία υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας για υπεράκτιες έρευνες υδρογονανθράκων με το Πακιστάν, ανοίγοντας το δρόμο στην TPAO και τρεις κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες να κατέβουν από κοινού στους διαγωνισμούς για την παραχώρηση 40 θαλάσσιων οικοπέδων. Το φετινό πλάνο προβλέπει γεωτρήσεις σε τρία offshore οικόπεδα στα ανοικτά των εκβολών του Ινδού Ποταμού, σε συνέχεια της συμφωνίας που είχε υπογράψει τον περασμένο Οκτώβριο η κρατική Pakistan Petroleum Limited (PPL) με τη TPOC.

Ο στόλος

Η στρατηγική ενεργειακής επέκτασης της Τουρκίας υποστηρίζεται από τον διαρκώς αυξανόμενο στόλο υπεράκτιων γεωτρήσεων της TPAO, ο οποίος περιλαμβάνει πλέον τέσσερα ενεργά γεωτρύπανα και δύο νεοαποκτηθέντα νορβηγικά πλοία έβδομης γενιάς, το West Draco και το West Dorado, κατασκευής 2014 και 2015 αντιστοίχως, τα οποία αγοράστηκαν έναντι 245 εκατ. δολαρίων το καθένα και βρίσκονται εδώ και καιρό στο λιμάνι της Σελεύκειας απέναντι από την Κύπρο.

Αμφότερα έχουν προγραμματιστεί να τεθούν σε λειτουργία εντός του 2026, αφού ολοκληρωθούν ο τεχνικός έλεγχος, αλλά και η βαφή τους στα χρώματα της ΤΡΑΟ. Το πρώτο θα αποσταλεί μάλιστα στη Λιβύη ενόψει των εκεί προγραμματισμένων ερευνών. Έτσι πάντως, ο συνολικός στόλος γεωτρήσεων της Τουρκίας γίνεται πλέον ο τέταρτος μεγαλύτερος παγκοσμίως στόλος ενέργειας βαθέων υδάτων.